Doğum Öncesi Emzirme Öz Yeterliliği Ölçeği

Özet

Doğum Öncesi Emzirme Öz Yeterliliği Ölçeği, gebelik dönemindeki kadınların emzirme sürecine dair kendilerine olan inançlarını ve yeterlilik algılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, annelerin doğum öncesinde emzirme ile ilgili yaşayabileceği zorluklarla başa çıkma ve başarılı bir emzirme deneyimi sağlama konusundaki öz yeterlilik düzeylerini değerlendirir. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, 2018 yılında Aydın ve Pasınlıoğlu tarafından yapılmış olup, Türk popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik çalışmaları tamamlanmıştır. Ölçek, toplam 20 maddeden ve 5’li Likert tipi derecelendirmeden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Emzirme, Öz Yeterlilik, Doğum Öncesi, Gebelik, Psikometrik Ölçek, Ölçek Uyarlama.

Yazarlar

Ayşe Aydın, Tuğba Pasınlıoğlu

Amaç

Ölçeğin temel amacı, hamile kadınların doğumdan önce emzirme eylemini başarılı bir şekilde gerçekleştirebileceklerine dair sahip oldukları inanç düzeyini, yani doğum öncesi emzirme öz yeterliliğini saptamaktır. Bu ölçüm, sağlık profesyonellerinin, risk altındaki anneleri belirlemesine ve emzirme başarısını artırmak için hedefe yönelik müdahaleler planlamasına olanak tanır.

Ölçek, emzirme sürecine hazırlık aşamasında annelerin bilgi düzeylerini, beceri algılarını ve olası sorunlarla başa çıkma kapasitelerini değerlendirerek, emzirme eğitimlerinin etkinliğini ölçmek için de kullanılabilir.

Yapı

Ölçek, Albert Bandura‘nın Sosyal Bilişsel Teorisinde tanımlanan öz yeterlilik (self-efficacy) yapısı üzerine kurulmuştur. Öz yeterlilik, bireyin belirli bir sonucu elde etmek için gerekli eylemleri başarılı bir şekilde organize etme ve gerçekleştirme yeteneğine olan inancıdır.

Doğum Öncesi Emzirme Öz Yeterliliği, özellikle gebelik dönemindeki kadının, doğum sonrası dönemde karşılaşabileceği zorluklara rağmen bebeğini yeterince ve başarılı bir şekilde emzirebileceğine dair sahip olduğu bilişsel inançları temsil eder. Yüksek öz yeterlilik algısı, genellikle daha uzun süreli ve daha başarılı emzirme sonuçlarıyla ilişkilendirilmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun yapı geçerliliğini incelemek amacıyla açıklayıcı faktör analizi (AFA) kullanılmıştır. Faktör analizine başlanmadan önce, örneklem büyüklüğünün ve verilerin analiz için uygunluğunun değerlendirilmesi amacıyla KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) ve Barlett testleri uygulanmıştır.

Elde edilen bulgular, KMO değerinin 0.799 olduğunu göstermiştir ki bu değer, verilerin faktör analizi için kabul edilebilir düzeyde uygun olduğunu işaret etmektedir. Barlett testi sonuçları (χ²=3209.492, p=0.000) ise veriler arasında anlamlı ilişkiler olduğunu ve faktör analizinin uygulanabilir olduğunu doğrulamıştır. Açıklayıcı faktör analizinde temel bileşenler analizi kullanılmış ve faktör yapısının netleştirilmesi için Varimax rotasyon yöntemi tercih edilmiştir. Faktör yüklerinin belirlenmesinde en düşük kabul edilebilir değer 0.30 olarak belirlenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik incelemesi, iç tutarlılık ve zamana karşı değişmezlik olmak üzere iki ana yöntemle yapılmıştır. İç tutarlılık bulgularını incelemek için Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Ölçeğin toplam Cronbach Alfa katsayısı 0.86 olarak saptanmıştır, bu da ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Madde toplam puan korelasyonları 0.27 ile 0.65 arasında değişmektedir. Analizler sonucunda, hiçbir maddenin ölçekten çıkarılmasının Cronbach Alfa katsayısını yükseltmediği tespit edilmiş ve bu nedenle tüm maddeler korunmuştur. Ölçeğin kararlılığını değerlendirmek amacıyla yapılan test-tekrar test uygulaması sonucunda, birinci ve ikinci uygulama puanları arasındaki korelasyon değeri r=0.944 olarak bulunmuştur. Bu yüksek korelasyon değeri (p<0.001), ölçeğin zaman içinde yüksek düzeyde kararlılık gösterdiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Doğum Öncesi Emzirme Öz Yeterliliği Ölçeği’nin yapısal geçerliliğini belirlemek amacıyla uygulanan faktör analizinde, Temel Bileşenler Analizi (Principal Components Analysis) yöntemi kullanılmıştır. Bu analizde, verilerin faktörleşmeye uygunluğunu kontrol etmek için KMO değeri 0.799 bulunmuş, bu da örneklemin yeterliliğini göstermiştir. Barlett küresellik testi (p=0.000) ise verilerin çok değişkenli normal dağılıma yakın olduğunu ve korelasyon matrisinin anlamlı olduğunu ortaya koymuştur.

Faktör yapısının yorumlanabilirliğini artırmak amacıyla, faktörlerin birbirinden ayrışmasını sağlayan Varimax rotasyon tekniği kullanılmıştır. Analiz sonuçları, maddelerin belirlenen faktörlere yüklendiğini ve en düşük faktör yükünün 0.30 kriterini karşıladığını göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin kavramsal olarak beklenen çok boyutlu yapısını desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Ölçek, 20 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme 5’li Likert tipi (Örn: Hiç güvenmiyorumdan Tamamen güveniyorum’a kadar) kullanılmaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal dil (İngilizce)

Popülasyon Grubu: Gebeler (Hamile kadınlar)

Yaş Grubu: Yetişkin kadınlar

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan, gebelik dönemindeki kadınlar üzerinde uyarlama çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği (Self-report scale)

Anahtar Kelimeler

Cronbach Alfa, KMO, Yapı Geçerliliği, Test-Tekrar Test, Midwifery, Prenatal Self-Efficacy.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ayşe Aydın

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Ayşe Aydın ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: the-prenatal-breastfeeding-self-efficacy-scale-toad.pdf

Kaynaklar

• Aydın, A. ve Pasınlıoğlu, T. (2018). Reliability and Validity of a Turkish version of the Prenatal Breastfeeding Self-Efficacy Scale. Midwifery, 64, 11–16. DOI: 10.1016/j.midw.2018.05.007

Doğum Öncesi Emzirme Öz Yeterliliği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek toplam 20 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda örnek maddeler listelenmiştir.

1. Bebeğimi emzirirken karşılaştığım sorunlarla ilgili gereksinim duyduğum bilgiyi bulabilirim.
2. Bebeğimi emzirirken bilmem gereken şeyleri öğrenebilirim.