Düzenleyici Duygusal Öz-yeterlik Ölçeği

Özet

Düzenleyici Duygusal Öz-yeterlik Ölçeği (DDÖYÖ), bireylerin kendi duygusal durumlarını ve tepkilerini ne kadar etkili bir şekilde yönetebileceklerine dair algılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, orijinali İtalyanca olan Regulatory Emotional Self-Efficacy Scale (RESE) ölçeğinin Türkçe’ye uyarlama çalışmasıdır. Türk örneklem grubu üzerinde güvenilirlik ve geçerlilik analizleri Tarık Totan tarafından 2014 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda duygusal düzenleme yeterliliğini değerlendirmek için geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermiştir.

Ölçek, Albert Bandura’nın Öz-yeterlik teorisine dayanmakta olup, bireyin olumlu ve olumsuz duyguları yönetme kapasitesine odaklanmaktadır. DDÖYÖ, özellikle ergen ve yetişkin popülasyonlarında duygusal sağlık ve başa çıkma stratejileri araştırmalarında kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Düzenleyici Duygusal Öz-yeterlik Ölçeği, Duygusal Düzenleme, Öz-yeterlik, Psikometrik, Uyarlama, Tarık Totan, RESE, Psikolojik Ölçme.

Yazarlar

Tarık Totan (Uyarlayan).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin duygusal tepkilerini ve deneyimlerini düzenleme yeteneklerine dair algıladıkları öz-yeterlik düzeylerini nicel olarak belirlemektir. Bu, bireyin stres, hayal kırıklığı, öfke gibi olumsuz duygularla başa çıkma ve aynı zamanda mutluluk gibi olumlu duyguları sürdürme ve ifade etme kapasitesini değerlendirmeyi içerir.

DDÖYÖ, klinik ortamlarda bireylerin duygusal zorluklarını anlamada ve psikolojik danışmanlık süreçlerinde ilerlemeyi izlemede yardımcı bir tanı aracı olarak kullanılabilir. Ayrıca, duygusal zeka ve başa çıkma mekanizmaları üzerine yapılan akademik araştırmalar için önemli bir ölçüm aracı sağlamaktadır.

Yapı (Construct)

Düzenleyici Duygusal Öz-yeterlik Ölçeği, Duygusal Öz-yeterlik yapısını ölçer. Bu yapı, bireyin, zorlayıcı veya olumlu duygusal durumlarla karşılaştığında, bu duyguları etkili bir şekilde yönetebileceğine dair inancını ifade eder. Yüksek duygusal öz-yeterliğe sahip bireylerin duygusal zorluklar karşısında daha dirençli oldukları varsayılır.

Ölçek, genellikle üç temel alt boyutu kapsamaktadır: Olumsuz Duyguları Yönetme Öz-yeterliği (Örneğin, öfke veya kaygıyı kontrol etme), Olumlu Duyguları Yönetme Öz-yeterliği (Örneğin, neşeyi sürdürme) ve Olumlu Duyguları İfade Etme Öz-yeterliği (Örneğin, sevinci uygun şekilde dışa vurma). Bu çok boyutlu yapı, duygusal düzenlemenin karmaşık doğasını yansıtmaktadır.

Geçerlik

Totan (2014) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliliğini incelemek amacıyla faktör analizleri kullanılmıştır. Çalışmada, orijinal ölçek yapısının Türk kültürüne uygunluğunu doğrulamak için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Sonuçlar, ölçeğin kuramsal olarak beklenen çok boyutlu yapıyı (üç faktörlü yapıyı) Türk örnekleminde de koruduğunu göstermiştir.

Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılarla olan ilişkileri (yakınsak ve ıraksak geçerlik) incelenerek yapı geçerliliği desteklenmiştir. Bu analizler, DDÖYÖ’nün gerçekten de duygusal düzenleme yeterliliğini ölçtüğünü ve diğer benzer yapılarla anlamlı korelasyonlar sergilediğini ortaya koymuştur.

Güvenirlik

DDÖYÖ’nün iç tutarlılık güvenilirliği, Totan (2014) çalışmasında Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Çalışma sonuçları, ölçeğin genel puanı ve alt boyutları için yüksek düzeyde iç tutarlılık sergilediğini göstermiştir (genellikle 0.80 ve üzeri değerler). Bu bulgular, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Yüksek güvenilirlik değerleri, ölçeğin ölçüm hatasını minimize ettiğini ve farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle yapılan ölçümlerde tutarlı sonuçlar verebileceğini işaret etmektedir. Bu, ölçeğin araştırma ve uygulamada kullanımının sağlamlığını artırmaktadır.

Faktör Analizi

Totan (2014) tarafından gerçekleştirilen Faktör Analizi sonuçları, Düzenleyici Duygusal Öz-yeterlik Ölçeği’nin Türk kültüründe üç temel faktör altında toplandığını doğrulamıştır. Bu faktörler şunlardır:

• Olumsuz Duygusal Durumları Yönetme Öz-yeterliği (Managing Negative Affect).
• Olumlu Duygusal Durumları Yönetme Öz-yeterliği (Managing Positive Affect).
• Olumlu Duygusal İfade Öz-yeterliği (Expressing Positive Affect).

Bu faktör yapısı, orijinal ölçeğin kuramsal çerçevesiyle tutarlılık göstermekte olup, ölçeğin farklı duygusal düzenleme becerilerini ayrı ayrı değerlendirme yeteneğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (Örneğin, “Hiç yapamam”dan “Tamamen yapabilirim”e kadar).

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinali İtalyanca.

Popülasyon Grubu: Ergenler ve Yetişkinler.

Yaş Grubu: Genellikle 16 yaş ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Totan (2014) çalışması için üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-Report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Duygusal Zeka, Psikometri, Cronbach Alfa, Faktör Yapısı, Öz-yeterlik, Psikolojik Danışmanlık.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalede belirtilen üniversite adresi (Güncel adres için yazar ile iletişime geçilmelidir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2014.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazar Tarık Totan ile iletişime geçilmesi önerilir. Ölçeğin kullanımına dair spesifik ücret bilgisi sağlanmamıştır.

Referanslar

Totan, T. (2014). The Regulatory Emotional Self-Efficacy Scale: Issues of reliability and validity within a Turkish sample group. Psychological Thought, 7(2), 144–155.

Orijinal ölçeğin geliştirilmesine dair temel referans: Caprara, G. V., Pastorelli, C., Regalia, C., Scabini, E., & Bandura, A. (2009). The contribution of self-efficacy beliefs to academic success. Journal of Adolescence, 32(3), 675-686.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: duzenleyici-duygusal-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf

Düzenleyici Duygusal Öz-yeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak metin içerisinde yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için yukarıda belirtilen referans makaleye veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.