Doğayla İlişki Ölçeği

Özet

Doğayla İlişki Ölçeği (DİÖ), bireylerin doğa ile kurdukları bilişsel, duygusal ve deneyimsel bağlantı düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal ölçeğin Türkçeye uyarlanmış versiyonudur. Bu psikometrik araç, doğa ile özdeşleşme, doğa perspektifi ve doğa deneyimi olmak üzere üç temel boyutta bireyin doğa ile olan ilişkisini değerlendirmektedir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe kültür ve dil bağlamında geçerli ve güvenilir sonuçlar verdiğini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Doğayla İlişki, Doğa İlişkisi Ölçeği, Nature Relatedness, Çevresel Psikoloji, Özbenlik, Uyarlama.

Yazarlar

Birgül Çakır, Gözde Karaarslan, Emine Şahin, Hasan Ertepınar.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin kendilerini doğanın bir parçası olarak görme derecelerini ve doğayla aralarındaki psikolojik bağıntıyı nicel olarak belirlemektir. Bu ölçüm, özellikle çevre psikolojisi alanında, pro-çevresel davranışları ve çevre bilincini etkileyen temel yapıları anlamak için kritik öneme sahiptir.

Uyarlama çalışması, uluslararası alanda kabul görmüş olan bu yapıyı Türk kültürüne kazandırmayı ve Türkiye’deki araştırmacıların doğa ile ilişki düzeylerini standart bir araçla incelemesine olanak sağlamayı hedeflemiştir. Ölçek, 21 maddeden oluşmaktadır ve 5’li Likert tipi derecelendirme ile yanıtlanmaktadır.

Yapı

Doğayla İlişki Ölçeği, bireyin doğayla olan psikolojik bağını yansıtan çok boyutlu bir yapıyı ölçer. Uyarlama çalışması sonucunda bu yapı üç ana boyutta toplanmıştır:

• Dİ-Özbenlik (Self-Identity): Bireyin kendisini doğanın ayrılmaz bir parçası olarak algılama derecesi ve doğayla özdeşleşme düzeyi.
• Dİ-Perspektif (Perspective): Bireyin doğayı ve doğal yaşamı önemseme, koruma ve ona değer verme bakış açısı.
• Dİ-Deneyim (Experience): Bireyin doğayla fiziksel veya duygusal olarak etkileşimde bulunma eğilimi ve bu etkileşimlerin sıklığı.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. AFA sonuçları, ölçeğin 3 boyutta anlamlı bir yapı sergilediğini ve bu üç boyutun toplam varyansın %44,71’ini açıkladığını göstermiştir.

DFA sonuçları ise üç faktörlü yapının Türkçe uyarlaması için iyi bir uyum sergilediğini kanıtlamıştır. Elde edilen başlıca uyum indeksleri şunlardır:

• Kök Ortalama Kare Hata Yaklaşımı (RMSEA): 0,078
• Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI): 0,94
• İyilik Uyum İndeksi (GFI): 0,87
• Ki-kare/serbestlik derecesi (X2 /sd): 4,78

Bu değerler, ölçeğin yapısal geçerliğinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu ve orijinal ölçeğin boyutlarının Türkçe versiyonunda korunduğunu doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Doğayla İlişki Ölçeği’nin güvenirlik analizi, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin bütünü için elde edilen iç tutarlılık katsayısı 0,88 olarak belirlenmiştir, bu da ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Alt boyutlar için iç tutarlılık katsayıları ise tutarlı sonuçlar vermiştir:

• Dİ-Özbenlik boyutu: 0,87
• Dİ-Perspektif boyutu: 0,74
• Dİ-Deneyim boyutu: 0,73

Tüm boyutlardaki kabul edilebilir güvenirlik değerleri, ölçeğin farklı yapısal bileşenleri tutarlı bir şekilde ölçme yeteneğine sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında kullanılan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçek maddelerinin üç temel faktör altında toplandığını ortaya koymuştur. Bu faktörler, ölçeğin teorik temeli olan doğayla ilişki kavramının farklı yönlerini temsil etmektedir. Bu faktörler birlikte, ölçek varyansının neredeyse yarısını açıklamaktadır.

Ardından gerçekleştirilen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), üç boyutlu modelin Türk örneklemine uygunluğunu test etmiştir. DFA sonuçları (CFI= 0,94; RMSEA= 0,078) modelin kabul edilebilir sınırlarda iyi bir uyum sergilediğini ve böylece ölçeğin yapısal geçerliğinin desteklendiğini teyit etmiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 21 maddeden oluşan, 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Uyarlama çalışması için detaylı popülasyon bilgisi makalede mevcuttur).

Yaş Grubu: Yetişkinler ve Genç Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Ölçek, doğayla kurulan psikolojik bağı ölçmek için geniş bir örneklem grubuna uygulanabilir.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, maddeleri 1 (Kesinlikle Katılmıyorum) ile 5 (Kesinlikle Katılıyorum) arasında puanlayarak doğayla olan ilişkileri hakkındaki görüşlerini belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Çevresel davranış, Doğa ile Bütünleşme, Psikometri, Cronbach Alfa, Faktör Analizi, Özdeşleşme, RMSEA.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Birgül Çakır

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2015 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve ticari olmayan araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar Birgül Çakır ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: dogayla-iliski-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Çakır, B., Karaarslan, G., Şahin, E., & Ertepınar, H. (2015). Adaptation of Nature Relatedness Scale to Turkish. Elementary Education Online, 14(4), 1370-1383. doi: http://dx.doi.org/10.17051/io.2015.95299

Doğayla İlişki Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, telif hakkı kısıtlamaları veya yayın etiği gereği burada sunulmamaktadır. Bu ölçek 21 maddeden oluşmaktadır. Maddelerin tamamına erişim için kaynak makaleye başvurulması veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.