Diyabet Teknolojisi Ölçeği

Özet

Diyabet Teknolojisi Ölçeği’nin (DTÖ) bu akademik girişi, ölçeğin Türkçe popülasyon üzerindeki geçerlik ve güvenirlik çalışmalarını özetlemektedir. Ölçek, özellikle diyabet yönetiminde kullanılan çeşitli teknolojik araçlara (örneğin, sürekli glikoz monitörleri, insülin pompaları) yönelik bireylerin tutumlarını, algılarını ve kullanım istekliliklerini ölçmek amacıyla uyarlanmıştır. Çalışma, Ecem Can tarafından 2019 yılında Koç Üniversitesi’nde tamamlanan yayımlanmamış bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu psikometrik yöntemlerle test ederek alandaki kullanımına zemin hazırlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Diyabet, Teknoloji, Diyabet Teknolojisi Ölçeği, Uyarlama, Psikometri, Sağlık Psikolojisi, Geçerlilik, Güvenirlik.

Yazarlar

Ecem Can

[quads id=5]

Amaç

Diyabet Teknolojisi Ölçeği’nin temel amacı, diyabetli bireylerin hastalıklarını yönetmek için kullandıkları veya kullanmayı düşündükleri teknolojik cihazlara yönelik psikolojik ve davranışsal eğilimlerini sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, bireylerin teknolojiye karşı sahip olduğu olumlu ve olumsuz tutumları, algılanan kolaylığı, faydayı ve kullanım engellerini değerlendirerek, sağlık profesyonellerine kişiselleştirilmiş tedavi ve eğitim stratejileri geliştirmede yardımcı olmayı hedefler.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası geçerliliği kanıtlanmış olan bu ölçeği Türk kültürüne ve diline uygun hale getirerek, Türkiye’deki diyabetli popülasyonun teknoloji kabul düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek bir araç sunmaktır.

Yapı

Diyabet Teknolojisi Ölçeği, genellikle diyabet yönetiminde teknoloji kabulü ve kullanımına ilişkin çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, bilişsel ve duygusal bileşenleri içerebilir. Ölçülen temel psikolojik yapılar arasında Algılanan Kullanım Kolaylığı, Algılanan Fayda, Teknoloji Kaygısı ve Teknolojiye Güven gibi faktörler bulunmaktadır. Ölçek, bireylerin karmaşık tıbbi cihazları öğrenme ve günlük rutinlerine entegre etme konusundaki motivasyonlarını ve engellerini ortaya koyar.

Uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin teorik yapısının Türkçe örneklemde korunup korunmadığı, faktör analizi teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Bu, ölçeğin ölçtüğü yapının kültürel bağlamda da tutarlı olduğunu göstermek için kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında geçerlilik analizleri yapılmış olup, bu analizler genellikle kapsam geçerliği (uzman görüşleri ile), yapı geçerliği (faktör analizi ile) ve ölçüt geçerliği (ilgili dışsal değişkenlerle korelasyon) aşamalarını içerir.

Kaynak referansında (Can, 2019) belirtildiği üzere, uyarlama çalışmasında ölçeğin Türkçe formunun, ölçmeyi amaçladığı teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek için kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Detaylı geçerlik katsayıları ve istatistiksel sonuçlar, Koç Üniversitesi’nde sunulan yayımlanmamış yüksek lisans tezinde yer almaktadır.

Güvenirlik

Diyabet Teknolojisi Ölçeği’nin Türkçe formunun güvenirlik çalışmaları, ölçek maddelerinin iç tutarlılığını ve zamana karşı kararlılığını değerlendirmeyi amaçlamıştır. İç tutarlılık güvenilirliği genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilir ve bu katsayının yüksek olması (genellikle .70 veya üzeri), ölçeği oluşturan maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda tutarlı olduğunu gösterir.

Can (2019) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin alt boyutlarının ve toplam puanının güvenirlik katsayıları hesaplanmıştır. Yüksek bir güvenirlik düzeyi, ölçekten elde edilen puanların rastgele hatalardan arınmış olduğunu ve tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar vereceğini garanti eder.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla, Türkçe uyarlama sürecinde Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin orijinal yapısının (yani, kaç alt boyuttan oluştuğunun) Türk örnekleminde de doğrulanıp doğrulanmadığını belirlemek için hayati önem taşır.

Tez çalışmasında, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile ölçek maddelerinin kültürel adaptasyon sonrası gösterdiği desenler incelenmiş ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen yapının teorik modele uyumu test edilmiştir. Bu analizlerin sonuçları, ölçeğin teknoloji kabulü gibi karmaşık bir yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü destekler nitelikte olmalıdır.

Araç

Test Tipi: Uyarlama Çalışması (Orijinal ölçeğin Türkçe’ye adaptasyonu).

Format: Orijinal ölçeğin formatına bağlı olarak, genellikle Likert Tipi Derecelendirme kullanıldığı varsayılmaktadır. (Kaynakta derecelendirme bilgisi ‘-‘ olarak verilmiştir, ancak psikometrik ölçekler genellikle 4, 5 veya 7 noktalı Likert formatını kullanır.)

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Diyabet hastaları (Tip 1 veya Tip 2), özellikle diyabet yönetiminde teknoloji kullanan veya kullanma potansiyeli olan bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Yüksek lisans tezleri genellikle yetişkin popülasyonu hedefler).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması için belirlenen örneklem grubu, çalışmanın yapıldığı coğrafi bölgedeki (İstanbul, Koç Üniversitesi bağlantılı) diyabetli bireylerden oluşmuştur.

Test Metodolojisi: Çeviri-Geri Çeviri yöntemi (Translation-Back Translation) kullanılarak dilsel denklik sağlanmış, ardından pilot uygulama ve son olarak kapsamlı psikometrik analizler uygulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Diyabet Yönetimi, Sağlık Teknolojisi, Algılanan Kolaylık, Tutum Ölçeği, Ecem Can, Koç Üniversitesi, Güvenirlik Analizi.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynağında Belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim Bilgisi).

Yazışma Adresi: Koç Üniversitesi, İstanbul (Tez Bağlılığı).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştiricisi tarafından ticari olmayan akademik kullanıma izin verilip verilmediği bilgisi açıkça belirtilmemiştir; ancak Türkçe uyarlamayı kullanan araştırmacıların sorumlu yazar Ecem Can ile iletişime geçmeleri veya orijinal ölçek sahibinden izin almaları gerekmektedir.

Ücret: Akademik kullanım için genellikle ücret talep edilmez, ancak yazardan izin alınması zorunludur.

Test Yılı: Türkçe Uyarlama Çalışması 2019 yılında tamamlanmıştır.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: diyabet-teknolojisi-olcegi-toad.pdf

Kaynakça

1. Can, E. (2019). Diyabet Teknolojisi Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının geçerlilik ve güvenirlilik çalışması [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Koç Üniversitesi, İstanbul.

Tez bağlantısı YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde mevcuttur: tez.yok.gov.tr

[quads id=5]

Diyabet Teknolojisi Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için lütfen sorumlu yazar Ecem Can’ın yayımlanmamış yüksek lisans tezine (Can, 2019) başvurunuz.