Duyarlılık ve Karşılıklılık Testi

Özet

Duyarlılık ve Karşılıklılık Testi (Duyarlılık ve Karşılıklılık Ölçeği olarak da bilinir), sosyal ve ilişkisel bağlamlarda bireylerin duyarlılık düzeylerini ve karşılıklı etkileşim mekanizmalarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçüm aracıdır. Bu ölçek, Ayşegül Ulutaş-Avcu ve A. B. Aksoy tarafından 2015 yılında Türkçe’ye uyarlama çalışması yapılarak Türk popülasyonuna kazandırılmıştır. Çalışma, ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik özelliklerini detaylı bir şekilde incelemeyi hedeflemiştir. Bu tür bir uyarlama, ölçeğin kültürel olarak uygunluğunu ve psikometrik açıdan sağlamlığını doğrulamak için kritik öneme sahiptir.

Ölçeğin orijinal yapısı, sosyal ilişkilerde bireylerin kendilerine yapılan iyiliklere veya olumsuz davranışlara nasıl tepki verdiğini ve bu tepkilerin ilişkisel sonuçlarını değerlendirmektedir. Uyarlama çalışması, psikometri alanında standart kabul edilen yöntemler kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Duyarlılık, Karşılıklılık, Sosyal İlişkiler, Uyarlama, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometri, Ayşegül Ulutaş Avcu.

Yazarlar

Ayşegül Ulutaş Avcu, A. B. Aksoy.

Amaç

Duyarlılık ve Karşılıklılık Testi’nin temel amacı, sosyal etkileşimlerde bireylerin iki temel eğilimini, yani başkalarının duygusal durumlarına veya ihtiyaçlarına karşı gösterdikleri hassasiyeti (duyarlılık) ve sosyal alışverişlerde bekledikleri veya sundukları karşılık verme eğilimini (karşılıklılık) güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle bireyler arası ilişkilerin kalitesini ve sürdürülebilirliğini etkileyen bu kritik davranışsal ve bilişsel yapıları değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kullanılan bu psikolojik aracı Türk kültürüne uygun hale getirmek, dilsel eşitliğini sağlamak ve elde edilen verilerin psikometrik standartlara uygunluğunu kanıtlamaktır. Bu sayede, Türk psikoloji ve sosyoloji araştırmalarında ilişkisel duyarlılık ve karşılıklılık kavramlarının bilimsel olarak incelenmesine olanak sağlanmıştır.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, sosyal psikoloji ve ilişki teorileri bağlamında ele alınan Duyarlılık (Sensitivity) ve Karşılıklılık (Reciprocity) kavramlarının çok boyutlu birleşimidir. Duyarlılık, bir bireyin sosyal çevresindeki ipuçlarını algılama, başkalarının duygusal durumlarını anlama ve bu durumlara uygun tepkiler verme yeteneğiyle ilgilidir. Yüksek duyarlılığa sahip bireyler, ilişkilerde ince ayrıntıları fark etme eğilimindedir.

Karşılıklılık boyutu ise, sosyal mübadele teorisine dayanır. Bu, bireylerin bir ilişkide aldıkları fayda veya zarara karşı misilleme yapma veya karşılık verme eğilimini içerir. Ölçek, genellikle pozitif karşılıklılık (iyiliğe iyilikle cevap verme) ve negatif karşılıklılık (zarara zararla cevap verme veya aşırı duyarlı olma) gibi alt boyutları içerebilir. Bu iki yapının ölçülmesi, ilişkisel sorunların ve bağlanma stillerinin anlaşılmasında önemli bir rol oynar.

Geçerlik

Duyarlılık ve Karşılıklılık Testi’nin Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin amaçlanan yapıyı gerçekten ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla geçerlik analizleri yapılmıştır. Her ne kadar kaynak bilgide detaylı sonuçlar belirtilmese de, uyarlama çalışmasının başlığı gereği yapı geçerliği (construct validity) çalışmalarının yürütüldüğü varsayılmaktadır.

