Okul İklim Ölçeği

Özet

Okul İklim Ölçeği, öğretmenlerin görev yaptıkları okullardaki genel atmosferi, kültürü ve ilişkileri kapsayan okul iklimi algılarını sistematik olarak ölçmek amacıyla Türk kültürüne uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Mustafa Özdere (2017) tarafından gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, ölçeğin yapısal uygunluğunu, geçerlik ve güvenirlik analizleri ile incelemiştir. Çalışma sonucunda, ölçeğin Türk popülasyonunda kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğu kanıtlanmıştır.

Ölçek dört temel alt boyuttan oluşmaktadır: Meslektaş Liderliği, Profesyonel Öğretmen Davranışı, Kurumun Savunmasızlığı ve Başarı Baskısı. Bu boyutlar aracılığıyla, öğretmenlerin okul ortamına dair subjektif değerlendirmeleri 4’lü Likert formatında toplanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Okul İklimi, Uyarlama, Güvenirlik, Geçerlik, Öğretmen, Eğitim Psikolojisi, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Mustafa Özdere

[quads id=5]

Amaç

Okul İklim Ölçeği’nin temel amacı, okul yöneticileri ve araştırmacılar için öğretmenlerin okul iklimine yönelik algılarını objektif ve nicel verilerle ortaya koymaktır. Ölçek, özellikle Türkiye’deki okulların örgütsel ve sosyal dinamiklerini anlamlandırmada kullanılmak üzere uyarlanmıştır.

Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk kültürüne ve eğitim sistemine uygunluğunu test etmek ve böylece uluslararası araştırmalarda karşılaştırmalı veri elde etme imkanı sunmak hedeflenmiştir. Elde edilen veriler, okullardaki çalışma koşullarını iyileştirmeye ve öğretmen motivasyonunu artırmaya yönelik stratejilerin geliştirilmesinde temel teşkil eder.

Yapı

Ölçek, eğitim ortamlarında son derece önemli bir psikolojik yapı olan Okul İklimi kavramını ölçmektedir. Okul iklimi, bir okulun fiziksel ve sosyal çevresi ile kültürel değerlerinin birleşimi sonucu ortaya çıkan, çalışanların ve öğrencilerin davranışlarını etkileyen genel bir atmosfer olarak tanımlanır.

Uyarlama çalışması, okul iklimini dört ana alt boyutta incelemektedir:

• Meslektaş Liderliği: Öğretmenlerin, meslektaşları arasında var olan gayri resmi liderlik rollerini ve karşılıklı rehberlik algılarını ifade eder.
• Profesyonel Öğretmen Davranışı: Öğretmenlerin mesleki etik standartlara, gelişim odaklı yaklaşımlara ve işbirliğine ne kadar değer verdiğini ölçer.
• Kurumun Savunmasızlığı: Okulun dışarıdan gelen eleştirilere, baskılara veya iç çatışmalara karşı ne kadar dirençsiz ya da açık olduğu yönündeki kurumsal algıyı yansıtır.
• Başarı Baskısı: Öğretmenler üzerindeki yüksek akademik performans beklentilerinin ve bu beklentilerin yarattığı baskının subjektif değerlendirmesidir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçeye uyarlanması sırasında, yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla titizlikle geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Temel olarak, uyarlanan ölçeğin maddelerinin, teorik olarak ölçmesi beklenen yapıları ne kadar doğru temsil ettiğini görmek hedeflenmiştir.

Bu amaçla, ölçeğin faktör yapısını keşfetmek ve özgün ölçekte açıklanan yapıyı doğrulayıp doğrulayamadığını incelemek amacıyla sırasıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılmıştır. Yapılan bu analizler, ölçeğin Türk kültüründe de orijinal dört faktörlü yapısını koruduğunu ve yapısal geçerliğe sahip olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Okul İklim Ölçeği’nin iç tutarlılığını ve kararlılığını test etmek için kapsamlı güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Yapılan istatistiksel çözümler sonucunda, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde güvenilir olduğu tespit edilmiştir. Ölçeğin tamamı için hesaplanan iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) .929 olarak bulunmuştur.

Güvenirlik çalışmasında sadece Cronbach Alfa katsayısı değil, aynı zamanda iki yarıya bölme yöntemiyle elde edilen güvenirlik katsayıları da incelenmiştir. Alt boyutlara ait güvenirlik değerleri aşağıdaki gibi özetlenmiştir:

• Meslektaş Liderliği: İç Tutarlılık Katsayısı .948; İki Yarıya Bölme Güvenirliği .939
• Profesyonel Öğretmen Davranışı: İç Tutarlılık Katsayısı .931; İki Yarıya Bölme Güvenirliği .911
• Kurumun Savunmasızlığı: İç Tutarlılık Katsayısı .917; İki Yarıya Bölme Güvenirliği .909
• Başarı Baskısı: İç Tutarlılık Katsayısı .945; İki Yarıya Bölme Güvenirliği .955

Tüm bu katsayıların yüksek oluşu, Okul İklim Ölçeği’nin Türk popülasyonunda öğretmenlerin görüşlerini belirlemede son derece güvenilir bir araç olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Okul İklim Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması, sağlam bir psikometrik temel oluşturmak amacıyla iki aşamalı faktör analizi metodolojisini takip etmiştir. Bu metodoloji, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmak ve doğrulamak için zorunludur.

İlk aşamada uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), maddelerin hangi temel faktörler altında toplandığını belirlemiş ve dört faktörlü yapıyı desteklemiştir. İkinci aşamada kullanılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise, AFA ile elde edilen ve teorik olarak beklenen dört faktörlü yapının (meslektaş liderliği, profesyonel öğretmen davranışı, kurumun savunmasızlığı, başarı baskısı) veri setiyle ne kadar uyumlu olduğunu test etmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin yapısal model uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 4’lü Likert Ölçeği

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Öğretmenler (Teachers)

Age Group: Yetişkin (Adult, öğretmen popülasyonu)

Population Details: Türkiye’deki çeşitli kademelerde (ilkokul, ortaokul, lise) görev yapan öğretmenler.

Test Methodology: Yanıtlar 4 dereceli bir Likert ölçeği üzerinden verilmektedir. Derecelendirme formatı şöyledir: 1 “nadiren olur”, 2 “bazen olur”, 3 “sık sık olur” ve 4 “çok sık olur”. Yüksek puanlar, olumlu okul iklimi algısını (veya başarı baskısı gibi olumsuz bir boyutta yüksek algıyı) işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Yönetimi, Okul Kültürü, Öğretmen Algısı, Cronbach Alfa, Faktör Analizi, Kurum Kültürü.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Mustafa Özdere

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2017 (Uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik veya ticari kullanımı için sorumlu yazar Mustafa Özdere ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal uyarlama çalışması PDF formatında buradan indirilebilir: okul-iklim-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Özdere, M. (2017). Okul İklim Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Güvenirlik ve Geçerlilik Çalışması. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 7(2), 203-233.

[quads id=5]

Okul İklim Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelere erişim ve tam ölçek içeriği için, yukarıda belirtilen referans makalenin incelenmesi veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.