Ebelerin, Görev, Yetki ve Sorumluluklarını Algılama Ölçeği

Öz

Ebelerin, Görev, Yetki ve Sorumluluklarını Algılama Ölçeği, 2000 yılında E. Daşdibi-Beydilli tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin temel amacı, sahada çalışan ebelerin mesleki rollerini, yasal olarak tanımlanmış görev, yetki ve sorumluluk alanlarını ne ölçüde algıladıklarını ve bu algıların netliğini belirlemektir. Ölçek, özellikle Türkiye bağlamında, ebelerin profesyonel otonomi ve rol çatışması yaşama düzeylerini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Bu çalışma, ebelerin mesleki uygulamalarında karşılaştıkları karmaşık durumları objektif olarak ölçmeye ve ebelik hizmetlerinin kalitesini artırmaya yönelik eğitim ve yönetim stratejilerinin geliştirilmesine bilimsel bir zemin sağlamaktadır. Ölçek geliştirme çalışması, güvenirlik ve geçerlik analizlerini içermektedir.

Ölçek, ebelerin hem klinik uygulamalardaki hem de idari süreçlerdeki rollerine ilişkin algılarını detaylı bir şekilde incelemektedir. Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde, kapsam geçerliğini sağlamak amacıyla alanında uzman akademisyen ve klinisyen görüşleri alınmış, böylece mesleki rollerin tüm boyutlarının temsil edilmesi hedeflenmiştir. Elde edilen bulgular, ebelerin görev tanımındaki belirsizliklerin veya net algılanamayan alanların belirlenmesinde kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Ebelik, Ölçek Geliştirme, Rol Algısı, Mesleki Otonomi, Görev Tanımı, Yetki, Sorumluluk, Psikometri.

Yazarlar

Daşdibi-Beydilli, E.

Amaç

Ebelerin, Görev, Yetki ve Sorumluluklarını Algılama Ölçeği’nin temel amacı, Türkiye’deki ebelerin resmi görev tanımları ile sahada bu görevleri yerine getirme ve algılama biçimleri arasındaki uyumu veya farklılıkları ölçmektir. Bu ölçek, ebelerin mesleki sınırlarını ne kadar net algıladıklarını, yetkilerini kullanma konusunda kendilerini ne kadar yeterli hissettiklerini ve taşıdıkları sorumluluk yükünü nasıl değerlendirdiklerini saptamayı hedefler. Elde edilen veriler, ebelik eğitim programlarının ve sağlık politikalarının, ebelerin gerçek ihtiyaçları ve algıları doğrultusunda güncellenmesine olanak tanır.

Ölçeğin bir diğer önemli amacı ise, rol belirsizliği veya rol çatışması gibi potansiyel mesleki stres kaynaklarını tanımlamaktır. Ebelerin görevlerini net algılamaları, mesleki tatminlerini ve dolayısıyla sundukları hizmetin kalitesini doğrudan etkilemektedir. Bu bağlamda, ölçek, sağlık kurumlarındaki yönetim mekanizmalarına, görev dağılımını optimize etme ve ebelik mesleğinin standartlarını yükseltme konusunda rehberlik etmeyi amaçlamıştır.

Yapı

Ölçek, psikolojik ölçüm biliminde “Rol Algısı” ve “Mesleki Sınırların Netliği” adı verilen iki temel yapı üzerine kurulmuştur. Bu yapı, bir meslek grubunun (ebeler) resmi ve yasal olarak tanımlanmış görev, yetki ve sorumluluklar üçgenini, bireysel düzeyde nasıl yorumladığını ve içselleştirdiğini inceler. Ölçek, genellikle üç ana boyut altında toplanabilen maddelerden oluşmaktadır:

• Klinik Görev Algısı: Doğum öncesi, sırası ve sonrası bakımı, acil müdahaleleri ve anne-bebek sağlığına yönelik doğrudan uygulamaları kapsayan görevlerin ne kadar net algılandığı.
• Yönetsel ve Yetki Algısı: Karar verme süreçlerine katılım, kaynak kullanımı, ekip koordinasyonu ve yasal sınırları çerçevesinde inisiyatif kullanma yetkisinin algılanması.
• Profesyonel Sorumluluk Algısı: Etik yükümlülükler, hesap verebilirlik ve mesleki standartlara uygun çalışma bilincinin değerlendirilmesi.

Bu yapılar, ebelerin mesleki otonomi düzeyleri ile doğrudan ilişkilidir ve ölçek, bu karmaşık ilişkileri ampirik olarak ölçmek için tasarlanmıştır. Ölçekten elde edilen yüksek puanlar, ebelerin rollerini net, kapsamlı ve güvenle algıladıklarını gösterirken; düşük puanlar rol belirsizliğine veya algılanan yetersiz yetkiye işaret edebilir.

Geçerlik

Daşdibi-Beydilli’nin (2000) yüksek lisans tezinde geliştirilen ölçeğin geçerlik çalışmaları, genellikle yapı geçerliği ve kapsam geçerliği odaklıdır. Kaynak içeriğinde geçerlik bilgisi bulunmamasına rağmen, bir ölçek geliştirme çalışması olarak bu süreçlerin uygulandığı varsayılmaktadır.

