Diş Hekimliği Korkusu Ölçeği

Özet

Diş Hekimliği Korkusu Ölçeği (DKÖ), bireylerin diş hekimliği uygulamalarına yönelik yaşadığı kaygı ve korku düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. 2003 yılında İnanç, Çelik ve Görgün tarafından Türk popülasyonu için geçerlik ve güvenirlik çalışmaları tamamlanarak kullanıma sunulmuştur. Ölçek, dental fobi seviyesinin hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirilmesini sağlayan, 12 maddeden oluşan tek boyutlu bir yapıya sahiptir.

DKÖ, diş hekimliği randevularından kaçınma davranışlarının ve tedaviye yönelik olumsuz duygusal tepkilerin şiddetini ölçmeyi hedefler. Derecelendirme sistemi 4’lü Likert formatındadır ve yüksek puanlar, klinik olarak anlamlı yüksek korku düzeyini işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Diş Hekimliği Korkusu, Faktör Analizi, Corah Diş Hekimliği Kaygısı Ölçeği, Kaygı, Likert, Cronbach Alfa, Dental Fobi.

Yazarlar

Banu Yazgan İnanç, Mustafa Çelik, Hasan Görgün

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin diş hekimliği ortamına, tedavi süreçlerine veya diş hekimlerine karşı duydukları spesifik korku ve kaygı seviyelerini nicel olarak belirlemektir. Bu ölçüm, klinisyenlere ve araştırmacılara, yüksek düzeyde dental fobi yaşayan bireyleri tanımlama ve uygun müdahale stratejileri geliştirme imkanı sunar.

DKÖ, Türk kültürüne özgü bir bağlamda geliştirilmiş olup, diş hekimliği korkusunun yaygınlığını ve şiddetini saptamak için tasarlanmıştır. Bu sayede koruyucu ruh sağlığı programlarının ve diş hekimliği eğitiminde hasta yönetimi stratejilerinin planlanmasına bilimsel zemin oluşturulmuştur.

Yapı

Diş Hekimliği Korkusu Ölçeği (DKÖ), kuramsal olarak tek boyutlu bir yapıya sahiptir ve doğrudan “Diş Hekimliği Korkusu” (Dental Fear) yapısını ölçer. Bu yapı, diş tedavisi sırasında veya öncesinde yaşanan yoğun anksiyete, kaçınma davranışları ve fizyolojik tepkilerin genel şiddetini kapsar.

Ölçek, toplam 12 madde aracılığıyla bireyin diş hekimliği ile ilgili çeşitli durumlara verdiği duygusal ve bilişsel tepkileri değerlendirir. Ölçekten elde edilen toplam puan, bireyin genel dental korku seviyesini temsil eder.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, hem yapısal hem de benzer ölçekler açısından incelenmiştir. Yapı geçerliği için temel bileşenler faktör analizi uygulanmıştır ve bu analizler, ölçeğin teorik olarak varsayılan tek boyutlu yapısını desteklemiştir.

Benzer Ölçekler Geçerliği (uyum geçerliği) için, alanda yaygın olarak kullanılan Corah’ın Diş Hekimliği Kaygısı Ölçeği (CDAS) referans alınmıştır. Diş Hekimliği Korkusu Ölçeği (DKÖ) ile CDAS’nin toplam puanları arasındaki korelasyon katsayısı .53 olarak bulunmuştur. Bu orta düzeyde güçlü pozitif korelasyon, DKÖ’nün dental kaygı ve korku yapısını ölçmekte CDAS ile başarılı bir uyum sergilediğini göstermektedir.

Güvenirlik

DKÖ’nün güvenirlik düzeyi, yüksek iç tutarlılık değerleri ile kanıtlanmıştır. Ölçeğin iç tutarlığını saptamak amacıyla hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı .90 olarak belirlenmiştir. Bu değer, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçmekte yüksek derecede tutarlı olduğunu gösterir.

Ayrıca, test yarılama tekniği kullanılarak elde edilen iki yarım güvenirlik katsayısı .88 olarak belirlenmiştir. Madde toplam korelasyonları ise .54 ile .71 arasında değişmektedir. Tüm bu istatistiksel değerler, DKÖ’nün yüksek güvenirlik düzeyine sahip olduğunu ve tekrarlı ölçümlerde tutarlı sonuçlar vereceğini düşündürmektedir.

Faktör Analizi

Diş Hekimliği Korkusu Ölçeği’nin yapı geçerliği, temel bileşenler faktör analizi uygulanarak incelenmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin 12 madde ile temsil edilen tek boyutlu bir faktör yapısına sahip olduğunu doğrulamıştır. Bu sonuç, DKÖ’nün karmaşık alt boyutlar yerine, genel dental korku şiddetini ölçmeye odaklandığını göstermektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Türkçe adaptasyon ve geliştirme)

Format: 12 maddeden oluşan, tek boyutlu, kendini değerlendirme ölçeğidir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler ve ergenler (genel popülasyon)

Age Group: Orijinal çalışma üniversite öğrencileri üzerinde yapıldığı için, genellikle 18 yaş ve üzeri popülasyon için uygundur.

Population Details: Ölçek, dental fobi yaşayan veya yaşamayan geniş bir kitleye uygulanabilir. Klinik veya akademik araştırmalarda kullanılabilir.

Test Methodology: 4’lü Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır:

• 1 = Hiç bana uymuyor
• 2 = Biraz bana uyuyor
• 3 = Oldukça bana uyuyor
• 4 = Tamamen bana uyuyor

Ölçekten alınan toplam puan, bireyin korku düzeyini yansıtır.

Anahtar Kelimeler

Dental Fobi, Psikometrik Ölçek, Güvenirlik, Diş Tedavisi Kaygısı, Ölçek Geliştirme, Tek Boyutlu Yapı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Banu Yazgan İnanç)

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek 2003 yılında geliştirilmiş ve yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Banu Yazgan İnanç ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Makalenin orijinal bağlantısı: tebd.gazi.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: dis-hekimligi-korkusu-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

İnanç, B. Y., Çelik, M. ve Görgün, H. (2003). Diş Hekimliği Korkusu Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 1(1), 43-51.

Diş Hekimliği Korkusu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Orijinal kaynak içeriğinde ölçeği oluşturan 12 maddenin tam listesi yer almamaktadır. Maddelere erişim ve ölçeğin tam metni için yayımlanmış olan makaleye başvurulması gerekmektedir.