Duruöz El İndeksi (Duruoz Hand Index)

Özet

Duruöz El İndeksi (Duruoz Hand Index), 1996 yılında Mehmet Tuncay Duruöz ve arkadaşları tarafından geliştirilmiş spesifik bir ölçektir. Bu ölçeğin temel amacı, başta romatoid artrit (RA) olmak üzere el eklemlerini etkileyen hastalıklardan kaynaklanan fonksiyonel engeli ve günlük yaşam aktivitelerindeki kısıtlılıkları ölçmektir. Ölçek, hastaların el fonksiyonlarındaki zorlukları nicel olarak değerlendirerek, hastalığın şiddetini ve tedaviye yanıtını izlemek için klinik ve araştırma ortamlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, hastaların günlük yaşamda karşılaştıkları 18 farklı aktiviteyi değerlendiren sorulardan oluşmaktadır. Geliştirme sürecinde, ölçeğin geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları titizlikle yürütülmüş; hem yapısal hem de içerik geçerliliği sağlamlaştırılmıştır. Bu indeks, romatolojik çalışmalarda el fonksiyon bozukluğunu değerlendiren güvenilir ve geçerli bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Duruöz El İndeksi, Romatoid Artrit, El Fonksiyonu, Fonksiyonel Engel, Günlük Yaşam Aktiviteleri, Eklem Hastalığı, Yaşam Kalitesi.

Yazarlar

Mehmet Tuncay Duruöz, ve arkadaşları (et al.).

Amaç

Duruöz El İndeksi’nin temel amacı, romatizmal hastalıklar, özellikle de romatoid artrit nedeniyle ellerde meydana gelen fonksiyonel kısıtlılık düzeyini standardize edilmiş bir yöntemle ölçmek ve değerlendirmektir. Bu ölçek, hastaların ellerini kullanarak gerçekleştirdikleri temel günlük yaşam aktivitelerinde (GYA) yaşadıkları zorlukları belirleyerek, hastalığın bireyin yaşam kalitesi üzerindeki etkisini objektif hale getirmeyi hedefler.

Ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara, hastalığın ilerleyişini, semptomların şiddetini ve uygulanan farmakolojik veya fiziksel tedavilerin el fonksiyonları üzerindeki etkinliğini izleme konusunda somut veriler sunar. Bu sayede, tedavi planlarının kişiselleştirilmesine ve iyileştirme çabalarının yönlendirilmesine katkıda bulunur.

Yapı

Ölçek, hastaların el ve bilek hareketleriyle ilgili yaşadığı fonksiyonel engeli ölçen bir yapıyı temel alır. Ölçülen yapı, günlük yaşamın gerektirdiği temel motor becerilerin (kavrama, sıkma, tutma, açma vb.) romatizmal tutulum nedeniyle ne ölçüde bozulduğunu yansıtan “Fonksiyonel Engellilik” kavramıdır.

İndeks, hastaların kişisel bakım, ev işleri ve diğer pratik görevleri yerine getirme yeteneklerini sorgulayarak, elin genel fonksiyonel durumunu kapsamlı bir şekilde temsil etmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, bu aktivitelerdeki zorluk seviyelerini derecelendirerek, fonksiyonel handikapın şiddetine dair bir skor üretir.

Geçerlik

Duruöz El İndeksi’nin geliştirme ve doğrulama çalışmasında, ölçeğin ölçmek istediği yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla kapsamlı geçerlilik analizleri yapılmıştır. Elde edilen bulgular, ölçeğin tatmin edici düzeyde geçerliliğe sahip olduğunu göstermektedir.

• Görünüş Geçerliliği (Face Validity): Ölçek maddelerinin, değerlendirilen popülasyon (romatoid artrit hastaları) tarafından ilgili ve anlaşılır olarak algılanması sağlanmıştır.
• İçerik Geçerliliği (Content Validity): Ölçekteki 18 maddenin, el fonksiyon bozukluğunun tüm önemli yönlerini kapsadığından emin olmak için uzman görüşleri alınmıştır.
• Yapısal Geçerlilik (Construct Validity): Ölçeğin teorik olarak ilgili olması beklenen diğer fonksiyonel engellilik ölçütleri ile korelasyonları incelenmiş ve beklenen ilişkiler (yakınsak ve ıraksak geçerlilik) doğrulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin altında yatan yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirlik çalışmaları, ölçüm sonuçlarının zaman içinde ve farklı değerlendiriciler arasında tutarlı ve tekrarlanabilir olduğunu göstermek amacıyla yapılmıştır. Güvenilirlik analizi için temel olarak Intraclass Correlation Coefficient (ICC) kullanılmıştır.

