Düzgün İş Ölçeği

Özet

Düzgün İş Ölçeği (DİÖ), bireylerin çalışma hayatlarındaki kalitesini, güvenliğini ve tatminini değerlendiren önemli bir psikometrik araç olan orijinal Decent Work Scale’in Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. Ölçek, Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından geliştirilen ve küresel çapta kabul gören düzgün iş kavramını ölçmeyi amaçlamaktadır. Işık, Kozan ve Negiş-Işık (2018) tarafından gerçekleştirilen bu kültürlerarası geçerleme çalışması, ölçeğin Türk kültürüne özgü dilsel ve bağlamsal farklılıklar dikkate alınarak Türkiye’deki işgücü piyasalarında güvenilir ve geçerli bir şekilde kullanılabilmesini sağlamıştır.

Uyarlama süreci, özellikle ölçeğin yapısal geçerliğini ve iç tutarlılığını incelemiş, orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısının Türkçe örneklemde de korunduğunu doğrulamıştır. Bu ölçek, çalışan refahını, iş güvenliğini ve genel çalışma koşullarını akademik ve uygulamalı araştırmalar için değerlendirme imkanı sunar.

Anahtar Kelimeler

Düzgün İş Ölçeği, Düzgün İş, Kariyer Değerlendirmesi, Kültürlerarası Geçerleme, Psikometrik Özellikler, İş Güvenliği, Çalışma Psikolojisi.

Yazarlar

Erkan Işık, Serdar Kozan, Ayşen Negiş-Işık.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, çalışanların iş yaşamının kalitesini, güvenliğini ve sosyal güvencesini uluslararası standartlarda belirlenen düzgün iş boyutları çerçevesinde objektif ve güvenilir bir şekilde değerlendirmektir. Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda yapısal ve ölçümsel eşdeğerliğini kanıtlamak için yapılmıştır.

Düzgün İş Ölçeği, örgütsel psikoloji, insan kaynakları yönetimi ve kariyer danışmanlığı alanlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, çalışan refahını ve iş tatminini etkileyen kritik faktörleri belirleyerek, kurumların çalışma koşullarını iyileştirmeye yönelik kanıta dayalı stratejiler geliştirmesine yardımcı olur. Ölçek, bireylerin iş yaşamının temel bileşenlerine ilişkin algılarını 1’den 7’ye uzanan bir Likert ölçeği üzerinde ölçmektedir.

Yapı

Ölçek, düzgün iş kavramının çok boyutlu yapısını ölçmektedir. Düzgün iş kavramı, genellikle ILO tarafından tanımlanan ve sosyal güvence, iş güvenliği, yeterli gelir, sosyal diyalog ve istihdam fırsatları gibi temel bileşenleri içeren kapsamlı bir yapıdır. Ölçek maddeleri, çalışanların bu boyutlara ilişkin öznel deneyimlerini ve algılarını yakalamak üzere tasarlanmıştır.

Kaynakta sunulan örnek maddeler, özellikle düzgün işin temel bir bileşeni olan İş Güvenliği (Work Security) alt boyutuna odaklanmaktadır. Bu alt boyut, bireylerin iş yerinde kendilerini duygusal, sözel taciz ve fiziksel tehditlere karşı ne kadar güvende hissettiklerini değerlendirir. Ölçek, bu tür güvenlik algılarını ölçerek, örgüt kültürü ve çalışanların psikolojik iyi oluşu hakkında kritik veriler sağlar.

Geçerlik

Düzgün İş Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, ölçeğin orijinal yapısal bütünlüğünü Türk kültüründe koruduğunu göstermiştir. Yapı geçerliği testleri, özellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen çok faktörlü yapısının Türk örnekleminde iyi bir model uyumu sergilediğini kanıtlamıştır.

