Doğayla İlişkili Olma (DİO-6) Ölçeği

Özet

Doğayla İlişkili Olma (DİO-6) Ölçeği, bireylerin doğal çevreyle kurdukları psikolojik bağlantı düzeyini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış altı maddelik kısa bir ölçektir. Ölçek, orijinal yapısına sadık kalınarak tek boyutlu bir yapı sergilemektedir. Sarıçam, Şahin ve Soyuçok (2015) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin yetişkin örneklem üzerinde yüksek düzeyde yapı geçerliği ve iç tutarlılık güvenilirliğine sahip olduğu kanıtlanmıştır. Bu araç, özellikle çevre psikolojisi ve pozitif psikoloji alanlarında bireyin doğayla olan ilişkisinin ruh sağlığı üzerindeki etkilerini incelemek için pratik ve güvenilir bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Doğayla İlişkili Olma, DİO-6, Doğayla İlişkili Olma Ölçeği, Uyarlama, Faktör Analizi, Psikometri, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Hakan Sarıçam, S. H. Şahin, E. Soyuçok

Amaç

Doğayla İlişkili Olma (DİO-6) Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin doğaya karşı duydukları öznel yakınlık, bağlılık ve ilgili olma düzeylerini ölçmektir. Ölçek, özellikle yetişkin Türk popülasyonu için orijinal 6 maddelik yapıyı koruyarak geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sağlamak üzere uyarlanmıştır. Uyarlama çalışması aynı zamanda Doğayla İlişkili Olma yapısının depresyon, anksiyete ve stres gibi psikolojik iyi oluş göstergeleriyle olan ilişkisini incelemeyi de hedeflemiştir.

Bu kısa form, araştırmacılara uzun ölçeklerin getirdiği zaman kısıtlamaları olmaksızın, doğayla kurulan duygusal ve bilişsel bağın hızla değerlendirilmesi imkanını sunmaktadır. Ölçek, çevreye yönelik tutumlar, ekolojik kimlik ve genel ruh sağlığı arasındaki ilişkileri araştıran çalışmalar için kritik bir öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, bireyin doğa ile olan duygusal ve bilişsel bağını (relatedness to nature) temsil eden tek bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, kişinin kendini doğal yaşamın bir parçası olarak görme eğilimini, doğayı koruma ve doğaya yakın olma arzusunu içerir. DİO-6, doğayla kurulan bu öznel bağı, bireyin günlük yaşam tercihleri ve tutumları üzerinden değerlendirir.

Yapısal olarak, Doğayla İlişkili Olma, çevre psikolojisinin temel bileşenlerinden biri olup, çevreye duyarlı davranışların ve genel psikolojik refahın önemli bir yordayıcısı olarak kabul edilmektedir. Ölçeğin tek boyutlu olması, bu yapının tutarlı ve bütünleşik bir şekilde ölçüldüğünü göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği çalışmaları, 120 eğitim fakültesi öğrencisinden toplanan verilerle başlamıştır. Faktör analizine uygunluk için yapılan testlerde, Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) katsayısı yüksek bir değer olan .89 olarak hesaplanmıştır. Bartlett Sphericity testi ise χ² değeri 305.425 (p<.001, sd=15) ile istatistiksel olarak anlamlı bulunmuş, bu da verilerin faktör analizine uygun olduğunu göstermiştir.

Benzer ölçek geçerliği kapsamında, DİO-6 ile Doğayla İlişkili Olma Ölçeği-21 arasındaki korelasyon katsayısı r= .76 olarak belirlenmiştir. Bu yüksek korelasyon, DİO-6’nın aynı yapıyı ölçen daha uzun bir ölçekle güçlü bir ilişki içinde olduğunu ve dolayısıyla yeterli ölçüt geçerliğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

DİO-6 Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık güvenirlik katsayısı (tüm maddeler için hesaplanan Cronbach Alfa değeri) .89 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve güvenilir bir ölçüm sağladığını göstermektedir.

Ayrıca, aynı çalışma grubundan seçilen 62 öğrenciye 18 gün arayla uygulanan test-tekrar test çalışması sonucunda korelasyon katsayısı r= .88 olarak hesaplanmıştır. Bu yüksek korelasyon değeri, ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar ürettiğini ve ölçülen yapının tutarlı olduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını ortaya koymak amacıyla yetişkinlerden oluşan çalışma grubunda Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA sonuçları ve Yatay Eksen (Scree Plot) grafiği, ölçeğin beklenen tek boyutlu yapıda olduğunu açıkça göstermiştir. Özdeğeri 1’in üzerinde olan bu tek faktörlü yapı, toplam varyansın %60.96’sını açıklamaktadır ki bu, sosyal bilimler alanında oldukça yüksek bir orandır.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, 6 maddeli tek boyutlu modelin mükemmel uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir. Minimum ki-kare değeri [χ²=11.83, sd=6 (χ²/sd=1.97, p=0.00)] anlamlı bulunmuştur. Temel uyum indeksi değerleri şunlardır: RMSEA=.035 (mükemmel uyum), GFI=.96, AGFI=.96, CFI=.97, NFI=.96, NNFI=.97, RFI=.97, IFI=.96, SRMR=.04, PGFI=.95 ve PNFI=.97. Bu indekslerin tamamı, tek faktörlü yapının veri ile yüksek düzeyde uyumlu olduğunu kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Yazılı Anket (Öz Bildirim)

Derecelendirme: 5’li Likert Ölçeği (1=Kesinlikle katılmıyorum, 2= Katılmıyorum, 3=Kararsızım, 4=Katılıyorum, 5= Kesinlikle Katılıyorum)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler

Yaş Grubu: Üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu

Popülasyon Detayları: İlk geçerlik çalışması 120 eğitim fakültesi öğrencisi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipinde yanıtlanan 6 maddeden oluşur. Toplam puan, bireyin doğayla olan ilişkisinin gücünü gösterir; yüksek puanlar, güçlü bir ilişkiye işaret eder.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar: Hakan Sarıçam

Test Yılı: 2015 (Uyarlama Çalışması)

İletişim: [email protected]

PDF Bağlantısı: Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: dogayla-iliskili-olma-dio-6-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Sarıçam, H., Şahin, S. H., & Soyuçok, E. (2015). Doğayla ilişkili olma ile depresyon, anksiyete ve stres arasındaki ilişkinin incelenmesi. Uluslararası Hakemli Psikiyatri ve Psikoloji Araştırmaları Dergisi, 4, 38-57. Doi: 10.17360/UHPPD.2015414021.
• Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Kahveci, Ö., ve Demirel, F. (2004). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem A Yayıncılık.
• Makalenin orijinal bağlantısı: uhpdergisi.com

Doğayla İlişkili Olma (DİO-6) Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde ve kesinlikle değiştirilmeden korunmuştur.

• 1.Bir tatil yeri seçmek istesem idealim uzaklardaki ıssız, vahşi doğa olurdu.
• 4.Nerede olursam olayım, vahşi (doğal) hayata özen gösteririm.