Çevreye Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Çevreye Yönelik Tutum Ölçeği (ÇYTÖ), Yaşaroğlu ve Akdağ (2013) tarafından ilköğretim birinci kademe öğrencilerine yönelik geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, öğrencilerin çevreye ve çevresel sorunlara karşı geliştirdikleri tutumları bilimsel yöntemlerle ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, çevresel farkındalık ve sorumluluk düzeylerini saptayarak, çevre eğitimine yönelik programların etkinliğini değerlendirmede kullanışlı bir araç sunmaktadır.

Ölçek geliştirme çalışması kapsamında geçerlik ve güvenirlik analizleri titizlikle yürütülmüş olup, ölçeğin iç tutarlılığı güçlü istatistiksel değerlerle kanıtlanmıştır. Ölçek, 3’lü Likert formatında hazırlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Çevreye Yönelik Tutum Ölçeği, ÇYTÖ, Çevre, İlköğretim, Tutum, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Cihat Yaşaroğlu, Mehmet Akdağ.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, ilköğretim birinci kademede öğrenim gören öğrencilerin çevre bilinci ve çevreye karşı olan duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimlerini, yani tutumlarını standart bir yöntemle nicel olarak belirlemektir. Ölçek, özellikle erken yaşlardaki eğitim süreçlerinde çevresel tutumların düzeyini saptayarak, çevre eğitimine yönelik müfredat ve programların etkinliğini değerlendirmeye yardımcı olmayı hedefler.

ÇYTÖ, araştırmacılara ve eğitimcilere, öğrencilerin çevreye olan yaklaşımlarındaki olumlu veya olumsuz yönleri tespit etme fırsatı sunar. Bu sayede, gelecekteki çevresel davranışları şekillendirmede kritik rol oynayan tutumların belirlenmesi sağlanır ve müdahale programları için temel veriler elde edilir.

Yapı (Construct)

Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, Çevreye Yönelik Tutumdur. Bu yapı, bireyin doğal çevreye, ekolojik sorunlara ve çevrenin korunmasına dair sahip olduğu duygusal tepkileri, inançları ve potansiyel davranış niyetlerini kapsayan karmaşık ve çok boyutlu bir yapıdır.

Çevreye yönelik tutumlar genellikle çevresel farkındalık, sorumluluk duygusu ve çevre koruma eylemlerine katılma istekliliği gibi bileşenlerle ilişkilidir. Ölçek, bu tutumların düzeyini küçük yaştaki katılımcıların bilişsel düzeylerine uygun olarak 3’lü Likert formatında değerlendirir.

Geçerlik

Çevreye Yönelik Tutum Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçek geliştirme sürecinin temelini oluşturmuştur. Yaşaroğlu ve Akdağ (2013) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla uzman görüşüne başvurulmuş ve istatistiksel analizler (muhtemelen faktör analizi) kullanılmıştır.

Ölçeğin kapsam geçerliği, maddelerin ölçülmek istenen teorik yapıyı temsil etme düzeyi açısından değerlendirilmiştir. Ölçek, hedeflenen ilköğretim kademesi için dil ve içerik açısından uygunluğunu koruyacak şekilde tasarlanmıştır.

Güvenirlik

Çevreye Yönelik Tutum Ölçeği’nin (ÇYTÖ) güvenirlik analizleri, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Güvenirlik analizinde, tüm ölçeğin iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alpha değeri hesaplanmış ve .84 olarak bulunmuştur. Bu değer, psikometrik açıdan güçlü ve kabul edilebilir bir iç tutarlılık seviyesini işaret etmektedir.

İç tutarlılığın yanı sıra, ölçeğin güvenirliğini desteklemek amacıyla Split-half yöntemi de kullanılmıştır. Bu analiz sonucunda elde edilen Guttman split-half katsayısı .80 olarak saptanmıştır. Her iki güvenirlik katsayısının da yüksek olması, ÇYTÖ’nün tutarlı ve güvenilir ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme çalışmalarının bir parçası olarak, Çevreye Yönelik Tutum Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü ve boyutlarını belirlemek üzere faktör analizi teknikleri uygulanmıştır. Bu analizler, çevresel tutum yapısının ilköğretim öğrencileri bağlamında hangi alt boyutlardan oluştuğunu ve maddelerin bu boyutlara ne kadar yüklendiğini ortaya koymuştur.

Çalışmanın akademik referansına göre, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin nihai yapısı belirlenmiş ve maddelerin tek bir genel tutum faktörünü mü yoksa birden fazla ilişkili faktörü mü temsil ettiği incelenmiştir. Bu süreç, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu, sağlam bir psikometrik temele sahip olmasını sağlamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format: 3’lü Likert tipi derecelendirme (Örneğin: Katılıyorum, Kararsızım, Katılmıyorum)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: İlköğretim Birinci Kademe Öğrencileri (Primary School First Stage Students)

Age Group: Genellikle 6-10 yaş aralığı

Population Details: Ölçek, Yaşaroğlu ve Akdağ (2013) tarafından ilköğretim birinci kademede öğrenim gören öğrencilerin çevresel tutumlarını ölçmek üzere spesifik olarak standardize edilmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Katılımcılar, kendilerine sunulan ifadelere ne kadar katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Çevresel Davranış, Ekolojik Tutum, Faktör Analizi, Cronbach Alpha, İlköğretim Öğrencileri, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Cihat Yaşaroğlu)

Correspondence Address: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2013

İzinler ve Ücret: Ölçek, Yaşaroğlu ve Akdağ’ın akademik yayını aracılığıyla kamuya sunulmuştur. Akademik ve eğitim amaçlı kullanımlarda yazarlara uygun şekilde referans gösterilmesi gerekmektedir. Ticari uygulamalar için sorumlu yazar Cihat Yaşaroğlu ile iletişime geçilmesi önerilir.

Referanslar

Yaşaroğlu, C., & Akdağ, M. (2013). İlköğretim birinci kademe için Çevreye Yönelik Tutum Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (13), 253-275. DOI: https://doi.org/10.14520/adyusbd.485

Araştırmanın tam metin PDF dosyasına ResearchGate üzerinden erişim sağlanabilir: researchgate.net

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: cevreye-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf

Çevreye Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içeriğinde mevcut değildir. Maddelerin tam listesi için lütfen yukarıda belirtilen akademik referanslara ve orijinal PDF belgesine başvurunuz.