DSM-5 Akut Stres Belirti Şiddeti Ölçeği

Öz

DSM-5 Akut Stres Belirti Şiddeti Ölçeği, DSM-5 tanı kriterlerine dayalı olarak Akut Stres Bozukluğu (ASB) belirtilerinin şiddetini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, travmatik bir olaya maruz kaldıktan hemen sonraki dönemde ortaya çıkan dissosiyatif, kaçınma, uyarılmışlık ve izinsiz giriş gibi belirti kümelerinin yoğunluğunu değerlendirir.

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlilik ve güvenilirlik çalışması Asçıbaşı ve arkadaşları (2017) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu adaptasyon çalışması, ölçeğin Türk kültürü ve klinik popülasyonlarında travmatik olaylara maruz kalmış bireylerin belirti düzeylerini değerlendirmede kullanılabilecek, güvenilir ve geçerli bir araç olduğunu teyit etmiştir.

Anahtar Kelimeler

Akut Stres Bozukluğu, DSM-5, Stres Belirtileri, Ölçek Uyarlama, Travma, Belirti Şiddeti, Psikometri.

Yazarlar

Kadir Asçıbaşı, F. Pınar Çökmüs, Özlem Aydemir, Esra Aydın Aşık, Ayşen Herdem, Didem Alçı, Erol Köroğlu.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin travmatik bir olaya maruz kaldıktan sonraki akut dönemde sergiledikleri stres belirtilerinin şiddet düzeyini kantitatif olarak belirlemektir. Bu ölçüm, özellikle Akut Stres Bozukluğu (ASB) tanısının konulmasına yardımcı olmak ve belirti şiddetindeki değişimleri izlemek için klinik ve araştırma ortamlarında kritik öneme sahiptir.

Türkçe uyarlamasının yapılması, ölçeğin Türkiye’deki klinik popülasyonlarda ve araştırma çalışmalarında kullanılabilmesini sağlamayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türk kültür bağlamında travma sonrası akut tepkilerin, uluslararası kabul görmüş standartlara uygun bir şekilde değerlendirilmesi mümkün hale gelmiştir.

Yapı

Ölçek, Amerikan Psikiyatri Birliği’nin yayımladığı DSM-5‘te yer alan Akut Stres Bozukluğu (ASB) tanı kriterlerini temel alan psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, ASB’nin çekirdek semptomlarını temsil eden beş ana belirti kümesi etrafında şekillenir:

• İzinsiz Giriş (Intrusion) Belirtileri
• Olumsuz Duygudurum (Negative Mood)
• Dissosiyasyon Belirtileri
• Kaçınma (Avoidance) Belirtileri
• Uyarılmışlık (Arousal) Belirtileri

Ölçek, bu belirti kümelerinin her birindeki şiddeti değerlendirerek, travmaya maruz kalmış bir bireyin klinik olarak anlamlı bir akut stres tepkisi gösterip göstermediği hakkında detaylı bilgi sunar. Bu yapı, ASB’nin kısa süreli doğası göz önüne alınarak, travmatik olaydan hemen sonraki ilk aylardaki tepkileri ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlilik analizleri, Asçıbaşı ve arkadaşları (2017) tarafından detaylıca incelenmiştir. Çalışmada özellikle yapı geçerliliği ve ölçüt bağımlı geçerlilik gibi psikometrik özellikler test edilmiştir. Yapılan faktör analizleri ve korelasyon çalışmaları, ölçek maddelerinin, teorik olarak ölçülmesi beklenen Akut Stres Bozukluğu yapılarını tutarlı bir şekilde yansıttığını göstermiştir.

Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda ASB belirtilerini doğru bir şekilde ölçtüğünü ve klinik değerlendirme standartlarına uygun olduğunu kanıtlamayı amaçlamıştır. Bu bulgular, ölçeğin Türkiye’deki araştırma ve tanı süreçlerinde güvenle kullanılabileceğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Türkçe formun güvenilirlik çalışmaları, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. İç tutarlılık, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa katsayısı değerleri, ölçekteki tüm maddelerin aynı psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin güvenilir olduğunu göstermektedir.

Asçıbaşı ve ekibinin 2017 tarihli çalışması, DSM-5 Akut Stres Belirti Şiddeti Ölçeği‘nin Türkçe versiyonunun klinik kabul edilebilir düzeyde yüksek güvenilirliğe sahip olduğunu doğrulamıştır. Bu sonuç, ölçeğin zaman içinde ve farklı örneklemlerde tutarlı sonuçlar üreteceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin orijinal yapısı, Akut Stres Bozukluğu tanısının DSM-5‘te tanımlanan beş faktörlü (kümelenmiş) modeline dayanmaktadır. Türkçe uyarlama çalışmasında, bu teorik yapının Türk örnekleminde de korunup korunmadığı faktör analizleri yoluyla incelenmiştir.

Yapılan analizler, ölçeğin maddelerinin beklenen alt boyutlara yüklendiğini ve bu alt boyutların klinik olarak anlamlı ve ayrıştırılabilir olduğunu göstermiştir. Bu faktör yapısı, klinisyenlerin hastaların yaşadığı stres tepkisinin hangi spesifik belirti kümelerinde yoğunlaştığını daha net anlamalarına olanak tanır.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Derecelendirme (Kaynakta spesifik derecelendirme sistemi belirtilmemiştir, ancak şiddet ölçeği formatındadır.)

Language Available: Türkçe (Orijinali İngilizce)

Population Group: Travmatik bir olaya maruz kalmış bireyler.

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Klinik ve/veya genel popülasyondan travmaya maruz kalmış örneklem üzerinde test edilmiştir.

Test Methodology: Öz bildirim ölçeği. Bireylerin son yedi gün veya travmatik olaydan sonraki dönemde yaşadıkları akut stres belirtilerinin şiddetini değerlendirmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Travma Sonrası Stres, Psikometrik Araç, Geçerlilik, Güvenilirlik, Klinik Değerlendirme, Akut Stres.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Correspondence Address: Bilinmiyor (Sorumlu Yazar: Kadir AŞÇIBAŞI)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izinler ve olası ücretlendirmeler konusunda sorumlu yazar Kadir AŞÇIBAŞI ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir. Kullanım öncesinde mutlaka telif hakları ve izin süreçleri doğrulanmalıdır.

Kaynaklar

Asçıbaşı, K., Çökmüs, F. P., Aydemir, Ö., Aydın Aşık, E., Herdem, A., Alçı, D. … Köroğlu, E. (2017). DSM-5 Akut Stres Belirti Şiddeti Ölçeği Türkçe Formunun geçerliliği ve güvenilirliği. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 18(Ek sayı.2), 38-44. doi: 10.5455/apd.237985.

Bu ölçeğe ait orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: dsm-5-akut-stres-belirti-siddeti-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

DSM-5 Akut Stres Belirti Şiddeti Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Kaynak içerikte ölçeğin maddelerine yer verilmemiştir. Maddeler ve derecelendirme sistemi için lütfen referans olarak belirtilen akademik yayına başvurunuz.