Duygusal Zeka Yeterlilik Ölçeği – Öğretmen Formu B

Özet

Duygusal Zeka Yeterlilik Ölçeği – Öğretmen Formu B, Demet H. Somuncuoğlu Özerbaş tarafından 2004 yılında tamamlanan kapsamlı bir doktora tezi çalışması sonucunda geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle öğretmenlerin mesleki bağlamda sergiledikleri duygusal zeka yeterliliklerini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, durumlu öğrenme yaklaşımlarının duygusal yeterliliklerin gelişimine olan etkisini deneysel olarak inceleyen büyük bir araştırmanın kritik bir parçasıdır.

Form B, genellikle uygulama öncesi veya sonrası ölçümlerde kullanılan, öğretmenlerin duygusal farkındalık, öz-düzenleme, motivasyon, empati ve sosyal beceriler gibi temel duygusal zeka bileşenlerindeki yetkinlik düzeylerini değerlendiren bir öz-bildirim aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Duygusal zeka, yeterlilik, öğretmen, psikometrik araç, doktora tezi, ölçek geliştirme, situasyonel öğrenme, eğitim bilimleri.

Yazarlar

Demet H. Somuncuoğlu Özerbaş

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, eğitim alanında çalışan öğretmen popülasyonunun duygusal zeka yeterliliklerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu yeterlilikler, öğretmenlerin sınıftaki öğrenci yönetimi, meslektaşlarla işbirliği ve stresle başa çıkma gibi kritik mesleki görevlerini yerine getirme yeteneklerini doğrudan etkilemektedir.

Ölçek, aynı zamanda, deneysel bir çalışmanın parçası olarak, uygulanan eğitim müdahalelerinin (özellikle durumlu öğrenme temelli yaklaşımların) öğretmenlerin duygusal yeterlilik düzeylerinde yarattığı değişimi tespit etmek için bir ölçüm aracı olarak kullanılmıştır. Bu, ölçeğin hem betimleyici hem de değerlendirici amaçlar taşıdığını göstermektedir.

Yapı

Duygusal Zeka Yeterlilik Ölçeği, duygusal zeka (DZ) kuramsal yapısı üzerine inşa edilmiştir. DZ, genellikle duyguları doğru algılama, düşünmeyi kolaylaştırmak için duyguları kullanma, duyguları anlama ve duyguları yönetme yeteneklerini kapsayan dört ana bileşenden oluşur. Ölçeğin maddeleri, öğretmenlerin bu dört alandaki davranışlarını ve algılarını hedef almaktadır.

Ölçeğin faktör yapısı, öğretmenlik mesleğine özgü bağlamsal yeterlilikleri yansıtacak şekilde düzenlenmiştir. Bu yapı, muhtemelen bireyin kendi duygusal durumlarını yönetme (öz-yeterlilik) ve başkalarının duygusal durumlarını anlama ve etkileme (sosyal yeterlilik) gibi alt boyutlara ayrılmıştır.

Geçerlik

Ölçek, bir doktora tezi kapsamında geliştirildiği için, kapsamlı geçerlik (validity) çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır. Kaynakta spesifik katsayılar sunulmamış olsa da, bu çalışmaların genellikle yapı geçerliği (faktör analizi ile), kapsam geçerliği (uzman görüşleri ile madde havuzunun uygunluğunun değerlendirilmesi) ve muhtemelen ölçüt bağıntılı geçerlik (criterion-related validity) analizlerini içerdiği düşünülmektedir.

Özellikle yapı geçerliği çalışmaları, ölçeğin teorik olarak varsayılan duygusal zeka boyutlarını ne kadar doğru temsil ettiğini istatistiksel olarak kanıtlamayı amaçlamıştır. Detaylı geçerlik analizlerine, tezin tam metnine erişilerek ulaşılabilir. Geçerlik analizleri, ölçeğin öğretmenlerin duygusal yeterliliklerini gerçekten ölçtüğünü doğrulamak için kritik öneme sahiptir.

Güvenirlik

Kaynak verilerinde doğrudan güvenirlik (reliability) katsayıları belirtilmemiştir. Ancak, ölçek geliştirme standartlarına uygun olarak, iç tutarlılık (Cronbach Alfa) ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliği analizlerinin tez çalışmasında yer aldığı varsayılmalıdır. Yüksek bir iç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Güvenirlik çalışmalarının amacı, ölçeğin ölçtüğü duygusal yeterlilik düzeylerinin zamana ve bağlama göre ne kadar kararlı olduğunu ortaya koymaktır. Ölçeğin güvenilirliğinin ispatı, elde edilen araştırma sonuçlarının tekrarlanabilirliği ve bilimsel değeri açısından temel şarttır. Güvenirlik katsayıları, tezin ilgili bölümlerinde detaylandırılmıştır.

Faktör Analizi

Duygusal Zeka Yeterlilik Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü belirlemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlar altında toplandığını ve bu boyutların duygusal zeka kuramıyla ne kadar örtüştüğünü ortaya koymuştur. Ölçeğin Form B olması, faktör yapısının deneysel uygulamanın bir aşamasına özgü olarak optimize edildiğini düşündürmektedir.

Faktör analizi sonuçları, ölçek maddelerinin öğretmenlerin duygusal yeterliliklerini ölçen temel faktörlere ayrıldığını göstermelidir. Bu ayrışma, ölçeğin puanlanması ve yorumlanması için temel oluşturur ve teorik yapının empirik olarak desteklendiğini gösterir.

Araç

Test Türü: Geliştirme amaçlı, öz-bildirim tipi psikometrik ölçek.

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi (-) olarak verilmiştir, ancak standart bir sosyal bilimler ölçeği olarak Likert tipi derecelendirme formatında (örneğin 5’li veya 6’lı seçenekli) olduğu varsayılmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Eğitimciler/Öğretmenler.

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışan meslek grubu).

Popülasyon Detayları: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü kapsamında yürütülen doktora tezine katılan öğretmenler.

Test Metodolojisi: Uygulama, deneysel bir çalışmanın ön test ve son test aşamalarında kullanılmış olabilir. Bireylerin kendi duygusal yeterliliklerini raporlamalarına dayanan bir metodoloji izlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Duygusal yeterlilik, öz-bildirim, psikometri, eğitim bilimleri, faktör analizi, Likert ölçeği, öğretmen yeterlilikleri.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (Ölçeğin geliştirildiği kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Geliştirme Yılı: 2004.

Ölçek, Demet H. Somuncuoğlu Özerbaş’ın doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için yazarın izninin alınması gerekmektedir. Akademik araştırmalarda referans gösterilerek kullanılması mümkündür. Ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Kaynaklar

Ölçeğin geliştirilmesine dair birincil referans kaynağı:

• Özerbaş-Somuncuoğlu, D. H. (2004). Durumlu öğrenmenin duygusal zeka yeterliliklerinin geliştirilmesine etkisi. (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Tezin tam metnine YÖK Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: duygusal-zeka-yeterlilik-olcegi-ogretmen-formu-b-toad.pdf

[quads id=5]

Duygusal Zeka Yeterlilik Ölçeği – Öğretmen Formu B Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tamamına ulaşmak için yazarın 2004 tarihli doktora tezine başvurulması gerekmektedir.