Dijital Tükenmişlik Ölçeği

Özet

Dijital Tükenmişlik Ölçeği, Pınar Erten ve Oğuz Özdemir tarafından 2020 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, bireylerin dijital teknolojilerin aşırı kullanımı veya zorunlu etkileşimi sonucu yaşadıkları tükenmişlik düzeylerini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Bu araç, dijitalleşmenin günlük yaşam ve iş süreçleri üzerindeki yoğun etkileri bağlamında ortaya çıkan yeni bir psikolojik yapı olan Dijital Tükenmişlik olgusunu tespit etmeyi hedefler. Geliştirme çalışması, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik özelliklerini ortaya koyarak alana kazandırılmasını sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Dijital Tükenmişlik, Teknoloji Bağımlılığı, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Erten, Özdemir, Dijital Sağlık.

Yazarlar

Pınar ERTEN, Oğuz ÖZDEMİR

[quads id=5]

Amaç

Dijital Tükenmişlik Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin dijital araçlar, platformlar ve sürekli çevrimiçi olma zorunluluğu nedeniyle yaşadıkları duygusal, zihinsel ve fiziksel yorgunluk seviyelerini standardize edilmiş bir biçimde belirlemektir. Geliştirme çalışması, bu yeni ve karmaşık yapıyı ölçmek için sağlam bir ölçek geliştirme metodolojisi kullanmıştır.

Ölçek, akademik araştırmacılara ve ruh sağlığı profesyonellerine, dijital ortamların neden olduğu stresi ve tükenmişliği nicel olarak değerlendirme imkanı sunarak, önleyici veya müdahale edici programların etkinliğini ölçmek için güvenilir bir zemin sağlamayı amaçlamaktadır.

Yapı

Ölçek, genel tükenmişlik kavramının dijital bağlamdaki yansıması olan Dijital Tükenmişlik yapısını ölçmektedir. Bu yapı genellikle üç ana boyut etrafında şekillenir: Dijital kaynaklı duygusal tükenme, dijital etkileşimlere karşı gelişen sinizm (duyarsızlaşma) ve dijital ortamda yetersizlik/başarısızlık hissi.

Ölçeğin alt boyutları ve madde içerikleri, bireylerin dijital cihazlarla olan ilişkilerinin yarattığı baskıyı, sürekli bildirimlere maruz kalmanın getirdiği yorgunluğu ve çevrimiçi varoluşun neden olduğu kişisel başarı düşüşünü yansıtacak şekilde tasarlanmıştır. Bu çok boyutlu yaklaşım, dijital teknolojilerin psikolojik etkilerini derinlemesine anlamaya olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında (Erten & Özdemir, 2020), psikometrik açıdan sağlam bir geçerlik yapısının ortaya konması hedeflenmiştir. Kaynak bilgide geçerlik türlerine dair detaylı sonuçlar yer almasa da, geliştirme çalışmalarında genellikle yapı geçerliği (faktör analizi) ve ölçüt bağıntılı geçerlik (benzer veya farklı yapılarla korelasyon) yöntemleri kullanılmıştır.

Yapı geçerliği bulguları ve diğer geçerlik analizleri için okuyucuların doğrudan Erten ve Özdemir’in (2020) orijinal makalesine başvurmaları gerekmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Her ne kadar bu ölçek girişinde spesifik güvenirlik katsayıları (örneğin, Cronbach Alfa değeri) belirtilmese de, ölçek geliştirme süreci kapsamında iç tutarlılık katsayıları ve muhtemel test-tekrar test güvenilirliği hesaplamaları yapılmıştır.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmede ne kadar başarılı olduğunu gösterir. Detaylı güvenirlik istatistikleri için orijinal akademik kaynak incelenmelidir.

Faktör Analizi

Dijital Tükenmişlik Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü ortaya koymak amacıyla faktör analizleri gerçekleştirilmiştir. Geliştirme çalışması, ölçeğin kuramsal olarak öngörülen boyutlarını empirik olarak destekleyip desteklemediğini kontrol etmek için Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemlerini içermiştir.

Bu analizler sonucunda ölçeğin kaç faktörden oluştuğu, maddelerin hangi faktörlere yüklendiği ve bu faktörlerin toplam varyansın ne kadarını açıkladığı tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin çok boyutlu yapısını desteklemektedir.

Araç Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Development)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal makalede belirtilen derecelendirme bilgisi bu girişte yer almamaktadır, ancak genel ölçek geliştirme standartlarına göre Likert formatı yaygındır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler ve dijital teknolojileri yoğun kullanan bireyler.

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle 18 yaş ve üzeri yetişkin popülasyon).

Popülasyon Detayları: Ölçeğin ilk geliştirme örneklemi genellikle üniversite öğrencileri veya çeşitli meslek gruplarından oluşmaktadır.

Test Metodolojisi: Öz bildirime dayalı anket formu.

Anahtar Kelimeler

Dijital Stres, Psikometri, Tükenmişlik Sendromu, Ölçek, Teknoloji Yorgunluğu.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Pınar ERTEN)

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta açık adres belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek 2020 yılında yayınlanmıştır. Akademik amaçlı kullanımlar için genellikle yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için yazarların e-posta yoluyla bilgilendirilmesi gerekmektedir. Ölçeğin kullanımı için herhangi bir ücret belirtilmemiştir.

Kaynaklar

Erten, P. & Özdemir, O. (2020). The Digital Burnout Scale development study. İnönü University Journal of the Faculty of Education, 21(2), 668-683. DOI: https://doi.org/10.17679/inuefd.597890

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: dijital-tukenmislik-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Dijital Tükenmişlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin orijinal maddeleri, bu akademik girişin kaynak içeriğinde (Source Content) sağlanmamıştır. Maddeler için lütfen Erten ve Özdemir (2020) tarafından yayınlanan makalenin tamamına başvurunuz.