Eğitim-Öğretim Yaşantılarında Stresle Başa Çıkma Ölçeği (EÖYSBÇÖ)

Özet

Eğitim-Öğretim Yaşantılarında Stresle Başa Çıkma Ölçeği (EÖYSBÇÖ), öğrencilerin eğitim ve öğretim süreçlerinde karşılaştıkları strese yönelik geliştirdikleri başa çıkma düzeylerini ve stratejilerini belirlemek amacıyla 2005 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek, 23 maddeden oluşmakta olup, 4'lü Likert tipi derecelendirme ile yanıtlanmaktadır. Yapılan psikometrik analizler sonucunda ölçeğin, akademik yaşamdaki stresle başa çıkma davranışlarını açıklayan üç temel faktöre sahip olduğu belirlenmiştir. Bu faktörler, toplam varyansın önemli bir kısmını (%39.67) açıklamaktadır. Ölçek, yapı geçerliği ve iç tutarlılık güvenirliği açısından incelenmiş ve ilgili literatüre önemli katkılar sunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Stresi, Stresle Başa Çıkma, Öğrenci Stresi, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Akademik Yaşam, Duyuşsal Boyut

Yazarlar

A. Oral, Figen Çok, Ö. Kutlu

Amaç

EÖYSBÇÖ'nün temel amacı, öğrencilerin eğitim ve öğretim hayatları boyunca deneyimledikleri stresli durumlarla ne kadar etkili bir şekilde başa çıkabildiklerini ölçmektir. Ölçek, öğrencilerin akademik başarı ve refah düzeylerini etkileyen başa çıkma mekanizmalarını ortaya çıkarmayı hedefler. Elde edilen veriler, eğitim danışmanlığı ve rehberlik hizmetlerinde öğrencilere yönelik spesifik müdahale programlarının geliştirilmesine rehberlik etmek için kullanılabilir.

Yapı (Construct)

Ölçek, öğrencilerin akademik stresle başa çıkma davranışlarını çok boyutlu olarak ele almaktadır. Yapısal olarak, öğrencilerin stresle mücadele ederken kullandıkları bilişsel, duyuşsal ve davranışsal stratejileri kapsamaktadır. Bu stratejiler, öğrencinin ders çalışma alışkanlıklarından, sınav kaygısıyla baş etme yöntemlerine ve akademik sorumluluklarını yerine getirme biçimine kadar geniş bir yelpazeyi temsil etmektedir. Ölçek, stresin sadece akademik performans üzerindeki etkisini değil, aynı zamanda öğrencinin psikolojik iyi oluşu üzerindeki etkisini de dolaylı yoldan değerlendirmeye olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, istatistiksel açıdan güçlü bir yöntem olan varimaks rotasyonlu temel bileşenler analizi (Principal Components Analysis – PCA) kullanılarak incelenmiştir.

• Yapısal Geçerlik: PCA sonucunda ölçeğin üç faktörlü bir yapıya sahip olduğu doğrulanmıştır. Bu üç faktör, ölçülen yapının teorik beklentilerle uyumlu olduğunu göstermektedir.

• Ayırt Edicilik Geçerliği: Ölçekteki uç puan gruplarının (düşük ve yüksek stresle başa çıkma puanı alanlar) ayırt ediciliği incelenmiştir. Düşük ve yüksek puan alan gruplar, t testi ile karşılaştırılmış ve grupların hem her bir madde bazında hem de toplam puanda birbirinden anlamlı derecede farklılık gösterdiği saptanmıştır. Bu bulgu, ölçeğin, stresle başa çıkma düzeyleri farklı olan bireyleri başarılı bir şekilde ayırabildiğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Temel güvenirlik göstergesi olarak Cronbach Alfa Güvenirlik Katsayısı hesaplanmıştır. Elde edilen katsayılar, ölçeğin genel olarak kabul edilebilir düzeyde tutarlı olduğunu göstermekle birlikte, bazı alt faktörlerdeki tutarlılığın iyileştirilmesi gerektiğini işaret etmektedir.

