Ebeveyn Çocuk Kapsayıcı İşlev Ölçeği

Özet

Ebeveyn Çocuk Kapsayıcı İşlev Ölçeği (EÇKİÖ), ebeveynlerin çocuklarıyla kurdukları ilişkilerdeki kapsayıcı işlev düzeylerini ve potansiyel olarak işlevsiz ilişki örüntülerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, özellikle ebeveynlerin çocuklarının duygusal ve zihinsel durumlarını ne ölçüde anlayabildiğini ve bu anlayışı ilişkiye yansıtabildiğini değerlendirmeyi hedefler. Geliştirme çalışması sonucunda 36 maddeden ve beş alt boyuttan oluşan bu ölçek, Türk kültüründe ebeveyn-çocuk ilişkisi dinamiklerini araştırmada önemli bir kaynak sunmaktadır.

Ölçek, ebeveynlerin kaygı düzeylerini, eşleriyle olan ilişkilerinin çocuk üzerindeki etkilerini ve katı kuralcılık gibi olumsuz ilişki biçimlerini kapsayan geniş bir yelpazede değerlendirme yapmaktadır. EÇKİÖ, klinik ve akademik ortamlarda ebeveynlik stillerinin ve ilişki kalitesinin belirlenmesi ve müdahale programlarının tasarlanması için kullanılabilir.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn-Çocuk İlişkisi, Kapsayıcı İşlev, Bağlanma, İlişki Kalitesi, Ölçek Geliştirme, Faktör analizi, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Zabcı, N., Erol, E., Şimşek, Ö.F.

Amaç

Ebeveyn Çocuk Kapsayıcı İşlev Ölçeği, ebeveynlerin çocuklarıyla olan ilişkilerinde sergiledikleri kapsayıcı işlevsellik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Kapsayıcı işlevsellik, ebeveynin çocuğun içsel durumlarını (duygularını, düşüncelerini, niyetlerini) doğru bir şekilde algılama, yorumlama ve bu bilgiyi ilişkiyi düzenlemek için kullanma becerisini ifade eder. Ölçeğin temel amacı, bu işlevselliğin hem olumlu hem de olumsuz yönlerini (işlevsiz örüntüleri) tespit edebilecek, geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sağlamaktır.

Bu ölçek, ebeveynlerin çocuklarına karşı gösterdikleri hassasiyet, kuralcılık ve eşleriyle olan ilişkilerinin ebeveynlik davranışlarına yansımasını sistematik bir biçimde değerlendirerek, psikolojik danışma ve rehberlik alanındaki araştırmacılara ve uygulayıcılara destek olmayı hedeflemektedir.

Yapı

Ebeveyn Çocuk Kapsayıcı İşlev Ölçeği, ebeveyn-çocuk ilişkisindeki işlevselliği, birbiriyle ilişkili ancak farklılaşan beş temel faktör (alt boyut) üzerinden ele almaktadır. Bu faktörler, ilişkinin farklı yönlerindeki işlevsiz veya uyumsuz örüntüleri temsil eder. Bu alt boyutlar, ebeveynin kaygı temelli bağlanma özelliklerinden, katı kontrol mekanizmalarına kadar uzanan geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, kapsayıcı işlevselliğin yetersiz kaldığı durumları belirlemeye odaklanmıştır. Bu, özellikle ebeveynin kendi ihtiyaçlarını çocuğun ihtiyaçlarının önüne koyduğu (Doyum Odaklılık) veya ilişkiyi esnek olmayan kurallarla yönettiği (Katı – Kuralcı İlişki) durumları tespit etmede önemlidir. Ölçek bu beş faktör aracılığıyla, ilişkinin kalitesini derinlemesine analiz etme imkanı sunmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin Yapı geçerliliği, geliştirme çalışması kapsamında gerçekleştirilen istatistiksel analizlerle sağlanmıştır. Açımlayıcı faktör analizi (AFA) sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen yapıya uygun olduğunu göstermiştir. (Link 4/5, Link 5/5)

Yapılan analizler neticesinde, Ebeveyn Çocuk Kapsayıcı İşlev Ölçeği’nin toplam 36 maddeden ve beş farklı faktörden oluştuğu tespit edilmiştir. Bu beş faktör, ebeveyn-çocuk ilişkisinin farklı işlevsiz yönlerini temsil etmekte olup, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayısı hesaplanarak incelenmiştir. Tüm ölçek için hesaplanan Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı .81 olarak saptanmıştır. Bu değer, ölçeğin maddelerinin genel olarak aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Alt faktörler bazında hesaplanan güvenilirlik katsayıları ise şöyledir:

• Endişe – Ayrılığa Hassasiyet: .830
• Eş ile İlişki: .729
• Doyum Odaklılık: .729
• Kapsayamayan İlişki: .744
• Katı – Kuralcı İlişki: .653

Tüm faktörlerin kabul edilebilir veya iyi düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu görülmektedir, bu da ölçeğin alt boyutlarının da güvenilir ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ebeveyn Çocuk Kapsayıcı İşlev Ölçeği’nin yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin 36 maddesinin, ilişkisel işlevsizliği temsil eden beş temel boyutta toplandığını ortaya koymuştur. Bu beş faktör, ölçeğin teorik çerçevesini destekleyen ve ebeveynlikteki farklı zorluk alanlarını ayırt eden yapılar olarak belirlenmiştir.

Faktörlerin madde dağılımı ve içeriği, ölçeğin ebeveyn-çocuk ilişkisindeki kapsayıcı işlevsellik eksikliklerini ölçme amacına uygunluğunu göstermiştir. Ölçek, toplam 36 maddeden oluşmakta olup, faktörlerin madde sayıları aşağıdaki gibidir:

• Endişe – Ayrılığa Hassasiyet (11 madde)
• Eş ile İlişki (6 madde)
• Doyum Odaklılık (6 madde)
• Kapsayamayan İlişki (6 madde)
• Katı – Kuralcı İlişki (7 madde)

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir Türkçe ölçek geliştirme çalışmasıdır)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Ebeveynler tarafından doldurulur)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ebeveynler

Yaş Grubu: Yetişkin Ebeveynler

Popülasyon Detayları: Ebeveyn-çocuk ilişkisini değerlendirmek isteyen genel yetişkin popülasyonu.

Test Metodolojisi: Çok boyutlu, beş faktörlü yapıya sahip likert tipi bir ölçektir (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir).

Anahtar Kelimeler

Ebeveynlik, İlişki İşlevselliği, Psikolojik Danışma, İç tutarlılık, Güvenirlik, Yapısal geçerlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Sorumlu yazar iletişim adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Ticari kullanım ve ücret bilgisi için sorumlu yazar (Elif Erol) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalarda kullanım için kaynak gösterilmesi beklenir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı bilgiler, sorumlu yazarın e-posta adresi ([email protected]) aracılığıyla talep edilebilir.

Kaynaklar

Zabcı, N., Erol, E. ve Şimşek, Ö.F. (2018). Ebeveyn Çocuk Kapsayıcı İşlev Ölçeği geliştirme. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 8(51), 190-212.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ebeveyn-cocuk-kapsayici-islev-olcegi-toad.pdf

Ebeveyn Çocuk Kapsayıcı İşlev Ölçeği Maddeleri

Ölçek 36 madde ve beş faktörden oluşmaktadır:

• Endişe – Ayrılığa Hassasiyet (11m)
• Eş ile İlişki (6m)
• Doyum Odaklılık (6m)
• Kapsayamayan İlişki (6m)
• Katı – Kuralcı İlişki (7m)