Engelli Bireylerin Eğitilmesine Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Engelli Bireylerin Eğitilmesine Yönelik Tutum Ölçeği (EBEYTÖ), İlker Kösterelioğlu tarafından 2013 yılında geliştirilmiş, engelli bireylerin eğitim süreçlerine yönelik genel tutumları ölçmek amacıyla tasarlanmış öz bildirim temelli bir psikometrik araçtır. Ölçek, engelli bireylerin eğitim hakkına ilişkin inançları, eğitimin yaygınlaştırılması gerekliliğini, eğitim sonuçlarına dair beklentileri, özel eğitim alanına yatırım isteğini ve gönüllü katılım eğilimlerini kapsayan çok boyutlu bir yapıyı değerlendirmektedir. Toplam 20 maddeden ve beş alt boyuttan oluşan bu ölçek, yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları sonucunda güçlü psikometrik özelliklere sahip olduğu kanıtlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Tutum, Engelli Bireyler, Özel Eğitim, Eğitim Hakkı, Psikometrik Ölçek Geliştirme, Sosyal Kabul.

Yazarlar

İlker Kösterelioğlu

Amaç

Bu ölçeğin geliştirilmesindeki temel amaç, eğitim fakültesi öğrencileri, öğretmenler veya genel toplum üyeleri gibi farklı grupların engelli bireylerin eğitimine dair sahip oldukları tutum düzeylerini nicel olarak belirlemektir. Bu tutumların belirlenmesi, mevcut eğitim sistemlerinin engelliliğe karşı ne kadar kapsayıcı olduğunu anlamak ve farkındalık düzeylerini ölçmek için temel bir basamak oluşturur.

Ölçek, spesifik olarak bireylerin engelli eğitimine yönelik olumlu yaklaşımlarını, bu alandaki sorumluluk algılarını ve eğitim haklarına ne kadar değer verdiklerini beş farklı boyut üzerinden derinlemesine inceleyerek, eğitim politikaları ve uygulamaları için değerli veriler sağlamayı hedefler.

Yapı

EBEYTÖ, engelli bireylerin eğitimine yönelik tutumları, birbirinden bağımsız ancak ilişkili beş temel alt boyutta ele alan çok faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu yapı, tutumun farklı bileşenlerini (bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimler) temsil eden 20 maddeden oluşmaktadır.

Ölçeğin alt boyutları ve madde sayıları şunlardır: Eğitim Hakkı (6 madde), Eğitimin Yaygınlaştırılması (4 madde), Eğitim Sonuçlarına İlişkin İnanç (4 madde), Özel Eğitim Alanına Yatırım (4 madde) ve Gönüllü Katılım (2 madde). Bu boyutlar, engelli bireylerin toplumsal entegrasyonu ve eğitimde eşitlik prensibinin yaygınlaştırılması konularındaki bireysel algıyı ölçmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, ağırlıklı olarak yapı geçerliliği üzerine yoğunlaşmıştır. Yapılan istatistiksel analizler, ölçeğin teorik olarak öngörülen beş faktörlü yapısını desteklediğini göstermiştir. Bu durum, EBEYTÖ’nün gerçekten de engelli bireylerin eğitimine yönelik tutumları ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Yapılan temel bileşenler analizinde, 20 maddenin beş ayrı faktörde toplandığı ve bu beş faktörün, ölçülen yapıya ait toplam varyansın %61,78’ini açıkladığı saptanmıştır. %60’ın üzerindeki bu varyans açıklama oranı, ölçeğin yapısal olarak sağlam ve yeterli düzeyde geçerli olduğunu bilimsel olarak ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık katsayısı hesaplamalarıyla değerlendirilmiştir. Ölçeğin tamamı için hesaplanan Cronbach Alpha Katsayısı değeri .89 olarak bulunmuştur. Bu yüksek değer, ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve güvenilir ölçümler sağladığını göstermektedir.

Alt boyutların iç tutarlılık katsayıları da yüksek düzeydedir: Eğitim Hakkı Boyutu (α=.87), Eğitimin Yaygınlaştırılması Boyutu (α=.79), Eğitim Sonuçlarına İlişkin İnanç Boyutu (α=.78), Özel Eğitim Alanına Yatırım Boyutu (α=.71) ve Gönüllü Katılım Boyutu (α=.84). Tüm boyutların güvenirlik değerlerinin kabul edilebilir eşiğin (genellikle .70) üzerinde olması, ölçeğin alt boyutlarının da tutarlı ve güvenilir olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde kullanılan açımlayıcı Faktör Analizi, 20 maddelik yapının beş temel faktörden oluştuğunu göstermiştir. Bu faktörler, tutumun farklı yönlerini temsil eden ve teorik çerçeveyle uyumlu olan boyutlardır.

Analiz sonuçları, ölçeğin sahip olduğu beş faktörün, toplam varyansın %61,78’ini açıkladığını ortaya koymuştur. Bu bulgu, ölçeğin yapısal geçerliliğini desteklemekte ve her bir faktörün bağımsız ve önemli bir tutum bileşenini temsil ettiğini göstermektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format: 5’li Likert Ölçeği. Katılımcılardan, ifadelere ne ölçüde katıldıklarını 1 (hiç katılmıyorum) ile 5 (tamamen katılıyorum) arasında derecelendirmeleri beklenmektedir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Eğitimciler, öğretmen adayları, öğrenciler ve engelli bireylerin eğitimine yönelik tutumları ölçülmek istenen genel yetişkin popülasyonu.

Age Group: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üzeri).

Population Details: Orijinal geliştirme çalışması, Türkiye’deki bir üniversitenin eğitim fakültesi öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim (Self-Report) Tutum Ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Faktör Analizi, Tutum Ölçümü, Cronbach Alfa, Engellilik, Eğitimde Eşitlik, Toplumsal Kabul.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Correspondence Address: Belirtilmemiş

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2013

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için yazar İlker Kösterelioğlu ile doğrudan iletişim kurulması gerekmektedir. Ticari kullanım veya lisanslama durumuyla ilgili bilgi verilmemiştir.

İletişim: Sorumlu yazar İlker Kösterelioğlu’na [email protected] e-posta adresi üzerinden ulaşılabilir.

Kaynaklar

Kösterelioğlu, İ. (2013). Engelli Bireylerin Eğitilmesine Yönelik Tutum Ölçeğinin geliştirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 14(3), 211-226.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası, hakemli dergi yayınına ek olarak şu bağlantıda mevcuttur: engelli-bireylerin-egitilmesine-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf

Engelli Bireylerin Eğitilmesine Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal çalışmadan alınmış olup, değiştirilmeden sunulmuştur. Ölçek, 20 madde ve beş alt boyuttan oluşmaktadır.

• Eğitim hakkı (6m): Engelli bireylerin de eğitilme hakkı vardır.
• Eğitimin Yaygınlaştırılması (4m): Engelli bireylerin eğitimi daha da yaygınlaştırılmalıdır.
• Eğitim Sonuçlarına İlişkin İnanç (4m): Engelli bireylerin eğitilmesinin, onların toplumda kabullenilmesini kolaylaştıracağını düşünüyorum.
• Özel Eğitim Alanına Yatırım (4m): Engellilerin eğitimi için gereken tüm kaynaklar ayrılmalıdır.
• Gönüllü Katılım (2m): Engelli bireylerin eğitilmesi ile ilgili projelerde sorumluluk alabilirim.