Disiplinlerarası Eğitim Algısı Ölçeği

Özet

Disiplinlerarası Eğitim Algısı Ölçeği (DEAÖ), bireylerin meslekler arası eğitim ve işbirliği süreçlerine yönelik algılarını, tutumlarını ve mevcut işbirliği durumlarını değerlendirmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış bir ölçek aracıdır. Ölçek, özellikle sağlık bilimleri ve hemşirelik eğitimi alanlarında disiplinlerarası çalışmaya yönelik algılanan yetkinlik, özerklik ve işbirliği gereksinimlerini ölçmek üzere geliştirilmiştir. Uyarlama çalışması, Terzioğlu ve arkadaşları (2019) tarafından gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin Türkiye örnekleminde yüksek düzeyde geçerlik ve güvenirlik özelliklerine sahip olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Disiplinlerarası Eğitim, Algı Ölçeği, İşbirliği, Yetkinlik, Özerklik, Hemşirelik Eğitimi, Faktör Analizi, Cronbach Alfa

Yazarlar

Füsun Terzioğlu, Derya Aktaş, Nuran Ertuğ, Hediye Boztepe

Amaç

Disiplinlerarası Eğitim Algısı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin (özellikle profesyonel ortamlarda veya eğitim süreçlerinde bulunanların) disiplinlerarası eğitim deneyimlerine ve işbirliği gereksinimlerine dair sahip oldukları algıları sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, eğitim programlarının veya kurumsal politikaların disiplinlerarası işbirliğini ne ölçüde desteklediğini ve katılımcıların bu işbirliğine ne kadar hazır olduğunu değerlendirmeye olanak tanır.

Ölçek, üç temel alt boyutu inceleyerek, sadece işbirliğinin gerekliliğini değil, aynı zamanda bireylerin kendilerini bu süreçte ne kadar yetkin ve özerk hissettiklerini ve mevcut çalışma ortamlarındaki işbirliği düzeylerini nasıl algıladıklarını da ortaya koymayı hedefler. Bu sayede eğitimciler ve yöneticiler, işbirliği algısındaki güçlü ve zayıf yönleri belirleyebilirler.

Yapı

Disiplinlerarası Eğitim Algısı Ölçeği (DEAÖ), disiplinlerarası çalışma ortamlarına yönelik algıları ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, toplam 17 maddeden oluşmakta ve üç ana alt boyuta ayrılmaktadır. Bu boyutlar, disiplinlerarası eğitimin hem bireysel hem de çevresel yönlerini kapsamaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü üç temel yapısal boyut şunlardır:

• Yetkinlik ve Özerklik (4 madde): Bireyin kendi mesleki yeterliliğine olan inancını ve disiplinlerarası bir ekip içinde bağımsız karar verme yeteneği algısını ifade eder. (Örnek madde: Meslektaşlarım iyi eğitilmiştir.)
• İşbirliğine Olan İhtiyacın Algılanması (3 madde): Farklı meslek gruplarıyla çalışmanın gerekliliğine ve önemine dair genel kabulü ölçer. (Örnek madde: Meslektaşlarımın diğer mesleklerle işbirliği yapması gereklidir.)
• Mevcut İşbirliğinin Algılanması (10 madde): Çalışma veya eğitim ortamında hali hazırda var olan meslekler arası güven, iletişim ve ortak karar alma süreçlerinin düzeyini değerlendirir. (Örnek madde: Meslektaşlarım, birbirlerinin mesleki kararlarına güvenirler.)

Geçerlik

DEAÖ’nün Türkçe uyarlama çalışmasında yapısal geçerlik, faktör analizi yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin orijinal yapısıyla uyumlu olarak 17 maddenin üç faktöre yüklendiği belirlenmiştir.

