Ebeveynlerin Çocukluk Aşılarına Yönelik Tutumları (PACV) Ölçeği

Özet

Ebeveynlerin Çocukluk Aşılarına Yönelik Tutumları (PACV) Ölçeği, ebeveynlerin çocukluk çağı aşılarına ilişkin inançlarını, davranışlarını ve algılanan güvenlik/etkililik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe sürümü, 2020 yılında Çevik ve arkadaşları tarafından Türk kültürüne uyarlanmış ve psikometrik özellikleri incelenmiştir. Ölçek, özellikle aşı tereddüdü ve aşı kabulünü etkileyen boyutları değerlendirerek, halk sağlığı müdahalelerine rehberlik etmeyi amaçlamaktadır. Uyarlama çalışması, PACV’nin Türk popülasyonunda da geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

PACV, Çocukluk Aşıları, Ebeveyn Tutumları, Psikometrik özellikler, Uyarlama, Güvenlik, Etkililik.

Yazarlar

Celalettin Çevik, S. Güneş, Sultan Eser, Erhan Eser.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ebeveynlerin çocukluk çağı bağışıklama programlarına yönelik sahip oldukları tutum ve davranışları sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu değerlendirme, ebeveynlerin aşıların güvenliği ve etkinliği hakkındaki algılarını, aşı yaptırma konusundaki niyetlerini ve mevcut aşı programlarına uyum düzeylerini belirlemeye yardımcı olur. Elde edilen veriler, sağlık profesyonelleri ve politika yapıcılar için aşı tereddüdünü azaltmaya yönelik hedefli eğitim ve iletişim stratejileri geliştirmede kritik öneme sahiptir.

PACV, özellikle ebeveynlerin aşılar hakkındaki bilgi düzeylerinin ötesinde, duygusal tepkilerini ve algısal çarpıtmalarını yakalamayı hedefler. Bu sayede, sadece bilgi eksikliğinden kaynaklanan değil, aynı zamanda güven eksikliği veya yanlış bilgilendirmeden kaynaklanan aşı reddi davranışlarının altında yatan psikolojik yapıyı anlamak mümkün hale gelir.

Yapı

PACV Ölçeği, ebeveynlerin aşı konusundaki karmaşık görüşlerini ölçmek üzere çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Türkçeye uyarlama çalışmasında incelenen temel boyutlar, ebeveynlerin aşılamaya yönelik genel yaklaşımını üç ana başlık altında toplamaktadır:

• Davranış Boyutu: Ebeveynlerin aşı yaptırma konusundaki geçmiş veya mevcut eylemlerini ve gelecekteki niyetlerini kapsar. Bu boyut, pratik uygulamaya yönelik eğilimi yansıtır.
• Tutum Boyutu: Aşılamaya yönelik genel olumlu veya olumsuz duygusal ve bilişsel değerlendirmeleri içerir. Bu, ebeveynin aşıya karşı genel hissiyatını temsil eder.
• Güvenlik ve Etkililik Boyutu: Aşıların potansiyel yan etkileri, riskleri ve hastalıklara karşı koruma sağlama kapasitesi hakkındaki algılanan inançları ölçer. Bu boyut, aşı tereddüdünün temelini oluşturan şüpheleri ortaya koyar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe sürümünün geçerlik çalışmaları, yapısal uygunluğunu ve ölçme yeteneğini incelemiştir. Yapılan analizlerde, ölçeğin taban ve tavan etkilerinin incelendiği ve ölçme becerisinin istenilen sınırlar içinde olduğu rapor edilmiştir. Bu durum, ölçeğin uç değerlerde (çok düşük veya çok yüksek) yığılma göstermediğini ve ölçmek istediği değişken aralığını başarılı bir şekilde yakaladığını göstermektedir.