Ayrıca, ölçeğin yakınsak ve ayrışan geçerliği de incelenmiştir. Bu analizler, DİÖ puanlarının, teorik olarak ilişkili olması beklenen iş tatmini ve örgütsel bağlılık gibi yapılarla pozitif yönde ilişkili olduğunu; teorik olarak ilişkili olması beklenmeyen yapılarla ise düşük veya anlamsız ilişkiler gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin gerçekten de ölçmek istediği psikolojik yapıları doğru bir şekilde ölçtüğünü doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik incelemesi, iç tutarlılık katsayıları ve genellikle test-tekrar test yöntemleri kullanılarak yapılmıştır. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel puanının ve alt boyutlarının yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu belirlenmiştir. Yüksek Cronbach Alfa katsayıları (genellikle .70 ve üzeri), ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Elde edilen yüksek güvenirlik değerleri, Düzgün İş Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun tekrarlanan ölçümlerde stabil ve tutarlı sonuçlar üretebileceğini işaret etmektedir. Bu psikometrik özellikler, ölçeğin Türkiye’deki araştırmacılar tarafından güvenle kullanılabileceğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Düzgün İş Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının en kritik aşamalarından biri, ölçeğin orijinal yapısını kültürel bağlamda doğrulamak amacıyla uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) olmuştur. Orijinal DWS, genellikle beş temel boyutu içeren çok faktörlü bir yapıya sahiptir. Adaptasyon çalışması, bu beş faktörlü yapının Türk örnekleminde istatistiksel olarak kabul edilebilir uyum indeksleri (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) ile doğrulandığını rapor etmiştir.

DFA sonuçları, ölçek maddelerinin kültürel adaptasyona rağmen teorik olarak ait oldukları faktörlere güçlü yükler verdiğini göstermiştir. Bu durum, yapısal geçerliğin korunduğunu ve ölçeğin alt boyutlarının uluslararası bağlamda kullanılan orijinal versiyonuyla eşdeğer olduğunu kanıtlamıştır. Bu analizler, ölçeğin Türkiye’de yapılacak akademik çalışmalarda faktör puanları üzerinden kullanılabilmesi için sağlam bir zemin oluşturmaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Cross-Cultural Validation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal Versiyon)

Popülasyon Grubu: Çalışan Yetişkinler, İş Gücü Piyasasında Yer Alan Bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkin (18+)

Popülasyon Detayları: Türkçe uyarlama çalışması, Türkiye’deki farklı sektörlerde çalışan profesyoneller ve işçiler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışanların demografik çeşitliliği, ölçeğin genelleştirilebilirliğini artırmaktadır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 7 dereceli Likert ölçeği formatını kullanmaktadır. Derecelendirme 1’den (Kesinlikle Katılmıyorum) 7’ye (Kesinlikle Katılıyorum) kadar uzanmaktadır. Yüksek puanlar, bireyin algılanan düzgün iş seviyesinin yüksek olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

İş Tatmini, Çalışan Refahı, Örgütsel Psikoloji, İş Güvenliği, Faktör Analizi, Likert Ölçeği, Kariyer.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Erkan Işık)

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018 (Türkçe Uyarlama Yayın Yılı)

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin akademik veya ticari amaçlı kullanımı için gerekli izinler ve olası ücret bilgileri hakkında sorumlu yazar Erkan Işık ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-postası: [email protected].

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: duzgun-is-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Işık, E., Kozan, S., & Negiş-Işık, A. (2018). Cross-cultural validation of the Turkish Version of the Decent Work Scale. Journal of Career Assessment. Advance online publication. DOI: 10.1177/1069072718763636

Düzgün İş Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Bu maddeler, İş Güvenliği (Work Security) alt boyutuna ait örnek maddelerdir.

1. İş yerimdeki insanlarla etkileşimde iken kendimi duygusal olarak güvende hissediyorum.
2. İş yerimde herhangi bir duygusal ya da sözel tacize karşı kendimi güvende hissediyorum.
3. İş yerimdeki insanlarla etkileşimde iken kendimi fiziksel olarak güvende hissediyorum.