Dissosiyasyon Ölçeği

Öz

Bu akademik giriş, Şar, Kundakçı ve Kızıltan (1997) tarafından Türkçeye uyarlanan ve geçerlik/güvenirlik çalışması yapılan, dissosiyatif yaşantıları ölçmeyi amaçlayan ölçeği (DES-II/DIS-Q) incelemektedir. Ölçek, bireylerin yaşadığı dissosiyatif semptomların sıklığını ve şiddetini belirlemek için tasarlanmıştır.

Yapılan çalışmada, ölçeğin iç tutarlılığı son derece yüksek bulunmuştur (Cronbach Alfa: 0.98). Ayrıca, DIS-Q toplam puanı ile deneklerin yaşı arasında anlamlı bir negatif korelasyon rapor edilmiştir. Ölçek, psikometrik açıdan güçlü bir araç olarak kendini kanıtlamış olup, Türkiye’de dissosiyasyon araştırmaları için temel bir referans noktasıdır.

Anahtar Kelimeler

Dissosiyasyon, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, DES-II, DIS-Q, Likert Ölçeği, Travma.

Yazarlar

Şar, V., Kundakçı, T., Kızıltan, E.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, klinik ve araştırma ortamlarında bireylerin yaşadığı çeşitli dissosiyatif yaşantıların düzeyini ve niteliğini psikometrik olarak tespit etmektir.

Bu ölçüm aracı, özellikle dissosiyatif bozukluklar, travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) ve diğer travma ilişkili durumlarla bağlantılı semptomatolojiyi değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır. Türkiye’deki psikiyatri ve psikoloji alanındaki araştırmacılar için güvenilir, kültüre uyarlanmış bir araç sağlamak amacıyla geliştirme/uyarlama çalışması yapılmıştır.

Yapı

Ölçek tarafından ölçülen psikolojik yapı, dissosiyasyondur. Dissosiyasyon, genellikle bilinç, bellek, kimlik veya çevre algısının bütünlüğündeki geçici veya kronik bozulmaları ifade eder.

Ölçek, bu yapı altında yer alan depersonalizasyon (kendine yabancılaşma), derealizasyon (çevreye yabancılaşma), amnezi (bellek kaybı) ve kimlik karmaşası gibi temel alt boyutları kapsamaktadır. Bu yapı, bireyin zorlayıcı veya travmatik olaylarla başa çıkma mekanizması olarak ortaya çıkan, deneyimlerin bütünlüğünden ayrılma eğilimini yansıtır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik analizi kapsamında, tüm deneklerden oluşan grupta Dissosiyasyon Ölçeği (DIS-Q) toplam puanı ile yaş değişkeni arasında istatistiksel olarak anlamlı bir negatif korelasyon saptanmıştır. Bu bulgu, genç yaş gruplarında dissosiyatif yaşantıların daha yaygın veya şiddetli olduğunu düşündürmektedir.

Ölçeğin yapı geçerliği, klinik örneklem grupları ile sağlıklı kontrol grupları arasındaki ayrım yapma yeteneği üzerinden de desteklenmiştir. Bu durum, ölçeğin gerçekten dissosiyatif semptomları ölçtüğüne dair kanıt sunmaktadır. Orijinal geçerlik ve güvenirlik çalışmasının tam metnine ResearchGate üzerinden ulaşılabilir: researchgate.net.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, güvenirlik analizlerinin temel göstergelerinden biri olan Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Tüm deneklerden oluşan geniş bir grup için hesaplanan Cronbach Alfa değeri 0.98 olarak belirlenmiştir.

0.98 değeri, psikometrik standartlara göre mükemmele yakın bir iç tutarlılığa işaret ederek, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçme konusunda büyük bir uyum sergilediğini göstermektedir. Bu yüksek güvenirlik düzeyi, ölçeğin hem klinik hem de araştırma amaçlı kullanımlarda stabil ve tutarlı sonuçlar vereceğinin güçlü bir kanıtıdır.

Faktör Analizi

Orijinal Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği (DES) ve onun varyantları olan DIS-Q, genellikle çok boyutlu bir yapı sergilemektedir. Türkiye geçerlik ve güvenirlik çalışmasında bu yapının doğrulanması için faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Bu analizler, dissosiyasyon yapısının alt bileşenlerini (örneğin, amnestik semptomlar, sönükleşme/küntleşme ve depersonalizasyon/derealizasyon) ayrıştırmayı amaçlar. Yapılan çalışmalar, ölçeğin farklı dissosiyatif deneyim alanlarını ölçen ayrık faktörlere sahip olduğunu ve bu faktörlerin klinik literatürle uyumlu olduğunu desteklemektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme/Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkin Klinik ve Genel Popülasyon

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Türk popülasyonu üzerinde standardize edilmiş ve geçerlik/güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır. Katılımcılar, maddelerde belirtilen dissosiyatif yaşantıların sıklığını veya yoğunluğunu 5 aşamalı bir ölçekte belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Şar, Kundakçı, Kızıltan, Psikiyatri, Travma, Türk Psikometrisi, İntrasubjektif Deneyimler.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: İletişim bilgileri referans makale üzerinden araştırılmalıdır.

Correspondence Address: Referans makale üzerinden ulaşılabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması ve ilk sunumu 1997 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu tarih, ölçeğin Türk psikiyatri literatürüne giriş yılını işaret etmektedir.

Ölçeğin klinik veya ticari amaçlı kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretlendirme bilgileri hakkında en doğru bilgiye ulaşmak için doğrudan orijinal çalışma yazarlarıyla (Şar, Kundakçı, Kızıltan) veya ilgili telif hakkı sahipleriyle iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalarda kullanımda kaynak göstermek esastır.

Kaynaklar

• Şar, V., Kundakçı, T. ve Kızıltan, E. (1997). Disosiyatif yaşantılar ölçeği’nin (DES-II) geçerlik ve güvenirliği. 33. Ulusal Psikiyatri Kongresi Bildiri Tam Metin Kitabı, 55-64.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine buradan ulaşılabilir: disosiyatif-yasantilar-olcegi-toad.pdf

Dissosiyasyon Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Bu akademik girişe esas teşkil eden kaynak metinde ölçek maddeleri bulunmamaktadır.