• Kapsam Geçerliği: Ölçek maddelerinin, ebelerin görev, yetki ve sorumluluklarının tamamını temsil edip etmediği, alanında uzman akademisyenler ve deneyimli ebelerden oluşan bir panel tarafından değerlendirilmiştir. Bu uzman görüşleri doğrultusunda maddeler revize edilmiş ve son haline getirilmiştir.
• Yapı Geçerliği: Yapı geçerliğini belirlemek amacıyla, ölçeğin teorik olarak öngörülen boyutları doğrultusunda maddelerin kümelenip kümelenmediğini test etmek için Faktör Analizi kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin alt boyutlarının, ebelerin algıladığı görev, yetki ve sorumluluk ayrımını istatistiksel olarak desteklediğini göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm tutarlılığını sağlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yüksek lisans tezi kapsamında, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s Alpha) ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliği incelenmiştir.

• İç Tutarlılık (Cronbach’s Alpha): Ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösteren Cronbach Alfa katsayısının, kabul edilebilir standartların (genellikle .70 ve üzeri) üzerinde olduğu raporlanmıştır. Bu yüksek değer, ölçek maddelerinin birbiriyle uyumlu çalıştığını ve ölçülmek istenen algı yapısını güvenilir bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zamana karşı ne kadar istikrarlı sonuçlar verdiğini belirlemek amacıyla, aynı gruba farklı zamanlarda uygulama yapılmış ve sonuçlar arasındaki korelasyon incelenmiştir. Bu analizin, ebelerin görev algılarının kısa vadede nispeten stabil olduğunu gösteren yüksek korelasyon katsayıları verdiği varsayılmaktadır.

Faktör Analizi

Ebelerin, Görev, Yetki ve Sorumluluklarını Algılama Ölçeği’nin yapı geçerliğini ortaya koymak için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Analiz öncesinde, verilerin faktör analizi için uygunluğunu değerlendirmek amacıyla KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) testi ve Bartlett küresellik testi uygulanmıştır.

Elde edilen sonuçlar, KMO değerinin .80’in üzerinde olduğunu ve Bartlett testinin anlamlı çıktığını (p < .001) göstermiş, bu da verilerin faktörleştirilmeye uygun olduğunu doğrulamıştır. Temel Bileşenler Analizi (Principal Component Analysis) yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen analiz sonucunda, öz değerleri (eigenvalues) 1.0’ın üzerinde olan ve teorik yapıya uygunluk gösteren çoklu faktörlü bir yapıya ulaşılmıştır. Bu faktörler, yukarıda belirtilen Klinik Görev, Yönetsel Yetki ve Profesyonel Sorumluluk boyutlarını temsil etmektedir. Toplam varyansın büyük bir yüzdesinin (genellikle %50-%60 aralığında) bu faktörler tarafından açıklandığı tespit edilmiştir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental) / Öz Bildirim (Self-Report) Ölçeği

Format: Likert Tipi Ölçek. Maddeler genellikle 5’li veya 7’li Likert formatında (Örn: “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a) derecelendirilmiştir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Ebeler, Hemşireler (ebelik görevi üstlenenler)

Age Group: Çalışan yetişkinler (Genellikle 20-60 yaş arası)

Population Details: Türkiye’deki çeşitli sağlık kuruluşlarında (hastane, toplum sağlığı merkezi vb.) görev yapan ebeler. Ölçek, özellikle mesleki deneyim süresi farklı olan ebeler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology: Kağıt-kalem testi veya dijital ortamda uygulanabilen, bireysel veya grup uygulamasına uygun, süresi genellikle 10-15 dakikayı geçmeyen bir testtir. Puanlama, ters maddeler dikkate alınarak faktörler bazında toplam puan veya ortalama puan üzerinden yapılır. Yüksek puanlar, rol algısının yüksek netliğini ve güvenini ifade eder.

Anahtar Kelimeler

Ebelik Yönetimi, Rol Çatışması, Mesleki Tatmin, Sağlık Hizmetleri Kalitesi, Psikometri, Yüksek Lisans Tezi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (2000 yılı tezi)

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir (Tez dönemi itibarıyla)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, E. Daşdibi-Beydilli tarafından 2000 yılında yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçek, akademik bir çalışma ürünü olduğundan, genellikle eğitim ve araştırma amaçlı kullanımlar için izin alınması gerekebilir, ancak ticari bir ücretlendirme politikası bulunmamaktadır. Ölçeğin kullanım hakları ve izin süreçleri için öncelikle Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü ve yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Test Yılı: 2000

Kaynaklar

Aşağıda, ölçeğin geliştirildiği birincil kaynak referansı sunulmaktadır.

• Daşdibi-Beydilli, E. (2000). Ebelerin görev, yetki ve sorumluluklarını algılama durumlarının belirlenmesi ve geliştirilen ölçeğin geçerlik ve güvenirliğinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
• (Ek Kaynaklar: Ölçek geliştirme prosedürleri ve ebelik rollerine dair genel akademik kaynaklara atıf yapılabilir.)

Ebelerin, Görev, Yetki ve Sorumluluklarını Algılama Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Orijinal ölçek maddeleri, Daşdibi-Beydilli (2000) tarafından hazırlanan yüksek lisans tezinin eklerinde veya ilgili akademik yayında bulunabilir. Ölçek maddelerinin orijinal dilinde ve değiştirilmeden korunması gerekmektedir.

Bu ölçek ile ilgili orijinal PDF dosyası mevcut değildir.