Dopingte Ahlaktan Uzaklaşma Ölçeği

Özet

Dopingte Ahlaktan Uzaklaşma Ölçeği (DAUÖ), sporcuların etik dışı davranışları, özellikle de doping kullanımını haklı çıkarmak için kullandıkları bilişsel mekanizmaları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Bandura’nın genel ahlaktan uzaklaşma kuramının spor etiği bağlamına uygulanmış halidir.

Ölçeğin Türk kültürüne uyarlama çalışması Gürpınar, Nalbant ve Kavussanu (2019) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türk sporcu örnekleminde geçerlik ve güvenirlik özelliklerini inceleyerek, Türkiye’deki spor psikolojisi ve anti-doping araştırmaları için sağlam bir ölçüm aracı sağlamayı hedeflemiştir. Ölçek, 7 dereceli Likert formatında derecelendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Doping, Ahlaktan Uzaklaşma, Spor Psikolojisi, Ölçek Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Etik Davranış.

Yazarlar

Bahri Gürpınar, Murat Nalbant, Maria Kavussanu.

Amaç

Dopingte Ahlaktan Uzaklaşma Ölçeği’nin temel amacı, bireysel sporcuların doping yapma niyetini veya davranışını kolaylaştıran ahlaki bilişsel çarpıtmaları tespit etmektir. Ölçek, sporcuların kendi ahlaki standartlarını geçersiz kılarak veya etik dışı davranışlarının sonuçlarını küçümseyerek vicdan azabından kaçınma eğilimlerini ölçmektedir.

Türk kültürüne uyarlama çalışmasının özel amacı, orijinal ölçeğin psikometrik yapısının Türk sporcu popülasyonunda da geçerli ve güvenilir bir şekilde sürdürüldüğünü doğrulamaktır. Bu sayede, Türkiye’de spor etiği araştırmalarının uluslararası standartlarda yürütülmesine katkı sağlanması ve dopingi önleme programlarının geliştirilmesi hedeflenmiştir.

Yapı

Dopingte Ahlaktan Uzaklaşma Ölçeği, sosyal bilişsel kuramın bir parçası olan ahlaktan uzaklaşma (Moral Disengagement) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, Bandura’nın tanımladığı sekiz temel mekanizma aracılığıyla etik davranışın kontrol mekanizmalarının devre dışı bırakılmasını içerir. Bu mekanizmalar, etik dışı davranışları kabul edilebilir hale getirmeye hizmet eder.

Ölçek, sporcuların etik kuralları ihlal etme potansiyelini, bu ahlaki uzaklaşma süreçlerinin yoğunluğuna göre belirler. Ölçülen temel bilişsel mekanizmalar arasında ahlaki gerekçelendirme, sonuçların çarpıtılması, sorumluluğun dağıtılması ve kurbanın insanlıktan çıkarılması gibi unsurlar yer alır. Bu yapı, sporcuların neden hileli yollara başvurduğunu anlamada kritik bir rol oynar.

Geçerlik

Dopingte Ahlaktan Uzaklaşma Ölçeği’nin Türk kültürüne uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerlik kanıtları genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, orijinal ölçeğin teorik olarak öngörülen faktör yapısının Türk örnekleminde de uygun model uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir.

Ayrıca, ölçeğin ölçüt bağıntılı geçerliği, doping niyeti veya diğer etik dışı spor davranışları gibi ilgili yapılarla olan korelasyonları incelenerek desteklenmiştir. Detaylı geçerlik analizleri, model uyum istatistikleri ve faktör yükleri, Gürpınar ve arkadaşları (2019) tarafından yayımlanan akademik makalede ayrıntılı olarak sunulmuştur. Bu bulgular, ölçeğin Türk sporcu popülasyonunda ahlaktan uzaklaşmayı doğru bir şekilde ölçtüğünü teyit etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayısı, Cronbach Alfa yöntemi kullanılarak hesaplanmıştır. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel puanı ve alt boyutları için elde edilen Alfa katsayılarının kabul edilebilir düzeyin üzerinde olduğu rapor edilmiştir. Bu yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik analizleri, Dopingte Ahlaktan Uzaklaşma Ölçeği’nin, sporcuların doping yapmaya yönelik ahlaki eğilimlerini ölçmede kararlı ve güvenilir sonuçlar ürettiğini kanıtlamıştır. Bu durum, ölçeğin hem akademik araştırmalarda hem de uygulamalı spor psikolojisi çalışmalarında güvenle kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Dopingte Ahlaktan Uzaklaşma Ölçeği’nin faktör yapısının incelenmesi amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA, veri setinin orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısıyla ne kadar uyumlu olduğunu belirlemek için kullanılır. Bu analizler, ölçeğin teorik temelini oluşturan ahlaki uzaklaşma mekanizmalarının Türk sporcu örnekleminde de ayrışabilir yapılar olarak var olduğunu göstermiştir.

Elde edilen model uyum indeksleri (örneğin, Ki-kare/serbestlik derecesi oranı, CFI, TLI ve RMSEA), ölçeğin yapısal modelinin kabul edilebilir veya iyi düzeyde uyum sergilediğini doğrulamıştır. Bu faktör analizi sonuçları, ölçeğin yapı geçerliğine dair sağlam kanıtlar sunmaktadır.

Ölçek Yapısı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği.

Language Available: Türkçe (Turkish).

Population Group: Sporcular (Farklı spor dallarından lisanslı veya amatör sporcular).

Age Group: Çalışmanın yapıldığı örnekleme bağlıdır (Genellikle genç ve yetişkin sporcular).

Population Details: Türkiye’deki sporcu popülasyonu üzerinde test edilmiştir.

Test Methodology: Ölçek, 7 dereceli Likert formatında yanıtlanmaktadır. Derecelendirme sistemi şu şekildedir: Kesinlikle Katılmıyorum (1) ile Kesinlikle Katılıyorum (7) arası.

Anahtar Kelimeler

Spor Etiği, Anti-Doping, Bilişsel Çarpıtma, Ahlaki Muhakeme, Sporcu Psikolojisi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu yazar (Bahri Gürpınar) için iletişim adresi: [email protected]

Correspondence Address: Bahri Gürpınar (Sorumlu Yazar).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türk kültürüne uyarlama çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Bahri Gürpınar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

İletişim adresi: [email protected].

Referanslar

Gürpınar, B., Nalbant, M. ve Kavussanu, M. (2019). Dopingte Ahlaktan Uzaklaşma Ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 17(4), 81-90.

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: dopingte-ahlaktan-uzaklasma-olcegi-toad.pdf

Dopingte Ahlaktan Uzaklaşma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak metin içerisinde doğrudan listelenmemiştir. Maddelerin tamamına ulaşmak için referans gösterilen akademik makalenin incelenmesi veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.