Yapı geçerliğini sağlamak için genellikle faktör analizi yöntemleri kullanılır. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak beklenen alt boyutlar altında toplandığını göstermeyi amaçlar. Ayrıca, yakınsak ve ıraksak geçerlik analizleri (Convergent and Discriminant Validity) de, ölçeğin ilgili yapılarla pozitif, ilgisiz yapılarla ise düşük korelasyon gösterip göstermediğini tespit etmek amacıyla kullanılmış olabilir.

Güvenirlik

Ölçeğin Türkçe formunun güvenilirliği, yani ölçüm sonuçlarının zamana ve farklı uygulamalara karşı tutarlılığı, uyarlama çalışmasında incelenmiştir. Güvenirlik çalışmalarında en yaygın kullanılan yöntem, ölçeğin iç tutarlılığını ölçen Cronbach Alfa katsayısının hesaplanmasıdır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin birbirleriyle uyumlu olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.

Uyarlama çalışmalarında ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği (Test-Retest Reliability) analizleri de yapılabilir. Bu analiz, ölçeğin belirli bir zaman aralığı sonrasında uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğini kontrol ederek ölçümün zamana bağlı tutarlılığını ortaya koyar. Uyarlama çalışması, bu psikometrik kriterleri sağlayarak testin Türk kültüründe güvenle kullanılabileceğini ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

Duyarlılık ve Karşılıklılık Testi’nin Türkçe uyarlama sürecinde, ölçeğin boyutluluğunu belirlemek amacıyla faktör analizi gerçekleştirilmiştir. Bu analiz, orijinal ölçeğin boyut yapısının Türkçe formda da korunup korunmadığını veya kültürel farklılıklar nedeniyle yeni faktör yapılarının ortaya çıkıp çıkmadığını belirler.

Tipik olarak, Açımlayıcı Faktör Analizi (Exploratory Factor Analysis – EFA) ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (Confirmatory Factor Analysis – CFA) kullanılarak ölçeğin nihai faktör yapısı teyit edilir. Faktör yüklerinin incelenmesi, her bir maddenin hangi alt boyuta ait olduğunu ve ölçeğin teorik yapıyla ne kadar uyumlu olduğunu gösterir.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Derecelendirmeli Likert Tipi Ölçek (Orijinal ölçeğin yapısına bağlı olarak, tipik olarak 5 veya 7 noktalı Likert formatı kullanılır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Genellikle üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyonu üzerinde uygulanmıştır.)

Yaş Grubu: 18 ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki üniversite öğrencileri veya genel popülasyon örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın yayınlandığı makalede örneklem detayları mevcuttur.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-Report) yöntemiyle uygulanan bir anket formatındadır. Katılımcılardan, maddelerde belirtilen durumlar karşısındaki duygu, düşünce veya davranışlarını belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

İlişki Kalitesi, Sosyal Mübadele, Psikolojik Test, Ölçek Uyarlama, Duyarlılık, Karşılıklılık, Aksoy.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Ayşegül Ulutaş Avcu için: [email protected]

Yazışma Adresi: Ayşegül Ulutaş Avcu (Sorumlu Yazar), İnönü Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü, Malatya, Türkiye (2015 verilerine göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Ayşegül Ulutaş Avcu ve A. B. Aksoy tarafından 2015 yılında Türkçe’ye uyarlanmıştır. Testin bilimsel araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için yazarlardan izin alınması gerekmektedir. İletişim bilgileri yukarıda mevcuttur.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: duyarlilik-ve-karsiliklilik-testi-toad.pdf

Kaynaklar

Ulutaş-Avcu, A. ve Aksoy, A. B. (2015). Duyarlılık ve Karşılıklılık Testi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Akademik Bakış Dergisi, 48, 18-30.

Makalenin orijinal bağlantısı: akademikbakis.org

Duyarlılık ve Karşılıklılık Testi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için ilgili akademik makaleye (Ulutaş-Avcu & Aksoy, 2015) başvurulması gerekmektedir.