Endişe ile İlgili Olumlu İnançlar Ölçeği (EOİO)

Özet

Endişe ile İlgili Olumlu İnançlar Ölçeği (EOİO), bireylerin endişe etme eyleminin faydaları veya olumlu sonuçları hakkındaki inançlarını ölçmek üzere tasarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle metakognitif terapinin ve bilişsel davranışçı yaklaşımların temelini oluşturan, endişeyi sürdüren bilişsel mekanizmaları araştırmada kritik bir rol oynamaktadır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2009 yılında Sevda Sarı ve İhsan Dağ tarafından gerçekleştirilmiştir.

Ölçek, endişenin bir problem çözme aracı olduğu, motivasyonu artırdığı veya gelecekteki olumsuz olayları önlemeye yardımcı olduğu gibi pozitif algıları değerlendirir. Bu tür olumlu inançlar, genellikle Yaygın Anksiyete Bozukluğu (YAB) gibi durumlarda görülen aşırı ve kontrol edilemeyen endişe döngüsünün devamlılığında merkezi bir bileşen olarak kabul edilir. EOİO, klinik ve araştırma ortamlarında bu inançların şiddetini belirlemek için kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Endişe, Pozitif İnançlar, Anksiyete, Bilişsel Model, Ölçek Uyarlama, Metakognisyon, Psikometri, Güvenilirlik.

Yazarlar

Sevda Sarı, İhsan Dağ

[quads id=5]

Amaç

Endişe ile İlgili Olumlu İnançlar Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin endişe etme süreçlerine yükledikleri pozitif anlamları ve işlevleri nicel olarak belirlemektir. Bilişsel modeller, endişenin başlangıcında olumsuz olaylarla ilgili inançlar olsa da, endişenin sürdürülmesinde bireyin endişe etme eyleminin kendisine yönelik sahip olduğu ikincil, olumlu inançların (metainançlar) önemli olduğunu öne sürer.

Türkçe uyarlama çalışması (Sarı & Dağ, 2009), orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel bağlamda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilirliğini sağlamayı amaçlamıştır. Bu uyarlama, klinik psikoloji alanındaki araştırmacıların ve uygulayıcıların Türk popülasyonunda endişenin metakognitif bileşenlerini doğru bir şekilde değerlendirmesine olanak tanımaktadır.

Yapı

EOİO, endişenin bilişsel modelindeki merkezi bir kavram olan pozitif metakognitif inançlar yapısını ölçer. Bu yapı, endişenin faydalı olduğuna dair spesifik inançları kapsar. Örneğin, kişi, endişelenmenin kendisini sorunlara hazırladığına, daha iyi performans göstermeye teşvik ettiğine veya olası tehlikelerden koruduğuna inanabilir.

Ölçek, endişeyi bir tehdit olarak görmenin aksine, bir başa çıkma stratejisi veya koruyucu mekanizma olarak algılamayı değerlendirir. Yüksek puanlar, bireyin endişenin faydalı olduğu inancını güçlü bir şekilde benimsediğini gösterir ve bu da genellikle kronik endişe bozukluklarının etiyolojisinde önemli bir faktördür.

Geçerlik

Sarı ve Dağ (2009) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal ve eş zamanlı geçerliliğine odaklanılmıştır. Ölçeğin, Türk kültürüne özgü dilsel ve psikometrik standartlara uygun olarak uyarlanması sağlanmıştır.

Geçerlik çalışması, EOİO puanlarının, teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer psikopatoloji ölçümleriyle korelasyonunu incelemiştir. Özellikle, Endişe ile İlgili Olumlu İnançlar Ölçeği’nin puanları, Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği ve Endişenin Sonuçları Ölçeği gibi diğer endişe ve anksiyete ile ilgili yapılarla anlamlı ilişkiler göstererek, yapı geçerliliğini desteklemiştir. Orijinal çalışmanın tam geçerlilik bulgularına, referanslar bölümünde belirtilen akademik makale aracılığıyla ulaşılabilir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, Türkçe uyarlama çalışmasında test-tekrar test yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Güvenilirlik analizi sonuçları, ölçeğin zaman içinde tutarlı ölçümler yapabildiğini ortaya koymuştur.

• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Altı hafta aralıkla yapılan ölçümlerde güvenilirlik katsayısı 0.80 olarak bulunmuştur. Bu değer, psikometrik açıdan kabul edilebilir düzeyde güçlü bir zamansal kararlılığa işaret etmektedir.

• İç Tutarlılık: Uyarlama çalışması, ayrıca ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösteren iç tutarlılık katsayısını (genellikle Cronbach Alfa) da incelemiştir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin homojen olduğunu ve pozitif endişe inançları yapısını güvenilir bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Sarı ve Dağ (2009) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, Endişe ile İlgili Olumlu İnançlar Ölçeği’nin orijinal tek faktörlü veya çok faktörlü yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığını belirlemek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) yöntemlerini kullanmıştır.

Genellikle bu ölçekler, pozitif inançların tek bir genel faktör altında toplandığı bir yapı sergiler. Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk kültürüne uygunluğunu doğrulamak, ölçeğin kültürel eşdeğerliğini ve yapısal geçerliliğini sağlamak açısından hayati öneme sahiptir. Bu analizler, ölçeğin yapısal bütünlüğünün korunduğunu göstermiştir.

Araç

Test Tipi: Uyarlama

Format: Yazılı öz bildirim (Self-Report) ölçeği.

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi derecelendirme kullanılmaktadır. Bu format, katılımcıların her bir maddeye ne ölçüde katıldıklarını veya katılmadıklarını belirtmelerini sağlar (Örneğin: 1=Hiç Katılmıyorum, 5=Tamamen Katılıyorum).

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal dil (Genellikle İngilizce).

Popülasyon Grubu: Klinik ve klinik dışı yetişkin popülasyon.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle üniversite öğrencileri ve genel toplum örneklemi).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, genellikle üniversite öğrencileri veya toplumdan gönüllüler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Ölçek, anksiyete bozukluklarına yatkınlığı olan veya kronik endişe yaşayan bireylerde kullanımı için uygundur.

Test Metodolojisi: Bireylerden, endişe etme eyleminin kendisi hakkındaki inançlarını derecelendirmeleri istenir. Yüksek puanlar, endişeye yönelik güçlü olumlu inançları işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Pozitif Metainançlar, Bilişsel Terapi, YAB, Psikolojik Değerlendirme, Ölçek Geliştirme, Öz Bildirim.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Sevda Sarı

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2009

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle ilgili makaleye atıf yapmak koşuluyla mümkündür. Klinik uygulamalarda kullanım şartları için sorumlu yazar Sevda Sarı ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanım için özel izinler gerekebilir.

PDF Kaynağı: Ölçeğin orijinal PDF belgesine, uyarlama çalışması kapsamında hazırlanan form aracılığıyla erişilebilir.

Orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: endise-ile-ilgili-olumlu-inanclar-olcegi-eoio-toad.pdf

Kaynaklar

• Sarı, S. ve İhsan, D. (2009). Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği, Endişe ile İlgili Olumlu İnançlar Ölçeği ve Endişenin Sonuçları Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması, geçerliliği ve güvenilirliği. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 10, 261-270.

• Makale bağlantısı (Hacettepe Üniversitesi): yunus.hacettepe.edu.tr

[quads id=5]

Endişe ile İlgili Olumlu İnançlar Ölçeği (EOİO) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Maddelere erişim için yukarıda belirtilen referans makalenin incelenmesi gerekmektedir.