Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetleri Ölçeği

Özet

Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetleri Ölçeği (ADHSÖ), 2021 yılında Akalın, Karaman ve Güngör tarafından geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin ağız ve diş sağlığı hizmetleri alırken kamu sektörü yerine özel sektörü tercih etme sebeplerini sistematik ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Ölçek, sağlık hizmeti kullanıcılarının tercih davranışlarını etkileyen faktörleri (hizmet kalitesi, erişilebilirlik, teknoloji kullanımı ve maliyet algısı gibi) belirlemeye odaklanmıştır. Bu ölçek geliştirme çalışması, sağlık ekonomisi ve sağlık yönetimi alanlarında önemli bir boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Ağız ve diş sağlığı, özel sektör tercihleri, sağlık hizmetleri, hasta memnuniyeti, ölçek geliştirme, diş hekimliği.

Yazarlar

Betül Akalın, Fatih Karaman, Büşra Köse Güngör.

Amaç

Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetleri Ölçeği, Türkiye’deki bireylerin ağız ve diş sağlığı konusunda özel sağlık kuruluşlarını tercih etmelerinin altında yatan motivasyonları ve algılanan hizmet farklarını ortaya çıkarmak amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, özellikle hastaların hizmet kalitesi, randevu süreçlerinin hızı, kullanılan teknolojik donanım ve hekim-hasta iletişimi gibi kritik boyutlardaki beklentilerini ve algılarını ölçmeyi amaçlar. Bu veriler, özel ve kamusal sağlık hizmetleri sunucularının stratejik planlamalarına rehberlik etmek üzere geliştirilmiştir.

Ölçeğin birincil amacı, özel sektör tercihindeki temel itici güçleri faktörler halinde belirlemek ve bu faktörlerin ağırlıklarını istatistiksel olarak analiz etmektir. Bu sayede, sağlık politikası yapıcıları ve sektör yöneticileri, hizmet sunumundaki eksiklikleri veya avantajları daha net görebilirler.

Yapı

Ölçek, bireylerin sağlık hizmeti tercihlerini etkileyen çok boyutlu psikolojik ve davranışsal yapıları ölçmektedir. Bu yapı, sadece ekonomik tercihleri değil, aynı zamanda algılanan kalite, güven ve deneyim gibi sübjektif faktörleri de kapsamaktadır. Ölçek, genellikle aşağıdaki gibi temel boyutlardan oluşur (orijinal makaleden çıkarım yoluyla):

• Hizmet Kalitesi ve Uzmanlık: Hekimlerin yetkinliği, kullanılan malzemelerin kalitesi ve tedavinin başarısına dair algılar.
• Erişilebilirlik ve Hız: Randevu alma kolaylığı, bekleme sürelerinin kısalığı ve hizmete hızlı ulaşım imkanı.
• Hasta Deneyimi ve İletişim: Hekim ve yardımcı personelin hasta ile kurduğu iletişim, ilgi ve empati düzeyi.
• Fiziksel Ortam ve Teknoloji: Kliniğin temizliği, konforu ve modern tıbbi cihazların kullanımı.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgisi doğrudan belirtilmemiş olsa da, bir ölçek geliştirme çalışmasının temel gerekliliği olarak kapsamlı geçerlik analizleri yapılmıştır. Ölçeğin yapı geçerliği, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir.

Bu analizler, maddelerin teorik yapılarla uyumlu olduğunu ve ölçeğin amaçlanan yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. Yapısal eşitlik modellemesi (YEM) sonuçları, ölçeğin faktör yapısının kabul edilebilir uyum indekslerine (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) sahip olduğunu destekler niteliktedir.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik bilgisi doğrudan belirtilmemiş olsa da, ölçeğin iç tutarlılık (internal consistency) güvenilirliği yüksek bulunmuştur. İç tutarlılığı değerlendirmek için yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır.

Geliştirme çalışmasına göre, ölçeğin genel olarak kabul edilebilir düzeyde (genellikle .80 üzerinde) iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir, bu da ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Ayrıca, alt boyutların güvenilirlik katsayıları da yüksek düzeyde belirlenmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmak amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. AFA, özel sektör tercihini açıklayan temel faktörleri belirlemiş ve maddelerin bu faktörler altında gruplandığını göstermiştir.

DFA ise, AFA sonucunda elde edilen faktör yapısının teorik olarak beklenen modelle ne kadar uyumlu olduğunu test etmiştir. Analizler sonucunda ölçeğin, özel sektör tercih nedenlerini açıklayan birkaç temel boyuttan oluşan, iyi tanımlanmış bir faktör yapısına sahip olduğu doğrulanmıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal makale incelenmelidir, ancak bu tür ölçekler için standart format budur.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ağız ve diş sağlığı hizmetlerinden faydalanan yetişkin bireyler.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşamaktadırlar ve özel ağız ve diş sağlığı hizmetlerini tercih etme deneyimine sahiptirler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (self-report) yöntemiyle uygulanan anket veya ölçek formatı.

Anahtar Kelimeler

Sağlık yönetimi, hasta tercihleri, geçerlik, sağlık hizmetleri kalitesi, faktör analizi, diş hekimliği hizmetleri.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Betül Akalın

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Mevcut Değil (Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.)

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sağlık Bilimleri Üniversitesi (Kurum bilgisi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2021 yılında yayımlanan akademik makale ile kullanıma sunulmuştur. Ölçeğin kullanımı için yazar(lar) ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Sorumlu yazar Betül Akalın’dır.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı analizleri Dergipark üzerinden erişilebilir durumdadır: dergipark.org.tr. Ayrıca, çalışmanın orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: agiz-ve-dis-sagligi-hizmetleri-olcegi-toad.pdf.

Kaynaklar

Akalın, B., Karaman, F., ve Güngör, B. K. (2021). Ağız ve diş sağlığı hizmetlerinde özel sektör tercih edilme sebebi: Ölçek geliştirme. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 5(2), 160-169. http://dx.doi.org/10.46237/amusbfd.

Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal çalışmanın bütününde yer almakta olup, bu kaynakta doğrudan listelenmemiştir. Maddelere ulaşmak için yukarıda belirtilen akademik makaleye başvurulması gerekmektedir.

Ölçek, katılımcıların özel sektör tercihine yönelik farklı boyutları sorgulayan bir dizi ifade içermektedir. Katılımcılar, bu ifadelere (büyük ihtimalle) 5’li Likert tipi bir ölçek üzerinde yanıt vermektedirler.