Engelli Kadın Tutum Ölçeği

Özet

Engelli Kadın Tutum Ölçeği (EKTÖ), Melike Pündük Yılmaz ve Birgül Ören tarafından 2021 yılında geliştirilmiş olan, bireylerin engelli kadınlara yönelik sahip olduğu tutumları ve önyargıları ölçmeyi amaçlayan geçerli ve güvenilir bir psikometrik araçtır. Ölçek, engelli kadınların sosyal hayatta, aile içinde, istihdamda ve sağlık hizmetlerine erişimde karşılaştığı çok boyutlu dezavantajları ve ayrımcılığı merkeze almaktadır. Geliştirme çalışması kapsamında yapı geçerliliği için faktör analizi, KMO ve Bartlett testleri uygulanmış; güvenirlik için ise iç tutarlılık analizleri gerçekleştirilmiştir. Ölçek, 17 maddeden oluşmakta ve 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanmaktadır.

EKTÖ, engelli kadınların yaşadığı toplumsal dışlanma, cinsel yaşamlarına dair stereotipler, şiddet ve istismar riski gibi hassas konulara odaklanarak, bu alanda yapılacak akademik araştırmalara ve toplumsal farkındalık çalışmalarına önemli bir katkı sağlamaktadır. Ölçek, özellikle sağlık ve sosyal hizmetler alanındaki profesyonellerin tutumlarını değerlendirmede değerli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Engelli kadın, tutum ölçeği, dezavantajlılık, ayrımcılık, psikometrik özellikler, faktör analizi, Punduk Yılmaz, sosyal tutum.

Yazarlar

MELİKE PÜNDÜK YILMAZ, Birgül ÖREN.

[quads id=5]

Amaç

Engelli Kadın Tutum Ölçeği’nin (EKTÖ) temel amacı, toplumda ve spesifik gruplarda (örneğin sağlık çalışanları) engelli kadınlara karşı var olan negatif tutumları, sınırlayıcı inançları ve potansiyel ayrımcılık eğilimlerini bilimsel yöntemlerle ölçmek ve değerlendirmektir. Ölçek, engelli kadınların evlilik, annelik, çalışma hayatı ve sosyal katılım gibi temel yaşam alanlarına ilişkin stereotipleri nicel olarak ortaya koymayı hedefler.

Bu ölçek, engelli kadınların engelli erkeklere kıyasla daha fazla dezavantaj yaşadığına dair algıları, sağlık hizmetlerine erişimdeki engelleri ve maruz kaldıkları şiddet/istismar risklerini belirleyerek, bu konularda politika ve eğitim geliştirilmesine zemin hazırlamaktadır. Ölçek, engelli kadınlara yönelik olumsuz tutumların yaygınlığını tespit etmede önemli bir tanı aracı işlevi görür.

Yapı

Engelli Kadın Tutum Ölçeği, temel olarak Engelli Kadınlara Yönelik Toplumsal Tutum yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bilişsel, duyuşsal ve davranışsal bileşenleri içerir ve engelli kadınların toplumsal rolleri, kapasiteleri ve yaşam kaliteleri hakkındaki yaygın inançları yansıtır. Ölçek maddeleri, engelli kadınların cinsel yaşam, annelik, istihdam ve bağımsızlık gibi konularda kısıtlanması gerektiği yönündeki negatif stereotiplere odaklanmıştır.

Ölçülen yapı, aynı zamanda engelli kadınların maruz kaldığı çifte ayrımcılığı (engellilik ve cinsiyet temelli) ve toplumsal dışlanmayı da kapsar. Ölçek, bu tutumların sağlık çalışanları ve aile çevreleri gibi önemli sosyal destek sistemleri üzerindeki etkilerini de dolaylı olarak değerlendirmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında, Engelli Kadın Tutum Ölçeği’nin ölçmek istediği yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek amacıyla kapsamlı geçerlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliliğini sağlamak için aşağıdaki yöntemler kullanılmıştır:

• Yapı Geçerliliği: Maddelerin teorik olarak öngörülen yapıya uygunluğunu incelemek için kullanılmıştır.
• Faktör Analizi: Ölçeğin maddelerinin altında yatan boyutları keşfetmek amacıyla uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu yapısını destekleyen bulgular sunmuştur.
• KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) Testi: Veri setinin faktör analizine uygunluğunu değerlendirmek için yapılmış olup, yüksek KMO değeri ile verilerin faktörleştirme için mükemmel düzeyde uygun olduğu gösterilmiştir.
• Bartlett Sferisite Testi: Maddeler arasındaki korelasyon matrisinin faktör analizi için yeterli olduğunu teyit etmek amacıyla uygulanmıştır.

