Yaşlılarda Kendini İhmal Ölçeği

Özet

Yaşlılarda Kendini İhmal Ölçeği (YKİÖ), yaşlı bireylerin kendi kendilerini ihmal etme düzeylerini ve risklerini çok boyutlu olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş ve Türkçeye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Emine Özmete, Serpil Duru ve Hakan Yıldırım tarafından 2018 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültüründe geçerliğini ve güvenilirliğini kanıtlamıştır. Ölçek, sosyal ağ, fiziksel sağlık, çevresel sağlık ve ruh sağlığı olmak üzere dört ana faktör altında kendini ihmal davranışlarını kapsamlı bir şekilde ölçmektedir.

Anahtar Kelimeler

Yaşlılık, Kendini İhmal, Geriatri, Psikometrik Ölçek, Sosyal Ağ, Fiziksel Sağlık, Ruh Sağlığı, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Emine Özmete, Serpil Duru, Hakan Yıldırım

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Türkiye’deki yaşlı bireylerin kendini ihmal etme düzeylerini bilimsel ve sistematik bir yöntemle ölçmek ve bu durumun altında yatan risk faktörlerini belirlemektir. Bu uyarlama çalışması, özgün kendini ihmal ölçeğinin Türkçeye çevirisini yaparak, dil ve kültürel eşdeğerliğini sağlamış ve klinik uygulamalar ile akademik araştırmalar için güvenilir bir araç sunmayı amaçlamıştır.

YKİÖ, yaşlı bireylerin yaşam kalitesini etkileyen kritik alanlarda (öz bakım, çevre hijyeni, sosyal destek ve psikolojik durum) ihmal seviyesini saptayarak, erken müdahale gerektiren durumların tespit edilmesine olanak tanır.

Yapı

Yaşlılarda Kendini İhmal Ölçeği, kendini ihmal kavramını dört temel alt boyutta inceleyen çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu boyutlar, yaşlı bireyin kendi bakımını sürdürme yeteneğindeki eksiklikleri ve risk altında olduğu alanları detaylandırır.

Ölçek, toplamda 60 maddeden oluşmakta olup, her bir alt faktör kendini ihmalin farklı bir yönünü temsil etmektedir:

• Sosyal Ağ alt faktörü (4 madde)
• Fiziksel Sağlık alt faktörü (17 madde)
• Çevresel Sağlık alt faktörü (27 madde)
• Ruh Sağlığı alt faktörü (12 madde)

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak test edilmiştir. Çalışmada elde edilen model uyum indeksleri, ölçeğin teorik yapısının Türk örneklemi verileriyle uyumlu olduğunu göstermiştir.

Belirlenen uyum indeksleri şunlardır: CFI (Karşılaştırmalı Uyum İndeksi) = 0.95, NFI (Normlu Uyum İndeksi) = 0.93, NNFI (Normlu Olmayan Uyum İndeksi) = 0.95 ve RMSEA (Yaklaşık Hata Karekökü) = 0.08. Bu indeksler, mükemmel uyum ölçütlerine yakın değerler sunarak, DFA’dan elde edilen uyumun yeterli düzeyde olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

YKİÖ’nün iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Ölçeğin bütünü için hesaplanan güvenilirlik katsayısı 0.964 olarak belirlenmiştir. Bu değer, psikometride kabul edilen yüksek güvenilirlik sınırlarının oldukça üzerinde olup, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen kendini ihmal yapısını son derece tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

YKİÖ’nün alt ölçeklerinin güvenilirlik katsayıları da yüksek iç tutarlılık sergilemektedir; bu durum, ölçeğin hem genel kendini ihmal düzeyini hem de spesifik alt boyutlardaki ihmali güvenilir biçimde değerlendirebilme yeteneğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, kendini ihmalin karmaşık doğasını yansıtacak şekilde dört faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu faktörler, yaşlı bireyin yaşamının temel alanlarındaki ihmal durumlarını bağımsız olarak değerlendirmeye olanak tanır.

Faktör yapısı ve madde dağılımı şu şekildedir:

• Sosyal Ağ: Bireyin sosyal izolasyonu ve destek sistemlerindeki eksiklikleri ölçer (4 madde).
• Fiziksel Sağlık: Yetersiz beslenme, hijyen eksikliği ve tıbbi bakımı ihmal etme durumlarını kapsar (17 madde).
• Çevresel Sağlık: Yaşam alanının güvenliği, temizliği ve hijyen standartlarının ihmalini değerlendirir (27 madde).
• Ruh Sağlığı: Psikolojik sorunlar, depresyon ve gerekli zihinsel sağlık hizmetlerinin reddedilmesi gibi durumları içerir (12 madde).

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama ve Geliştirme Çalışması

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Derecelendirme: 1=Çok Fazla (İhmal yüksek) – 5=Hiç Yok (İhmal düşük). (Not: Bu derecelendirme, yüksek puanın düşük ihmali gösterdiği ters puanlama sistemine işaret etmektedir.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yaşlı Bireyler

Yaş Grubu: Geriatrik Popülasyon

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan yaşlı bireyler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim veya Gözlemci/Görüşmeci Tarafından Uygulanan Anket.

Anahtar Kelimeler

Yaşlılık, Kendini İhmal Ölçeği, Cronbach Alfa, RMSEA, Model Uyum İndeksleri, Emine Özmete.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Emine Özmete

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar Emine Özmete ile iletişime geçilmesi önerilir. Ölçeğin kullanımına dair spesifik bir ücret bilgisi mevcut değildir. Ölçeğin uyarlama çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: yaslilarda-kendini-ihmal-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Özmete, E., Duru, S., ve Yıldırım, H. (2018). Yaşlılarda Kendini İhmal Ölçeği: Türkçeye uyarlama çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 19(Ek Sayı.2), 87-95.

[quads id=5]

Yaşlılarda Kendini İhmal Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Yaşlı birey izole edilmişse, izolasyon onu riske sokuyor mu?
Yaşlı bireyde yetersiz beslenme, sıvı kaybı, ciltte döküntü, bit olduğuna dair işaretler var mı?
Zemin ya da duvarlarda insan veya hayvan dışkısı/idrarı var mı?
Yaşlı birey gerekli yardımı kabul etmeye istekli mi?