• Tüm Ölçek İçin Cronbach Alfa: .77

• 1. Faktör (Ders Çalışma-Sınava Hazırlanma) İçin Cronbach Alfa: .79

• 2. Faktör (Duyuşsal-Davranışsal Boyut) İçin Cronbach Alfa: .52

• 3. Faktör (Sorumluluk-Görev Boyutu) İçin Cronbach Alfa: .38

Özellikle ikinci ve üçüncü faktörlerin iç tutarlılık değerleri (.52 ve .38), bu alt boyutların yapısal olarak daha az homojen olduğunu veya daha fazla madde eklenerek geliştirilmesi gerektiğini düşündürmektedir.

Faktör Analizi

Yapı geçerliğini belirlemek amacıyla uygulanan varimaks rotasyonlu temel bileşenler analizi, EÖYSBÇÖ'nün çok boyutlu doğasını ortaya koymuştur. Analiz sonuçlarına göre ölçek, toplam varyansın %39.67'sini açıklayan üç temel faktörden oluşmaktadır. Bu faktörler, öğrencilerin eğitim yaşamındaki stresle başa çıkma süreçlerinin farklı yönlerini temsil etmektedir:

1. Ders Çalışma – Sınava Hazırlanma Boyutu: Bu faktör, öğrencilerin akademik görevleri, ders çalışma düzenleri ve sınavlara hazırlanma süreçleriyle ilgili stres yönetimi becerilerini kapsamaktadır.

2. Duyuşsal – Davranışsal Boyut: Bu faktör, stres karşısında ortaya çıkan duygusal tepkiler (kaygı, endişe) ve bu duyguları yönetmek için kullanılan davranışsal tepkileri içermektedir.

3. Sorumluluk – Görev Boyutu: Bu faktör, öğrencilerin akademik ve sosyal sorumluluklarını yerine getirirken karşılaştıkları baskılar ve bunlarla başa çıkma stratejileri üzerine odaklanmaktadır.

Üç faktörlü yapının toplam varyansın yaklaşık %40'ını açıklaması, ölçeğin eğitim-öğretim yaşantılarında stresle başa çıkma yapısının önemli bir bölümünü yakaladığını göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: 23 maddeden oluşan öz bildirimli ölçek.

Maddeler: 23 Madde

Derecelendirme: 4'lü Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılmaktadır:

• “hiç tanımlamıyor”

• “az tanımlıyor”

• “çok tanımlıyor”

• “tamamen tanımlıyor”

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Kitle: Öğrenciler (Lise veya Üniversite öğrencileri olduğu varsayılmaktadır.)

Yaş Grubu: Akademik eğitim alan ergenler ve genç yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışmada detaylı popülasyon bilgisi verilmemiş olup, akademik eğitim yaşantısı olan bireyler hedeflenmiştir.

Test Metodolojisi: Yapı geçerliği için temel bileşenler analizi, ayırt edicilik için t testi ve güvenirlik için Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Psikolojisi, Stres Yönetimi, Faktör Analizi, Psikometrik Özellikler, Likert Ölçeği, Öğrenci Gelişimi

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Figen Çok

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Başkent Üniversitesi (Sorumlu yazarın kurumu)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2005

İzinler ve Kullanım Ücreti: Akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazarla iletişime geçilmesi önerilir.

PDF Kaynağı: Ölçeğin tam metni ve detaylı çalışması aşağıdaki PDF linkinde mevcuttur:

• Orijinal PDF bağlantısı: egitim-ogretim-yasantilarinda-stresle-basa-cikma-duzeyini-belirlemeye-yonelik-bir-olcek-calismasi.pdf

• ResearchGate bağlantısı: researchgate.net

Referanslar

Oral, A., Çok, F. ve Kutlu, Ö. (2005). Eğitim-Öğretim Yaşantılarında Stresle Başa Çıkma Düzeyini Belirlemeye Yönelik Bir Ölçek Çalışması. Eğitim Bilimleri ve Uygulama, 4(7), 109-127.

Eğitim-Öğretim Yaşantılarında Stresle Başa Çıkma Ölçeği (EÖYSBÇÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddelerinin orijinal dilleri korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte açıkça listelenmemiştir. Maddelerin tam listesi için ilgili akademik yayına (Oral, Çok ve Kutlu, 2005) başvurulması gerekmektedir. Çalışma 23 maddeden oluşmaktadır.