El Tercihi Anketi

Özet

El Tercihi Anketi, bireylerin lateralizasyon derecesini ve yönünü belirlemek amacıyla kullanılan bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Nalçacı, Kalaycıoğlu, Güneş ve Çiçek (2002) tarafından Türkçeye uyarlanmış ve el tercihi değerlendirmesinde bilimsel bir standart sağlamayı hedeflemiştir. Orijinal ölçeğin adaptasyonu, Türk Psikiyatri Dergisi’nde yayımlanan bir çalışma ile sunulmuştur ve 13 maddeden oluşmaktadır. Ölçek, özellikle nöropsikolojik çalışmalarda ve bilişsel süreçlerin incelenmesinde temel bir değişken olan el baskınlığını ölçmek için kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

El tercihi, Lateralizasyon, El baskınlığı, Uyarlama, Psikometrik özellikler, Türk Psikiyatri Dergisi.

Yazarlar

Erhan Nalçacı, Cenk Kalaycıoğlu, Erdal Güneş, Murat Çiçek

Amaç

El Tercihi Anketinin temel amacı, bireylerin günlük yaşam aktivitelerinde hangi eli daha sıklıkla ve daha yetkin bir şekilde kullandığını sistematik olarak belirlemektir. Bu anket, sadece sağ veya sol el tercihi gibi ikili bir ayrım yapmak yerine, bireyin lateralizasyon spektrumundaki yerini (örneğin, güçlü sağ el tercihi, karışık el tercihi) kantitatif olarak ölçmeyi amaçlamaktadır.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş bir el tercihi envanterini Türk kültürüne ve diline uygun hale getirerek, bu alandaki araştırmalara güvenilir bir araç sunmaktır. Bu sayede, Türkiye’deki nöropsikolojik ve psikiyatrik araştırmalarda standart bir el tercihi ölçümü kullanılabilmektedir.

Yapı

Ölçek, bireyin motor becerilerde gösterdiği baskınlığı, yani el tercihi yapısını ölçmektedir. Lateralizasyon, beynin iki yarım küresinin fonksiyonel özelleşmesi ile yakından ilişkilidir ve bu ölçek, bu yapısal farklılığın davranışsal bir göstergesini sağlar.

Ölçek, genellikle yazma, çizme, fırlatma, makas kullanma gibi temel motor aktiviteler sırasında kullanılan eli sorgulayan maddelerden oluşur. Bu 13 madde aracılığıyla elde edilen puanlar, bireyin Laterallik Katsayısı (Laterality Quotient) hesaplamasına olanak tanır, bu da bireyin el baskınlığının şiddetini gösterir.

Geçerlik

Nalçacı ve arkadaşları (2002) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında geçerlik analizlerinin detayları, kaynak özetinde doğrudan belirtilmemiştir (“-“). Ancak, uyarlama çalışmalarında tipik olarak Yapı Geçerliği (Construct Validity) ve Kriter Geçerliği (Criterion Validity) incelenir.

Geçerlik analizleri, anketin gerçekten el tercihini mi yoksa başka bir yapıyı mı ölçtüğünü gösterir. Bu tür bir ölçek için, yapı geçerliğinin desteklenmesi amacıyla sıklıkla Faktör Analizi kullanılır. Kriter geçerliği ise, anket sonuçlarının gözlemsel el tercihi testleri veya nörolojik bulgular gibi dış kriterlerle tutarlılığını değerlendirir.

Güvenirlik

Kaynak özetinde güvenirlik bilgisi de doğrudan yer almamaktadır (“-“). Ancak adaptasyon çalışmalarında, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını ve içsel tutarlılığını belirlemek esastır.

Bu ölçek için beklenen Güvenirlik yöntemleri şunlardır:

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Maddelerin aynı yapıyı ne kadar ölçtüğünü gösteren Cronbach Alfa katsayısı hesaplanır.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği (Test-Retest Reliability): Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediği incelenir. El tercihi gibi stabil bir yapı ölçüldüğü için yüksek test-tekrar test güvenirliği beklenir.

Faktör Analizi

El Tercihi Anketi (13 madde), genellikle tek bir temel psikolojik yapı olan el baskınlığını ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu nedenle, uyarlama çalışmasında büyük olasılıkla ölçeğin tek faktörlü yapısını doğrulamak amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır.

Faktör analizi sonuçları, anketin maddelerinin tek bir faktör altında toplanıp toplanmadığını ve bu faktörün varyansın önemli bir kısmını açıklayıp açıklamadığını belirler. Bu, ölçeğin yapı geçerliliğinin önemli bir kanıtıdır.

Araç

Test Type:

Uyarlama (Adaptation)

Format:

Öz Bildirim Envanteri (Self-Report Inventory)

Language Available:

Türkçe

Population Group:

Genel Popülasyon ve Klinik Örneklemler

Age Group:

Ergenler ve Yetişkinler

Population Details:

Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan ve Türkçe okuryazarlığı bulunan bireyler.

Test Methodology:

13 maddeden oluşan bu anket, bireylerin günlük hayatta gerçekleştirdikleri belirli görevler için hangi eli kullandıklarını işaretlemelerini ister. Derecelendirme formatı (sağ/sol/her ikisi) kullanılarak Laterallik Katsayısı hesaplanır.

Anahtar Kelimeler

El tercihi, Laterallik Katsayısı, Nöropsikoloji, Güvenirlik, Geçerlik, 13 madde, Türk Psikiyatri Dergisi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier:

Mevcut değil veya kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses:

Sorumlu yazar Erhan Nalçacı’nın ilgili kurum e-posta adresi için kaynak makaleye başvurulmalıdır.

Correspondence Address:

Sorumlu yazar Erhan Nalçacı.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

El Tercihi Anketinin Türkçe uyarlaması 2002 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izin gereklilikleri için sorumlu yazar Erhan Nalçacı ile iletişime geçilmesi önerilir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar genellikle bilimsel etik kurallar çerçevesinde yazarlardan izin alınarak gerçekleştirilir. Ölçeğin ticari kullanımına dair bir ücret bilgisi mevcut değildir.

Kaynaklar

Nalçacı, E., Kalaycıoğlu, C., Güneş, E. ve Çiçek, M. (2002). El tercihi Anketinin geçerlik ve güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 13(2), 99-106.

Makalenin yayımlandığı dergi bağlantısı: turkpsikiyatri.com

El Tercihi Anketinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte El Tercihi Anketinin 13 maddesinin metinleri sunulmamış olup, yalnızca madde sayısı belirtilmiştir.

• Madde Sayısı: 13 madde