Başa Çıkma Esnekliği Ölçeği

Özet

Başa Çıkma Esnekliği Ölçeği (BÇEÖ), bireylerin stresli durumlar karşısında kullandıkları başa çıkma stratejilerini durumsal gereksinimlere göre ne ölçüde ayarlayabildiklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Bu giriş, ölçeğin Türkiye bağlamında kullanılan Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışmalarına dayanmaktadır. Ölçek, özellikle bireylerin değişen çevresel koşullara adaptasyon yeteneklerini ve bilişsel esnekliklerini değerlendirmede önemli bir rol oynamaktadır. Akın ve arkadaşları (2013) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, bu aracın Türk kültüründe kullanıma uygun olduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Başa Çıkma Esnekliği, Başa Çıkma, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Stres Yönetimi

Yazarlar

Akın, A., Aşut, S., Toprak, H., Çardak, M., Özdemir, E., Sarıçam, H., Kaya, Ç.

Amaç

Başa Çıkma Esnekliği Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin karşılaştıkları zorlayıcı yaşam olaylarına veya stresörlere tepki olarak başa çıkma stratejilerini ne kadar etkili ve esnek bir şekilde değiştirebildiklerini belirlemektir. Bu esneklik, kişinin aynı anda birden fazla stratejiyi kullanabilmesi veya bir stratejinin işe yaramadığı durumlarda hızla başka bir stratejiye geçebilmesi yeteneğini kapsar.

Ölçeğin Türkçe uyarlamasının spesifik amacı ise, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türk popülasyonunda yapılacak psikolojik araştırmalarda geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin yapısal uygunluğunu ve psikometrik niteliklerini kültürel bağlamda doğrulamayı hedeflemiştir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki merkezi bir kavram olan Başa Çıkma Esnekliği (Coping Flexibility) yapısını ölçmektedir. Başa çıkma esnekliği, bireyin mevcut durumun taleplerine ve bağlamına göre başa çıkma kaynaklarını mobilize etme ve stratejilerini ayarlama kapasitesini ifade eder.

Bu yapı, genellikle iki temel bileşeni içerir: Birincisi, kişinin başa çıkma stratejileri repertuarının genişliği; ikincisi ise, kişinin durumsal ipuçlarını doğru değerlendirerek bu stratejiler arasından uygun olanı seçme yeteneğidir. Yüksek başa çıkma esnekliğine sahip bireylerin, daha etkili stres yönetimi sergilediği ve psikolojik refah düzeylerinin daha yüksek olduğu kabul edilmektedir.

Geçerlik

Başa Çıkma Esnekliği Ölçeği Türkçe Formu’nun geçerlik çalışmaları, genellikle yapı geçerliğine odaklanmıştır. Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin kavramsal yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu tespit etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) veya açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılmıştır.

Akın ve arkadaşlarının (2013) çalışmasında, BÇEÖ’nün yapı geçerliğini destekleyen bulgular elde edilmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak öngörülen faktör yapısıyla tutarlı olduğunu göstermiş ve ölçeğin gerçekten de başa çıkma esnekliği yapısını ölçtüğünü kanıtlamıştır. Ancak, orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm tutarlılığını değerlendirmek için gerçekleştirilmiştir. Psikometrik açıdan, bir ölçeğin güvenilir olması, aynı koşullar altında tekrarlandığında benzer sonuçları vermesi anlamına gelir.

Türkçe formun güvenirlik çalışması, genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplaması yoluyla yapılmıştır. Akın ve arkadaşları (2013), ölçeğin genel puanı için yüksek düzeyde iç tutarlılık sergilediğini belirten sonuçlar rapor etmiştir. Bu bulgular, ölçek maddelerinin homojen bir yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin Türk popülasyonunda güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini göstermektedir. Orijinal kaynakta spesifik güvenirlik katsayıları yer almamaktadır.

Faktör Analizi

Başa Çıkma Esnekliği Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin faktör yapısını test etmek amacıyla faktör analizi prosedürleri uygulanmıştır. Bu analizler, genellikle ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu bir yapıya mı sahip olduğunu belirlemeyi amaçlar.

Uyarlama çalışmasının sonuçları, ölçeğin psikolojik yapısının kültürel adaptasyondan sonra da sağlam kaldığını teyit etmiştir. Faktör analizi sonuçları, Türkçe formun orijinal yapıyı koruyarak başa çıkma esnekliği kavramını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamıştır. Bu, ölçeğin yapısal geçerliğinin önemli bir kanıtıdır.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Likert tipi derecelendirme beklenmektedir, ancak orijinal kaynakta spesifik derecelendirme bilgisi belirtilmemiştir.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon

Yaş Grubu: Üniversite öğrencileri ve yetişkinler (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması için kullanılan örneklem, Türkiye’deki farklı üniversitelerin lisans ve lisansüstü öğrencilerinden oluşmaktadır.

Test Metodolojisi: Psikometrik bir uyarlama çalışmasıdır; geçerlik (yapı geçerliği) ve güvenirlik (iç tutarlılık) analizleri kullanılarak ölçeğin Türkçe formunun kullanıma uygunluğu test edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçek, Başa Çıkma Stratejileri, Adaptasyon, Psikometri, Duygusal Esneklik, Stresör, Türkçe Form

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hakan Sarıçam

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi (Uyarlama çalışmasının yapıldığı dönemdeki kurumu temsilen).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar (Hakan Sarıçam) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle ücretsizdir, ancak yazarın izni gereklidir.

Test Yılı (Uyarlama): 2013 (Makalenin yayımlanma yılı).

Bu ölçek ile ilgili orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: basa-cikma-esnekligi-olcegi-toad.pdf

Kaynakça

1. Akın, A., Aşut, S., Toprak, H., Çardak, M., Özdemir, E., Sarıçam, H., & Kaya, Ç. (2013, Mayıs). Başa Çıkma Esnekliği Ölçeği Türkçe Formu’nun geçerlik ve güvenirliği. 5. Ulusal Lisansüstü Eğitim Sempozyumu, 10-11 Mayıs 2012, Sakarya, Turkey. Doi: 10.13140/RG.2.2.20186.75205

Başa Çıkma Esnekliği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Bu nedenle, maddeler bu bölümde sunulamamaktadır.