Kullanılan ICC yöntemi, özellikle tekrarlı ölçümlerde (test-tekrar test güvenirliği) veya farklı değerlendiriciler arasındaki uyumu (değerlendiriciler arası güvenirlik) belirlemede yüksek standartlarda bir ölçüm sağlar. Ölçeğin yüksek ICC değerleri sergilemesi, Duruöz El İndeksi’nin klinik uygulamalarda kararlı sonuçlar veren, güvenilir bir araç olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Kaynak referansta “yapısal geçerlilik” (construct validity) ifadesinin kullanılması, ölçeğin geliştirilmesi aşamasında muhtemelen Faktör Analizi yöntemlerinin uygulandığını düşündürmektedir. Bu analizler, 18 günlük yaşam aktivitesi sorusunun hangi temel fonksiyonel boyutlar altında toplandığını ve ölçeğin tek bir genel engellilik faktörünü mü yoksa birden fazla alt boyutu mu ölçtüğünü belirlemek için kritik öneme sahiptir.

Her ne kadar spesifik faktör yükleri veya döndürme yöntemleri bu kaynakta belirtilmemiş olsa da, yapısal geçerliliğin sağlanması, ölçek maddelerinin mantıksal ve istatistiksel olarak tutarlı bir iç yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Bu, ölçeğin skorlama yapısının teorik temellerle uyumlu olduğu anlamına gelir.

Ölçek Bilgisi

Test Türü:

Geliştirme (Yeni bir ölçek olarak tasarlanmış ve valide edilmiştir.)

Format:

18 maddeden oluşan, günlük yaşam aktivitelerine dayalı öz bildirim ölçeği.

Mevcut Diller:

Orijinal olarak İngilizce yayımlanmış, ancak Türkçe dahil çeşitli dillere çevrilmiş ve valide edilmiş versiyonları mevcuttur.

Popülasyon Grubu:

Romatizmal hastalıklardan etkilenen bireyler.

Yaş Grubu:

Yetişkinler (Romatoid artrit tanısı almış).

Popülasyon Detayları:

Özellikle el ve bilek eklemlerinde fonksiyonel kısıtlılık yaşayan romatoid artrit hastalarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi:

Günlük yaşam aktivitelerinin gerçekleştirilmesinde yaşanan zorluk düzeyinin değerlendirilmesine dayanır. Derecelendirme sistemi hakkında detaylı bilgi kaynakta belirtilmemiştir, ancak tipik olarak Likert benzeri bir zorluk derecelendirmesi kullanılır.

Anahtar Kelimeler

DHI, Fonksiyonel Kısıtlılık, Romatoloji Ölçekleri, El Engellilik İndeksi, ICC Analizi, Yapısal Doğrulama, Günlük Yaşam Aktivitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı:

Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri:

[email protected]

Yazışma Adresi:

Bilgi mevcut değildir (Orijinal yayın, 1996 tarihli makalede mevcuttur).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı:

1996 (Orijinal yayın yılı).

İzinler ve Ücret:

Ölçeğin ticari kullanımı ve izin gereklilikleri için sorumlu yazar Mehmet Tuncay Duruöz ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. İletişim e-postası yukarıda belirtilmiştir.

Orijinal makale, The Journal of Rheumatology dergisinde yayımlanmıştır.

Referanslar

Duruoz, M.T. et.al (1996). Development and validation of a rheumatoid hand functional disability scale that assesses functional handicap. The Journal of Rheumatology, 23(7), 1167-72.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: duruoz-el-indeksi-duruoz-hand-index-toad.pdf

Duruöz El İndeksi (Duruoz Hand Index) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

18 günlük yaşam aktivitesi soruları