Düşünme İhtiyacı Ölçeği

Özet

Düşünme İhtiyacı Ölçeği (DİÖ), bireylerin çaba gerektiren bilişsel faaliyetlere ne ölçüde katıldığını ve bunlardan ne kadar keyif aldığını ölçmek üzere tasarlanmış psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, orijinal Need for Cognition (NFC) ölçeğinin Türkçe’ye bir uyarlama çalışmasıdır. Sami Gülgöz ve C. J. Sadowski tarafından 1995 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama, ölçeğin Türk kültürü bağlamında geçerliliğini ve güvenirliğini test etmeyi ve bilişsel ihtiyaç ile öğrenci başarısı göstergeleri arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamıştır. Toplam 18 maddeden oluşan bu araç, bireylerin düşünme eğilimlerindeki tutarlı farklılıkları tespit etmek için yaygın olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Düşünme İhtiyacı, Düşünme İhtiyacı Ölçeği, Bilişsel Motivasyon, Öğrenci Başarısı, Psikometrik Uyarlama, İç Tutarlılık, Bilişsel Çaba.

Yazarlar

Sami Gülgöz, C. J. Sadowski

Amaç

Düşünme İhtiyacı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin karmaşık ve çaba gerektiren düşünme görevlerine katılma ve bu tür görevlerden keyif alma derecelerini saptamaktır. Ölçek, yüksek bilişsel ihtiyaca sahip bireyleri, düşünmekten kaçınan veya yüzeysel bilgi işlemeyi tercih eden bireylerden ayırmayı hedefler.

Türkçe uyarlama çalışmasının özel amacı, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk öğrenci popülasyonunda da korunduğunu göstermek ve bu bilişsel eğilimin akademik performans göstergeleri ile olan ilişkisini araştırmaktır.

Yapı

Düşünme İhtiyacı Ölçeği, bireyin bilişsel süreçlere yönelik tutarlı motivasyonunu temsil eden Düşünme İhtiyacı (Need for Cognition – NFC) psikolojik yapısını ölçer. Bu yapı, bilişsel faaliyetlerin yoğunluğuna ve sıklığına yönelik bireysel eğilimleri içerir. Ölçek, bu yapıyı iki temel alt boyut aracılığıyla değerlendirmektedir:

• Olumlu Düşünme İhtiyacı Boyutu: Bilişsel görevlere yönelik olumlu tutumu, çaba harcamaktan keyif almayı ve zorlu düşünme süreçlerine güveni ifade eder.
• Olumsuz Düşünme İhtiyacı Boyutu: Bilişsel görevlerden kaçınma, zihinsel çaba sarf etmeye karşı isteksizlik ve yeni fikirler öğrenmeye yönelik düşük heyecanı ifade eder.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, yapısal geçerliği destekleyen güçlü bulgular sunmuştur. Yapılan analizlerde, orijinal ölçek ile iki madde çıkarılmış olan uyarlanmış ölçek arasındaki korelasyonun oldukça yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bu ilişki (r(154)=.97, p< .0001) düzeyi, Türkçe formun özgün ölçekle neredeyse eşdeğer bir yapıyı ölçtüğünü ve yüksek düzeyde eşzamanlı geçerliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, iki ayrı uygulama aşamasında ölçülmüştür. Elde edilen bulgular, ölçeğin tutarlı bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamaktadır. Birinci aşamada hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı .69 olarak bulunurken, ikinci aşamada bu katsayı .78’e yükselmiştir. Özellikle ikinci aşamada elde edilen alfa değeri, ölçeğin psikometrik açıdan kabul edilebilir düzeyde iyi bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Düşünme İhtiyacı Ölçeği, toplam 18 maddeden oluşmakta olup, bu maddeler iki ana faktör veya alt boyuta ayrılmıştır: Olumlu Düşünme İhtiyacı ve Olumsuz Düşünme İhtiyacı. Her iki alt boyut da 9’ar maddeden oluşmaktadır. Bu iki faktörlü yapı, bireyin bilişsel çabaya yönelik hem yaklaşımını (olumlu) hem de kaçınma eğilimini (olumsuz) kapsamlı bir şekilde değerlendirmeye olanak tanır.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: 18 maddelik öz bildirim ölçeği (2 alt boyut)

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Popülasyon: Üniversite öğrencileri (Yükseköğretim düzeyi)

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışma üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır.)

Popülasyon Detayları: Türk üniversite öğrencileri üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 9’lu Likert tipi derecelendirme kullanır. Yanıt formatı, +4 (bu cümle tamamen beni anlatıyor) ile -4 (bu cümle tamamen bana aykırı) arasında değişmektedir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Uyarlama çalışması 1995 yılında yayınlanmıştır.

Sorumlu Yazar ve İletişim: Ölçeğin sorumlu yazarı Sami Gülgöz’dür. Ticari olmayan akademik kullanımlar ve izinler hakkında bilgi almak için sorumlu yazarla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

İletişim Adresi: [email protected]

Kaynaklar

Gülgöz, S. ve Sadowski, C. J. (1995). Düşünme İhtiyaci Ölçeğinin Türkçe uyarlamasi ve öğrenci başarisi göstergeleri ile korelasyonu. Türk Psikoloji Dergisi, 10 (35), 15-24.

Makalenin orijinal bağlantısı: turkpsikolojidergisi.com

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: dusunme-ihtiyaci-olcegi-toad.pdf

Düşünme İhtiyacı Ölçeği Maddeleri

Düşünme İhtiyacı Ölçeği toplam 18 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme formatı 9’lu Likert tipindedir (+4= bu cümle tamamen beni anlatıyor / -4= bu cümle tamamen bana aykırı).

2 alt boyut ve toplam 18 madde.

Olumlu Düşünme İhtiyacı Boyutu (9 madde): İşimde, düşünme yeteneğime güvenerek yükselme fikri bana çekici gelir.

Olumsuz Düşünme İhtiyacı Boyutu (9 madde): Yeni düşünme fikirleri öğrenmek bana pek heyecan vermez.