Ekran Okuma Öz Yeterlik Algı Ölçeği

Özet

Ekran Okuma Öz Yeterlik Algı Ölçeği, bireylerin dijital ekranlar üzerinden metin okuma süreçlerine yönelik kendilerini ne kadar yeterli algıladıklarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. 2018 yılında Hacer Ulu tarafından geliştirilen bu ölçek, özellikle yapı geçerlik ve güvenirlik çalışmaları titizlikle yürütülerek alanyazına kazandırılmıştır. Ölçek, ekran okuma yeterliğini Kullanışlık, Anlama, Sayfayı Yönetme ve Göz Sağlığı olmak üzere 4 temel alt boyutta toplam 16 madde ile değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Ekran okuma, öz yeterlik, dijital okuryazarlık, psikometrik ölçek, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi.

Yazarlar

Hacer Ulu

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin çeşitli dijital ekranlar (bilgisayar, tablet, telefon vb.) üzerinden gerçekleştirdikleri okuma eylemlerine dair sahip oldukları öz yeterlik düzeylerini belirlemektir. Bu, okuma sürecinde karşılaşılabilecek zorluklarla başa çıkma, okuduğunu anlama ve ekran kullanımına ilişkin yeterlilik inançlarını saptamayı hedefler. Ölçek bu sayede, bireylerin dijital okuma becerilerine yönelik algısal yeterliliklerini bilimsel yöntemlerle ölçmeyi mümkün kılmaktadır.

Yapı

Ölçek, öz yeterlik (self-efficacy) kavramını ekran okuma bağlamında ölçmektedir. Albert Bandura tarafından ortaya atılan sosyal bilişsel kurama dayanan bu yapı, bireyin belirli bir görevi başarıyla tamamlama yeteneğine olan inancını ifade eder. Ekran okuma öz yeterliği, ilgili çalışmada dört temel alt boyutta gruplanmıştır:

• Kullanışlık (Ekran okumanın faydasına ve pratikliğine dair inançlar, 6 madde)
• Anlama (Ekrandan okunan metni anlama yeteneğine dair inançlar, 3 madde)
• Sayfayı Yönetme (Dijital ortamda gezinme ve içeriği düzenleme becerisi, 3 madde)
• Göz Sağlığı (Ekran okumanın göz sağlığı üzerindeki etkilerine dair kaygılar ve önlemler, 4 madde)

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. AFA, değişkenler arasındaki ilişkileri keşfetmeye ve faktör yapısını ortaya çıkarmaya odaklanırken; DFA, önceden belirlenmiş teorik bir yapının veya hipotezin mevcut verilerle ne ölçüde uyumlu olduğunu test etmek için kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak varsayılan dört faktörlü yapısının ampirik verilerle tutarlı olduğunu ve güçlü bir yapısal geçerliğe sahip olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla yaygın olarak kullanılan Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı hesaplanmıştır. Elde edilen Cronbach Alpha değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü işaret ederek ölçeğin yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Ayrıca, maddelerin ayırt edicilik gücünü saptamak için, toplam puana göre belirlenen %27’lik alt ve üst gruplardaki katılımcıların ortalamaları bağımsız örneklemler t-testi kullanılarak karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmalar, tüm maddelerin, yüksek ve düşük öz yeterlik algısına sahip bireyleri anlamlı düzeyde ayırabildiğini ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

Faktör analizleri, ölçeğin 4 alt boyutlu ve 16 maddeli yapısını doğrulamıştır. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak elde edilen madde-faktör yapısı, daha sonra Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. AFA, güvenirlik katsayısı ve t-testi hesaplamaları SPSS 21.0 istatistik programı kullanılarak gerçekleştirilirken, DFA model uyumu testleri AMOS 21 programı kullanılarak yapılmıştır. DFA sonuçları, dört faktörlü yapının veri ile uyumlu olduğunu ve ölçeğin yapısal modelinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu teyit etmiştir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Öz yeterlik algısı)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ekran okuma alışkanlığı olan yetişkin bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Ölçeğin geliştirme çalışması için kullanılan örneklem detayları orijinal makalede (Ulu, 2018) detaylı olarak sunulmuştur.

Test Metodolojisi: Bireysel öz bildirim yoluyla uygulanan anket veya ölçek formu.

Anahtar Kelimeler

Öz yeterlik algısı, dijital okuma, faktör analizi, Cronbach Alpha, psikometri, eğitim psikolojisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Geliştirme Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve ticari olmayan amaçlarla kullanımı için yazar Hacer Ulu ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal makalenin PDF dosyası buradan indirilebilir: ekran-okuma-oz-yeterlik-algi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ulu, H. (2018). Ekran okuma öz yeterlik ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 6(1), 148-165.

Ekran Okuma Öz Yeterlik Algı Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 16 maddeden oluşmakta olup, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır.

Derecelendirme:

1. Kesinlikle katılmıyorum
2. Katılmıyorum
3. Yarı yarıya katılıyorum
4. Katılıyorum
5. Tamamen katılıyorum

Alt Boyutlar ve Madde Sayıları:

• Kullanışlık ( 6 m ) :
• Anlama ( 3 m ) :
• Sayfayı Yönetme ( 3 m ) :
• Göz Sağlığı ( 4 m ) :