DSM-5 Anksiyöz Distres Değerlendirme Ölçeği (ADDÖ)

Özet

DSM-5 Anksiyöz Distres Değerlendirme Ölçeği (ADDÖ), Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayımlanan DSM-5‘te yer alan anksiyöz distres belirleyicisinin şiddetini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir aracın Türkçe adaptasyonudur. Bu ölçek, özellikle majör depresif bozukluk (MDB) gibi duygudurum bozuklukları bağlamında yüksek düzeyde kaygı ve gerginlik yaşayan hastaların klinik değerlendirmesine katkıda bulunmak üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması, 2020 yılında Emre Mısır ve Yunus Hacımusalar tarafından gerçekleştirilmiştir.

ADDÖ, 5 maddeden oluşan yarı yapılandırılmış bir değerlendirme aracı olup, klinisyenlerin hastanın anksiyöz distres belirtilerinin şiddetini 5’li derecelendirme sistemi üzerinden ölçmesine olanak tanır. Ölçeğin temel amacı, anksiyöz distresin varlığını ve düzeyini saptayarak tedavi planlamasına rehberlik etmektir.

Anahtar Kelimeler

Anksiyöz distres, DSM-5, majör depresif bozukluk, psikometrik özellikler, adaptasyon, güvenilirlik, geçerlilik.

Yazarlar

Emre Mısır, Yunus Hacımusalar

Amaç

Ölçeğin temel amacı, DSM-5 tarafından tanımlanan anksiyöz distres belirleyicisinin (specifier) klinik popülasyonlarda güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirilmesini sağlamaktır. Anksiyöz distres, duygudurum bozukluklarının prognozunu ve tedaviye yanıtını olumsuz etkileyebilen önemli bir klinik alt tiptir. Bu nedenle, ADDÖ, özellikle majör depresif bozukluk tanısı almış bireylerde bu belirleyicinin şiddetini saptayarak klinik karar verme süreçlerine yardımcı olmayı hedefler.

Türkçe formunun adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliliğini test ederek, Türk psikiyatri ve psikoloji uzmanlarının bu belirleyiciyi standart bir araçla değerlendirebilmesini amaçlamıştır. Çalışma, ADDÖ’nün MDB hastalarında kullanılabilirliğini ve psikometrik uygunluğunu göstermiştir.

Yapı

ADDÖ’nün ölçtüğü yapı, Anksiyöz Distresdir. Bu yapı, sadece genel kaygı düzeyini değil, aynı zamanda depresif veya bipolar bozuklukların seyri sırasında ortaya çıkan, belirgin gerginlik, huzursuzluk, kontrolü kaybetme korkusu ve felaket beklentisi gibi spesifik semptomları içeren bir belirti kümesini ifade eder. DSM-5 bu belirleyiciyi, depresif epizotlar sırasında bile anksiyete semptomlarının yüksek düzeyde bulunmasının prognoz açısından önemini vurgulamak için eklemiştir.

Ölçek, hastanın yaşadığı gerginlik, huzursuzluk hissi, konsantrasyon güçlüğü ve kaygıyla ilişkili fiziksel belirtiler gibi beş temel boyutu değerlendirir. Bu yarı yapılandırılmış format, hem hastanın öznel deneyimini hem de klinisyenin gözlemini birleştirerek daha kapsamlı bir değerlendirme sunmayı amaçlar.

Geçerlik

Mısır ve Hacımusalar (2020) tarafından yürütülen Türkçe adaptasyon çalışması, ölçeğin geçerliliğini özellikle majör depresif bozukluk tanısı almış örneklemde incelemiştir. Geçerlik bilgileri kaynakta detaylı olarak belirtilmese de, adaptasyon çalışmalarında tipik olarak yapı geçerliliği (faktör analizi) ve ölçüt geçerliliği (başka bir anksiyete veya depresyon ölçeği ile korelasyon) incelenir.

Ölçeğin klinik açıdan geçerliliği, anksiyöz distresin MDB’nin şiddeti ve tedavi yanıtı üzerindeki etkilerini doğru bir şekilde ayırt etme yeteneği ile ilişkilidir. ADDÖ, DSM-5’in klinik tanımına sıkı sıkıya bağlı olduğu için, yüksek bir yapı geçerliliğine sahip olduğu varsayılmaktadır.

Güvenirlik

ADDÖ Türkçe Formunun güvenilirliği, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach α katsayısı ile değerlendirilmiştir. Yapılan çalışmada, Cronbach α katsayısı 0.764 olarak bulunmuştur.

Bu değer (α = 0.764), 5 maddelik kısa bir klinik değerlendirme ölçeği için kabul edilebilir düzeyde iyi bir iç tutarlılığa işaret etmektedir. Bu sonuç, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı, yani anksiyöz distresi ölçtüğünü göstermektedir. Güvenilirlik bulguları, ölçeğin klinik uygulamalarda tutarlı sonuçlar verebileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

ADDÖ, DSM-5‘teki anksiyöz distres belirleyicisinin klinik tanımına dayanan 5 maddelik kısa bir ölçek olduğu için, genellikle tek boyutlu (unidimensional) bir yapıya sahip olduğu kabul edilir. Adaptasyon çalışmasında (Mısır & Hacımusalar, 2020), ölçeğin bu tek faktörlü yapısının Türk popülasyonunda korunup korunmadığı faktör analizi yöntemleriyle incelenmiştir. Ölçeğin 5 maddesi, anksiyöz distresin temel bileşenlerini temsil ederek, teorik olarak tek bir ana faktör altında toplanmıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 5 maddeli, yarı yapılandırılmış klinik değerlendirme ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal Form).

Popülasyon Grubu: Klinik Popülasyon (Özellikle duygudurum bozuklukları tanısı almış bireyler).

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Adaptasyon çalışması majör depresif bozukluk tanısı almış hastalar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Klinisyen tarafından yüz yüze veya yarı yapılandırılmış görüşme formatında uygulanan ve hastanın son 7 gündeki belirti şiddetini değerlendiren bir derecelendirme ölçeğidir.

Anahtar Kelimeler

Anksiyete, depresyon, psikiyatri, Cronbach α, klinik araç, derecelendirme ölçeği, psikopatoloji.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Emre Mısır

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalede belirtilen akademik kurum adresi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal formu DSM-5‘in ekinde yer alan bir klinik değerlendirme aracıdır. Türkçe adaptasyonunun kullanımı için izin ve telif hakları konusunda sorumlu yazar (Emre Mısır) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Adaptasyon çalışmasının yayın yılı 2020’dir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: dsm-5-anksiyoz-distres-degerlendirme-olceginin-addo-toad.pdf

Kaynaklar

1. Mısır, E., & Hacımusalar, Y. (2020). DSM-5 Anksiyöz Distres Değerlendirme Ölçeği Türkçe Formunun majör depresif bozukluk için geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anatolian Journal of Psychiatry/Anadolu Psikiyatri Dergisi, 21, 21-28. doi:10.5455/apd.105150

2. Ek Kaynak: Araştırmacının ResearchGate profili üzerinden makaleye erişim sağlanabilir: researchgate.net

DSM-5 Anksiyöz Distres Değerlendirme Ölçeği (ADDÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçek maddeleri bulunmamaktadır. Ölçek, 5 maddeli yarı yapılandırılmış bir değerlendirme aracıdır ve derecelendirme 5’li Likert tipindedir.