Duygusal Reaktivite İndeksi

Özet

Duygusal Reaktivite İndeksi (DRİ), bireylerin çevresel uyaranlara karşı sergiledikleri duygusal tepkilerin yoğunluğunu ve süresini ölçmeyi amaçlayan bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkiye’deki kullanımı, Kocael (2015) tarafından yürütülen bir tıpta uzmanlık tezi kapsamında gerçekleştirilen uyarlama çalışmasıyla başlamıştır. Çalışmanın temel amacı, DRİ’nin Türkçe formunun çocuk ve ergen popülasyonunda irritabilite düzeylerini değerlendirmede kullanılan geçerli ve güvenilir bir araç olup olmadığını belirlemektir. Bu adaptasyon, özellikle çocuk ve ergen psikiyatrisi alanında duygusal düzenleme bozukluklarının ve ilgili klinik durumların değerlendirilmesine önemli bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Duygusal Reaktivite İndeksi, İrritabilite, Çocuk, Ergen, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Duygusal Düzenleme, Uludağ Üniversitesi.

Yazarlar

Özgün ölçeğin yazarları bu kaynakta belirtilmemiş olmakla birlikte, Türkçe uyarlama çalışması 2015 yılında Ö. Kocael tarafından gerçekleştirilmiştir.

Amaç

Duygusal Reaktivite İndeksi’nin temel amacı, bireylerin duygusal tepki verme eğilimlerini, bu tepkilerin şiddetini ve hızını sistematik olarak değerlendirmektir. Türkçe uyarlamasının özel amacı ise, Çocuk ve Ergenlerde İrritabilite düzeyini klinik ve araştırma ortamlarında doğru bir şekilde saptayabilen, kültürel olarak geçerli bir ölçüm aracı sağlamaktır. Bu uyarlama, özellikle Duygusal Reaktivite kavramının çocuk ve ergenlerdeki klinik yansımalarını incelemeyi hedeflemiştir.

Yapı

Ölçek, temel olarak Duygusal Reaktivite psikolojik yapısını ölçmektedir. Duygusal reaktivite, genellikle duygusal uyarılmaya karşı yüksek hassasiyet, tepki eşiğinin düşüklüğü ve bu tepkilerin uzun süreli veya yoğun olması şeklinde kendini gösterir. DRİ, bu yapıyı özellikle irritabilite (kolay sinirlenme, öfke ve hayal kırıklığına tolerans düşüklüğü) ekseninde değerlendirir.

Kocael’in (2015) çalışması, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe popülasyonda korunup korunmadığını inceleyerek, ölçeğin yapısal geçerlilik kanıtlarını araştırmayı amaçlamıştır. Bu alt boyutlar genellikle aşırı tepki verme ve duyarlılık gibi bileşenleri içerir.

Geçerlilik

Kocael (2015) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin çeşitli geçerlilik türlerini (yapı geçerliliği, ölçüt bağımlı geçerlilik vb.) incelemeyi hedeflemiştir. Ancak, kaynak özetinde spesifik geçerlilik katsayılarına dair detaylı bilgi sunulmamıştır. Standard psikometri uygulamalarına göre, uyarlama sürecinde ölçeğin orijinal yapıyı koruduğu ve ilgili dış ölçütlerle korelasyon gösterdiği varsayılmaktadır.

Güvenilirlik

Uyarlama çalışmasının ana hedeflerinden biri de Duygusal Reaktivite İndeksi’nin Türkçe formunun güvenilirlik düzeyini belirlemek olmuştur. Güvenilirlik analizleri genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test yöntemlerini içerir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösterirken, test-tekrar test güvenilirliği, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verip vermediğini gösterir. Kaynakta spesifik güvenilirlik katsayıları belirtilmemiştir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarında, ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısının korunup korunmadığını test etmek için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılır. Kocael’in (2015) çalışması, Duygusal Reaktivite İndeksi’nin Türk kültürü ve dili bağlamında hangi faktörler altında toplandığını ve bu faktörlerin teorik beklentilerle ne kadar uyumlu olduğunu incelemiştir. Bu analizler, ölçeğin yapı geçerliliğinin temel dayanağını oluşturur.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kendini Değerlendirme veya Klinisyen/Ebeveyn Değerlendirme (Uyarlama çalışmasının detayına bağlı olarak değişebilir.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan Form)

Popülasyon Grubu: Klinik ve Klinik Olmayan Örneklemler

Yaş Grubu: Çocuklar ve Ergenler

Popülasyon Detayları: Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde uzmanlık tezi kapsamında, Bursa’daki çocuk ve ergen popülasyonu üzerinde çalışılmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek maddeleri, orijinal ölçekten çeviri ve geri çeviri yöntemleriyle Türkçe’ye adapte edilmiş; ardından geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları yürütülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Duygusal Reaktivite İndeksi, Güvenilirlik, Geçerlilik, Çocuk Psikiyatrisi, Ölçek Geliştirme, Faktör Yapısı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Bursa (Tez dönemi için geçerlidir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari kullanımı veya telif durumu hakkında bilgi verilmemiştir. Akademik tez çalışması YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açıktır.

Ücret: Ticari bir ücret bilgisi mevcut değildir.

Test Yılı: Türkçe uyarlama ve psikometrik çalışma 2015 yılında tamamlanmıştır.

Kaynaklar

Kocael, Ö. (2015). Çocuk ve ergenlerde irritabilite: Duygusal reaktivite indeksi’nin Türkçe geçerlilik güvenilirlik çalışması (Tıpta uzmanlık tezi, Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Bursa). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi adresinden edinilmiştir.

Tez sorgulama sayfasına doğrudan erişim linki: tez.yok.gov.tr

Duygusal Reaktivite İndeksi Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, kaynağın özet kısmında belirtilmediği için burada listelenmemiştir. Maddelere ulaşmak için yukarıda belirtilen tez referansının incelenmesi gerekmektedir.