DISABKIDS Astım ölçeği

Özet

DISABKIDS Astım Ölçeği, kronik bir hastalık olan Astım tanısı almış çocuk ve ergenlerin sağlıkla ilişkili Yaşam Kalitesini (HRQoL) ölçmek amacıyla geliştirilmiş DISABKIDS uluslararası projesinin bir modülüdür. Bu ölçek, Pınar Özdemir Deniz tarafından 2021 yılında Türkçe diline uyarlanmış ve psikometrik özellikleri incelenmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan çocuk ve ergen popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermiştir.

Ölçeğin temel amacı, astımın günlük yaşam, duygusal durum ve sosyal etkileşimler üzerindeki etkilerini nicel olarak değerlendirmektir. Uyarlama çalışması, aynı zamanda astım yönetiminde kullanılan eğitim yöntemlerinin yaşam kalitesi üzerindeki potansiyel etkilerini incelemeyi de hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

DISABKIDS, Astım, Yaşam Kalitesi, Çocuk, Ergen, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Geçerlilik, Güvenilirlik

Yazarlar

Pınar ÖZDEMİR DENİZ (Uyarlama Çalışması)

Amaç

DISABKIDS Astım Ölçeği’nin Türkçe adaptasyon çalışması, bu modülün Türkiye’deki çocuk ve ergen popülasyonunda geçerliğini ve güvenilirliğini saptamayı amaçlamıştır. Ölçek, astım hastalığının çocukların ve ergenlerin yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini spesifik olarak ölçmek için tasarlanmıştır. Bu uyarlama, klinik ve araştırma ortamlarında astımlı bireylerin yaşam kalitesini standartize edilmiş bir şekilde değerlendirmeye olanak tanımaktadır.

Uyarlama tez çalışmasının bir diğer önemli amacı ise, astım yönetiminde kullanılan video eğitim yönteminin, katılımcıların yaşam kalitesi üzerindeki olası iyileştirici etkilerini araştırmaktır. Bu bağlamda ölçek, eğitim müdahalelerinin etkinliğini değerlendirmede sonuç ölçütü olarak kullanılmıştır.

Yapı

DISABKIDS Astım Ölçeği, astımı olan çocuk ve ergenlerin sağlıkla ilişkili yaşam kalitesini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Yapılan faktör analizleri sonucunda ölçeğin iki temel boyuttan oluştuğu belirlenmiştir:

• Etki Boyutu (Impact/Effect Dimension): Astımın fiziksel semptomlarının ve kısıtlamalarının günlük aktiviteler üzerindeki etkisini ölçer.
• Endişe Boyutu (Worry/Concern Dimension): Hastalığın getirdiği duygusal yükü, kaygıyı ve endişeyi değerlendirir.

Ölçeğin bu iki faktörlü yapısı, hastalığın hem somatik hem de psikososyal yönlerini kapsayarak, yaşam kalitesinin kapsamlı bir değerlendirmesini sağlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal Geçerlilik analizleri, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin iki boyutunda da taban ve tavan etkilerinin %10’un altında olduğu saptanmıştır, bu da aşırı uçlarda yığılma olmadığını göstermektedir.

AFA sonuçlarına göre, Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri 0,76 bulunmuş, Barlett küresellik testi ise anlamlı (p<0,001) çıkmıştır. Bu sonuçlar, verilerin faktör analizi için uygun olduğunu işaret etmektedir. Özdeğeri 1’in üzerinde olan ve toplam kümülatif varyansın %62,8’ini açıklayan iki faktörlü bir yapı saptanmıştır. DFA ile elde edilen uyum göstergeleri, modelin kabul edilebilir sınırlarda olduğunu kanıtlamıştır: Ki-kare değeri (Χ2) 2,05, Kök Ortalama Kare Hata Yaklaşımı (RMSEA) 0,09, İyilik Uyum İndeksi (GFI) 0,90, Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI) 0,93 ve Standartlaştırılmış Kök Ortalama Kare Kalıntı (SRMR) 0,06 olarak rapor edilmiştir. Ayrıca, faktörler Birleşim Geçerliliği (CR>0,70, AVE>0,5) ve Ayrışım Geçerliliği (AVE>MSV, AVE>ASV) kriterlerini de sağlamıştır.

Güvenirlik

DISABKIDS Astım Ölçeği’nin iç tutarlılık Güvenilirlik değerleri yüksek bulunmuştur. Boyutlar ve toplam ölçek için hesaplanan Cronbach Alfa değerleri şöyledir:

• Etki Boyutu: 0,84
• Endişe Boyutu: 0,85
• Toplam Ölçek: 0,86

Güvenilirlik, ayrıca eş zamanlı uygulanan Astımlı Çocuklarda Yaşam Kalitesi Ölçeği (AÇYKÖ) ile korelasyon yoluyla da test edilmiştir. DISABKIDS Astım modülü ile AÇYKÖ puanları arasında olumlu yönde, güçlü düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon (r=0,550, p<0,001) mevcuttur. Bu bulgu, ölçeğin eş zamanlı geçerliliğini ve güvenirliğini desteklemektedir. Ayrıca, iki yarı güvenirlik analizleri (Split-half) sonucunda Spearman-Brown değeri 0,82 ve Guttman Split-half değeri 0,80 olarak belirlenmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen Faktör Analizi (AFA ve DFA), ölçeğin astımlı çocuk ve ergenlerin yaşam kalitesini iki temel boyutta ölçtüğünü doğrulamıştır. AFA, verilerin faktörleştirilmeye uygunluğunu (KMO=0,76) ve iki faktörün toplam varyansın önemli bir kısmını (%62,8) açıkladığını göstermiştir.

DFA ise, belirlenen bu iki faktörlü yapının (Etki ve Endişe) teorik modelle ne kadar uyumlu olduğunu test etmiştir. Uyum indeksleri (RMSEA=0,09; GFI=0,90; CFI=0,93; SRMR=0,06), modelin veri setine iyi uyum sağladığını ve ölçeğin orijinal yapısının Türkçe uyarlamasında korunduğunu kanıtlamıştır. Bu güçlü psikometrik bulgular, ölçeğin klinik araştırmalarda kullanılması için sağlam bir temel sunmaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Kronik hastalığı (Astım) olan çocuklar ve ergenler

Age Group: Belirtilmemiş (Çocuk ve Ergen popülasyonu)

Population Details: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde yürütülen uzmanlık tezi kapsamında çalışılmıştır.

Test Methodology: Ölçek, 5 dereceli Likert tipi bir yanıt sistemi kullanır.

Derecelendirme:

1. Hiç
2. Nadiren
3. Oldukça sık
4. Çok sık
5. Her zaman

Anahtar Kelimeler

Sağlık, Astım Yönetimi, Psikometri, Çocuk Sağlığı, Cronbach Alfa, Faktör Analizi, Yaşam Kalitesi, Güvenilirlik

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Tıp Fakültesi (Tez çalışmasının yapıldığı kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2021 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin orijinal geliştiricilerinden izin alınması gerekmektedir. Ticari kullanım ücretleri hakkında spesifik bilgi mevcut değildir, ancak akademik kullanım için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Ölçeğin uyarlama çalışması, bir tıpta uzmanlık tezi olarak sunulmuştur.

• Özdemir Deniz, P. (2021), Çocuk ve ergenlerde DISABKIDS astım modülünün geçerlilik ve güvenilirliği, astım yönetiminde video eğitiminin yaşam kalitesi üzerine etkisi, (Tıpta uzmanlık tezi). Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Tıp Fakültesi.

Tez çalışmasına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: disabkids-astim-olcegi-toad.pdf

DISABKIDS Astım Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.