Dışavurulan Duygulanım Ölçeği

Öz

Bu giriş, Berksun, Soykan ve Soykan (1993) tarafından Dışavurulan Duygulanım Ölçeği (D.D.Ö.)’nin Türkçe uyarlama çalışmasını ve elde edilen psikometrik özelliklerini sunmaktadır. Ölçek, bireylerin aile üyeleri veya bakım verenleri tarafından gösterilen eleştiri, düşmanlık ve aşırı müdahalecilik gibi duygusal tepkileri değerlendirmeyi amaçlar.

Toplam 60 maddeden ve dört temel alt boyuttan oluşan bu araç, özellikle psikiyatrik hastaların aile ortamlarında deneyimledikleri stres ve duygusal yük düzeyini ölçmek için klinik ve araştırma alanında kritik bir öneme sahiptir. Ölçek, yüksek düzeyde iç tutarlılık ve geçerlik kanıtları sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dışavurulan Duygulanım, Ölçek Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Aile İletişimi, Duygusal Tepki, Müdahalecilik.

Yazarlar

Oğuz Erkan Berksun, Çiğdem Soykan, Ayşegül Soykan.

Amaç

Dışavurulan Duygulanım Ölçeği’nin temel amacı, bireyin çevresindeki önemli kişilerin (genellikle aile üyeleri veya bakım verenler) kendisine yönelik gösterdiği duygusal tepki ve tutumların yoğunluğunu güvenilir bir şekilde ölçmektir. Ölçek, eleştirel tutum, düşmanlık ve aşırı müdahale gibi yüksek Dışavurulan Duygulanım (EE) bileşenlerini saptayarak, bu duygusal ortamın bireyin ruh sağlığı üzerindeki potansiyel riskini değerlendirmeye yardımcı olur.

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında Dışavurulan Duygulanım yapısının kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirilmesini sağlamak üzere gerçekleştirilmiştir. Ölçek, psikiyatrik bozuklukların nüks etme olasılığını tahmin eden önemli bir araç olarak kabul edilmektedir.

Yapı

Ölçek, sosyal psikoloji ve klinik psikolojide merkezi bir kavram olan Dışavurulan Duygulanım (Expressed Emotion) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle kronik psikiyatrik rahatsızlıkları olan hastaların aile ortamlarında karşılaştığı eleştirel, düşmanca veya aşırı ilgili tutumları kapsar ve hastalığın seyrini etkilediği düşünülür.

D.D.Ö., bu yapıyı dört temel alt boyut aracılığıyla değerlendirir. Bu çok boyutlu yaklaşım, duygusal ortamın tek bir skorla ifade edilemeyecek kadar karmaşık olan doğasını detaylandırmayı mümkün kılar. Ölçek, bireyin bakım verenle olan ilişkisindeki farklı etkileşim biçimlerini ayrı ayrı kategorize eder.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, bakım eksikliğini ölçen başka bir araçla paralel uygulama (eş zamanlı geçerlik) yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu yöntem, ölçeğin yapısal olarak ilişkili fakat farklı bir kavramla olan ilişkisini göstererek yeterli bir uyum geçerliği (Criterion Validity) sağlamayı amaçlamıştır.

Yapılan analizler sonucunda, Dışavurulan Duygulanım Ölçeği ile bakım eksikliğini ölçen karşılaştırma ölçeği arasındaki korelasyon (Correlation) katsayısı oldukça yüksek bulunmuştur (r = 0.86). Bu yüksek pozitif ilişki, uyarlanan ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini ve klinik olarak ilgili diğer yapılarla tutarlı olduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Güvenirlik

Dışavurulan Duygulanım Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmeye odaklanmıştır. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösteren temel bir psikometrik özelliktir. Yüksek iç tutarlılık, ölçüm hatasının düşük olduğu anlamına gelir.

Yapılan hesaplamalar neticesinde, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (muhtemelen Cronbach Alfa) 0.95 gibi üst düzeyde bir değer olarak saptanmıştır. Bu mükemmel sonuç, D.D.Ö.’nün yüksek derecede güvenilir ve tutarlı bir ölçüm aracı olduğunu ve farklı maddeler arasında güçlü bir homojenlik bulunduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, yapısal olarak 4 alt boyut altında toplam 60 maddeden oluşmaktadır. Bu faktör yapısı, Dışavurulan Duygulanım kavramının çok boyutlu doğasını yansıtmakta ve bakım veren tutumlarını ayrıntılı bir şekilde incelemeye olanak tanımaktadır. Her bir alt boyut, ölçekte eşit olarak dağıtılmış 15 madde içermektedir.

Belirlenen alt boyutlar ve ölçtükleri temel konular şunlardır:

• Müdahalecilik Boyutu (15 madde): Bireyin kişisel alanına veya konuşmalarına yönelik aşırı ilgi, kontrol etme eğilimi ve müdahaleyi ölçer.
• Duygusal Tepki Boyutu (15 madde): Bakım verenin, stresli veya zorlu durumlara karşı gösterdiği huzursuzluk, gerginlik ve yoğun duygusal tepkileri değerlendirir.
• Hastalığa Karşı Tutum Boyutu (15 madde): Bakım verenin, bireyin sorunlarını kasıtlı olarak yarattığı veya manipülasyon amaçlı kullandığı yönündeki eleştirel ve suçlayıcı inançlarını ölçer.
• Hoşgörü/Beklentiler Boyutu (15 madde): Hatalara karşı gösterilen anlayış düzeyini ve bireyden beklenen davranış standartlarının esnekliğini yansıtır.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: 60 maddelik iki seçenekli (Dichotomous) yanıt formatı. Derecelendirme: D= Doğru – Y=Yanlış

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik örneklemler ve genel toplum bireyleri (Bakım verenlerin tutumlarını değerlendirenler).

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Psikiyatrik bozuklukları olan bireylerin aile üyeleri veya bakım verenleri tarafından gösterilen duygusal tutumları değerlendiren kişiler.

Test Metodolojisi: Bireyin, bakım vereninin davranışlarına yönelik algısını ölçen kendini değerlendirme anketi.

Anahtar Kelimeler

Uyum geçerliği, İç tutarlılık, Psikometri, Müdahalecilik, Bakım Eksikliği, Korelasyon, Dışavurulan Duygulanım.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Oğuz Erkan Berksun (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 1993 yılında yayımlanmıştır. Çalışmanın tam metnine Türk Psikoloji Dergisi‘nin ilgili sayısından (turkpsikolojidergisi.com) erişilebilir. Ticari kullanım, izinler ve telif hakları için sorumlu yazar Oğuz Erkan Berksun ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Berksun, O. E., Soykan, Ç. ve Soykan, A. (1993). Dışavurulan Duygulanım Ölçeği: Ölçek uyarlama üzerine bir pilot çalışma. Türk Psikoloji Dergisi, 8 (29), 10-15.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: disavurulan-duygulanim-olcegi-toad.pdf

Dışavurulan Duygulanım Ölçeği Maddeleri

4 alt boyut ve toplam 60 madde.

• Müdahalecilik Boyutu ( 15 m) : Ben konuşurken müdahale etmez.
• Duygusal Tepki Boyutu ( 15 m): İşler iyi gitmediği zaman huzursuz olur.
• Hastalığa Karşı Tutum Boyutu ( 15 m) : Sorunlarımı ondan öç almak için yarattığımı söyler.
• Hoşgörü/ Beklentiler Boyutu ( 15 m) : Bir hata yaparsam anlayışla karşılar.