Alt boyutlara ait ortalama puanlar ve standart sapmalar (Ort.±SS) geçerlik bağlamında sunulmuştur:

• Davranış Boyutu: 0,13 ± 0,57
• Tutum Boyutu: 10,58 ± 10,89
• Güvenlik Etkililik Boyutu: 21,01 ± 6,14
• Ölçek Toplam Puanı: 32,06 ± 13,17

Bu ortalama puanlar, alt boyutların ebeveyn popülasyonunda farklı dağılımlara sahip olduğunu ve ölçeğin beklenen varyansı sağladığını desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. İç tutarlılık analizi, ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösterir. Ölçek toplam puanının iç tutarlılık değeri 0,67 olarak bulunmuştur. Alt boyutların güvenirlik değerleri (Cronbach Alfa) ise şöyledir:

• Davranış Boyutu: 0,26
• Tutum Boyutu: 0,75
• Güvenlik Etkililik Boyutu: 0,56

Tutum Boyutu yüksek iç tutarlılığa (0,75) sahipken, Davranış ve Güvenlik Etkililik boyutlarının alfa değerleri (sırasıyla 0,26 ve 0,56) psikometrik standartlara göre daha düşüktür. Ancak, madde çıkarma analizleri, ölçeğin güvenilirliğini artırma potansiyelini göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin bazı alt boyutlarında kültürel adaptasyon veya madde yapısı açısından iyileştirmeler gerektirebileceğine işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğini desteklemek amacıyla madde analizleri yapılmıştır. Örtüşmeye göre düzeltilmiş madde toplam korelasyonları incelenmiştir. Bu analiz, her bir maddenin, ait olduğu alt boyutun toplam puanıyla ne kadar ilişkili olduğunu belirler. Analiz sonucunda, 7. ve 14. maddelerin madde toplam korelasyon değerlerinin kabul edilebilir eşik olan 0,30’un altında olduğu tespit edilmiştir.

Araştırmacılar, bu düşük korelasyonlu maddelerin (7. ve 14. madde) çıkarılması durumunda, içinde bulundukları boyutun genel Cronbach Alfa değerinden daha yüksek bir alfa değerine ulaşıldığını belirtmişlerdir. Bu durum, bu maddelerin ölçeğin genel iç tutarlılığını düşürdüğünü ve potansiyel olarak yapıdan çıkarılması gerektiğini veya yeniden formüle edilmesini gerektirdiğini göstermektedir. Bu bulgu, ölçeğin yapısal saflığını ve iç tutarlılığını optimize etme sürecine rehberlik etmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Derecelendirme formatı (Orijinal ölçekte Likert tipi kullanıldığı varsayılmıştır)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama sürümü)

Popülasyon Grubu: Ebeveynler (Çocukluk çağı aşıları hakkında tutumları ölçülen bireyler)

Yaş Grubu: Yetişkinler (Ebeveynlik rolünü üstlenen yaş grubu)

Popülasyon Detayları: Çocukluk çağı aşıları ile ilgili tutumları ölçmek amacıyla, genellikle çocuklu aileler üzerinde uygulanır. Ölçek, sağlık davranışları ve algılanan risk konusunda önemli veriler sağlar.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Aşı Tereddüdü, Halk Sağlığı, Pediatri, Çocuk Sağlığı, Davranışsal Değerlendirme, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Celalettin Çevik)

Yazışma Adresi: Celalettin Çevik (Balıkesir Üniversitesi ile ilişkili olduğu varsayılmaktadır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Celalettin Çevik ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım ve telif hakları hakkında detaylı bilgi, yazarın e-posta adresi aracılığıyla edinilebilir.

Test Yılı (Uyarlama): 2020

Test Yılı (Orijinal): Orijinal ölçeğin yayın tarihi kaynakta belirtilmemiştir.

Referanslar

Çevik, C., Güneş, S., Eser, Sultan & Eser Erhan. (2020). Ebeveynlerin Çocukluk Aşılarına Yönelik Tutumları (PACV) Ölçeğinin Türkçe sürümünün psikometrik özellikleri. Güncel Pediatri, 18(2), 153-167.

Makalenin orijinal bağlantısı Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

Ölçeğe ait orijinal PDF dökümanları aşağıda sunulmuştur:

• ebeveynlerin-cocukluk-asilarina-yonelik-tutumlari-pacv-olcegi-toad.pdf
• ebeveynlerin-cocukluk-asilarina-yonelik-tutumlari-pacv-olcegi-toad.pdf

Ebeveynlerin Çocukluk Aşılarına Yönelik Tutumları (PACV) Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.