Faktör yükleri incelendiğinde, tüm maddelerin faktör yüklerinin 0,500’ün üzerinde olduğu saptanmıştır. Bu durum, maddelerin ait oldukları faktörü yeterli düzeyde temsil ettiğini ve ölçeğin yapısal geçerliğinin güçlü olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı disiplinlerarası eğitim algısı yapısını başarılı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Disiplinlerarası Eğitim Algısı Ölçeği’nin iç tutarlılık ve sınıf içi güvenilirliği yüksek bulunmuştur. 17 maddeden oluşan ölçek için hesaplanan iç tutarlılık katsayısı (yani Cronbach Alfa katsayısı) α=0.926 olarak rapor edilmiştir. Bu değer, psikometrik açıdan mükemmel düzeyde bir iç tutarlılığa işaret etmektedir.

Ayrıca, ölçeğin sınıf içi güvenirlik katsayısı r=0.920 olarak belirlenmiştir. Hem yüksek Cronbach Alfa değeri hem de sınıf içi güvenirlik katsayısı, DEAÖ’nün uygulandığı örneklemde tutarlı ve güvenilir sonuçlar ürettiğini, dolayısıyla ölçüm hatasının düşük olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal boyutlarının belirlenmesi amacıyla açıklayıcı faktör analizi (EFA) uygulanmış ve faktörlerin ayrıştırılması için Varimax dik döndürme yöntemi kullanılmıştır. Bu analiz sonucunda 17 maddenin üç bağımsız faktöre ayrıldığı doğrulanmıştır.

Varimax döndürme işlemi sonrasında, ölçeğin toplam varyansı açıklama oranları aşağıdaki gibi dağılmıştır:

• Birinci boyut (faktör), toplam varyansın %24.913’ünü açıklamaktadır.
• İkinci boyut ile birlikte açıklanan kümülatif varyans %39.314’e ulaşmaktadır.
• Üçüncü boyutun eklenmesiyle, ölçek toplam varyansın %53.628’ini açıklamaktadır.

Toplam varyansın %53.628 gibi yüksek bir oranının üç faktör tarafından açıklanması, ölçeğin yapısal olarak güçlü ve psikometrik açıdan kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Yazılı Anket (Öz Bildirim Ölçeği)

Maddeler ve Boyutlar: 3 alt boyut ve 17 madde

Derecelendirme: 6’lı Likert Ölçeği (1= kesinlikle katılmıyorum – 6= kesinlikle katılıyorum)

Dil: Türkçe

Hedef Kitle: Sağlık bilimleri alanında çalışan profesyoneller veya öğrenciler (Orijinal yayın hemşirelik dergisinde olduğu için bu kitleye odaklanıldığı varsayılmaktadır.)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Test Metodolojisi: Açıklayıcı Faktör Analizi ve Güvenirlik Analizi kullanılarak psikometrik özelliklerin belirlenmesi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal uyarlama çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Sorumlu Yazar İletişim Bilgisi: [email protected] (Füsun Terzioğlu)

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

disiplinlerarasi-egitim-algisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Terzioğlu, F., Aktaş, D., Ertuğ, N. ve Boztepe, H. (2019). Disiplinlerarası Eğitim Algısı Ölçeğinin (DEAÖ) Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Hemşirelikte Eğitim Ve Araştırma Dergisi, 16(1), 15-20. doi: 10.5222/HEAD.2019.015

Disiplinlerarası Eğitim Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

DEAÖ, 3 alt boyut ve 17 maddeden oluşmaktadır. Ölçek, 6’lı Likert tipi derecelendirme ile yanıtlanmaktadır (1= kesinlikle katılmıyorum – 6= kesinlikle katılıyorum).

Ölçeğin boyutları ve bu boyutları temsil eden örnek maddeler aşağıdadır:

• Yetkinlik ve özerklik (4 madde):

  Örnek madde: Meslektaşlarım iyi eğitilmiştir.

• İşbirliğine olan ihtiyacın algılanması (3 madde):

  Örnek madde: Meslektaşlarımın diğer mesleklerle işbirliği yapması gereklidir.

• Mevcut işbirliğinin algılanması (10 madde):

  Örnek madde: Meslektaşlarım, birbirlerinin mesleki kararlarına güvenirler.