Güvenirlik

Engelli Kadın Tutum Ölçeği’nin güvenilirliği, yani ölçümlerin tutarlılığı ve kararlılığı, iç tutarlılık yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Güvenirlik çalışmaları aşağıdaki gibidir:

• Dahili Güvenilirlik (İç Tutarlılık): Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğunu belirlemek için analiz edilmiştir. Yüksek bir iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa), ölçeğin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.
• Asıl Bileşenler Faktör Analizi: Güvenirlik bağlamında, bu analiz yöntemi ölçeğin faktör yapısını belirleyerek maddelerin teorik boyutlar altında ne kadar sağlam bir şekilde kümelendiğini göstermiştir. Bu yapısal bütünlük, ölçeğin güvenilirliğini destekleyen önemli bir bulgudur.

Faktör Analizi

Engelli Kadın Tutum Ölçeği’nin faktör yapısını belirlemek amacıyla Asıl Bileşenler Faktör Analizi (Principal Components Factor Analysis) yöntemi uygulanmıştır. Bu yöntem, 17 maddelik ölçekte yer alan tutumların hangi temel boyutlar altında toplandığını ortaya çıkarmıştır. Faktör analizinin sonuçları, engelli kadınlara yönelik tutumların tek bir genel faktörden ziyade, farklı alt boyutlarda (örneğin, sosyal kısıtlamalar, cinsel haklar, şiddet algısı) organize olduğunu göstermiştir.

Analiz öncesi yapılan KMO ve Bartlett testleri, faktör analizi için gerekli istatistiksel ön koşulların sağlandığını teyit etmiştir. Bu analiz, ölçeğin yapı geçerliliğini güçlendirmiş ve araştırmacılara, engelli kadınlara yönelik tutumların karmaşık doğasını anlamada yardımcı olacak teorik bir çerçeve sunmuştur.

Ölçme Aracı

Test Tipi: Geliştirme (Özgün bir ölçme aracıdır).

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği. Ölçek toplam 17 maddeden oluşmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Engelli kadınlara yönelik tutumları ölçmek istenen yetişkin bireyler (Genel toplum, öğrenciler, sağlık profesyonelleri vb.).

Yaş Grubu: Yetişkin popülasyon.

Popülasyon Detayları: Ölçek, engelli kadınlara karşı olan yaygın tutumları ölçtüğü için, tutumun hedefi olan engelli kadınlarla doğrudan veya dolaylı etkileşimde bulunan her türlü yetişkin grubu hedef alabilir.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, her bir maddeye ne derece katıldıklarını belirtmek üzere aşağıdaki 5 seçenekten birini işaretlerler:

• 1= Kesinlikle katılıyorum
• 2= Katılıyorum
• 3= Kararsızım
• 4= Katılmıyorum
• 5= Kesinlikle katılmıyorum

Puanlama, maddelerin içeriğine göre tersine çevrilebilir (ters kodlama), ancak genel olarak ölçekten alınan yüksek puanlar daha olumsuz veya kısıtlayıcı tutumlara işaret edebilir.

Anahtar Kelimeler

Engellilik, kadın sağlığı, ayrımcılık, psikoloji ölçeği, cinsiyet eşitsizliği, engellilik, sosyal dışlanma.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: MELİKE PÜNDÜK YILMAZ

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: (Bilgi mevcut değildir)

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: (Bilgi mevcut değildir)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021

İzinler ve Kullanım: Ölçeğin bilimsel çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar MELİKE PÜNDÜK YILMAZ ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ölçeğin akademik ve ticari olmayan kullanımlarına ilişkin net bir ücret bilgisi mevcut değildir, ancak genel olarak etik kullanım için yazardan izin alınması esastır.

Kaynaklar

Punduk Yilmaz, M., & Oren, B. (2021). Disabled woman attitude scale: Reliability and validity study. North Clin Istanb, 8(5), 454–463.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: jag.journalagent.com

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: engelli-kadin-tutum-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Engelli Kadın Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve herhangi bir değişikliğe uğratılmamıştır.

1. Engelli kadın evlenmemelidir.
2. Engelli kadın çocuk sahibi olamamalıdır.
3. Engelli kadın çalışamamalıdır.
4. Engelli kadının cinsel hayatı olmaz.
5. Engelli kadın tek başına dışarı çıkmamalıdır.
6. Engelli kadın yalnız kalamaz.
7. Engelli kadın engelli erkeğe göre daha fazla dezavantajlıdır.
8. Engelli kadınlar toplumda dezavantajlıdır.
9. Engelli kadın engelli erkeğe göre daha fazla sorun yaşar.
10. Engelli insanların annesi, babası ve çevresi engelli yakınının olmasından rahatsızlık duyabilir.
11. Engelli kadının spor vb. fiziksel aktiviteler yapması ailesi tarafından istenmez.
12. Engelli kadın toplum içinden dışlanır.
13. Sağlık çalışanları engelli insan ile uğraşmak istemezler.
14. Engelli kadın bakım için birine muhtaçtır.
15. Türkiye’de hastane koşulları engelli kadınların muayenesi için uygun değildir.
16. Engelli kadın herhangi bir engeli olmayan kadınlara göre daha çok cinsel istismara uğramaktadır.
17. Engelli kadın, sağlıklı kadına göre daha çok şiddet görür.

Madde sayısı 17 tanedir.