Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Okul Derecelendirme Ölçeği

Özet

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Okul Derecelendirme Ölçeği (SCALES-DEHB Okul Derecelendirme Ölçeği), çocuklarda ve ergenlerde Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) semptomlarının okul ortamındaki davranışsal tezahürlerini ölçmek amacıyla uyarlanmış bir değerlendirme aracıdır. Ölçek, öğretmenler veya okul personeli tarafından doldurulmak üzere tasarlanmıştır ve bozukluğun temel bileşenleri olan dikkat eksikliği ile hiperaktivite/dürtüsellik alt boyutlarını kapsamaktadır. Ölçeğin Türkiye uyarlaması, psikometrik özelliklerinin incelenmesi amacıyla yapılmış ve 2014 yılında yayımlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, DEHB, Okul Derecelendirme Ölçeği, SCALES, Dikkat Eksikliği, Hiperaktivite, Dürtüsellik, Uyarlama, Psikometrik

Yazarlar

Ebru Aksu Meriçli, F. Turan

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, çocukların ve ergenlerin okul ortamındaki işlevselliğini değerlendirerek, DEHB ile ilişkili davranışsal sorunların sıklığını ve şiddetini sistematik bir şekilde kaydetmektir. Ölçek, özellikle dikkat eksikliği ve hiperaktif/dürtüsel davranışların ayrıştırılmasına olanak tanır, bu da klinik tanılama süreçlerini ve eğitimsel müdahale planlarını desteklemek için kritik öneme sahiptir.

Ölçek, öğretmenlerin ve diğer gözlemcilerin standartlaştırılmış bir format kullanarak öğrencinin davranışlarını değerlendirmesine olanak sağlayarak, DEHB semptomlarının sübjektif olmayan, objektif ölçümünü hedefler. Derecelendirme, bireyin davranışlarının ne kadar sıklıkla gözlemlendiğine dair somut veriler sunar.

Yapı

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Okul Derecelendirme Ölçeği, 37 maddeden oluşmakta olup, temel olarak DEHB’nin iki ana klinik boyutunu ölçmektedir: Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite/Dürtüsellik. Bu yapı, genellikle DSM (Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) kriterlerine uygun olarak tasarlanmıştır.

Ölçekteki maddeler, çocukların akademik görevleri tamamlama yeteneği, organizasyon becerileri, sıra bekleme ve aşırı hareketlilik gibi okul performansını doğrudan etkileyen davranışları değerlendirir. Derecelendirme, 4’lü Likert Ölçeği formatında yapılmaktadır.

Geçerlik

Ölçek, Türkçe popülasyonuna uyarlanmış bir araçtır. Meriçli-Aksu ve Turan (2014) tarafından yürütülen adaptasyon çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerlik ve kriter geçerliği kanıtlarını sağlamak üzere kapsamlı analizler yapılmıştır. Bu çalışmalar, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı psikolojik yapıyı (DEHB semptomlarını) doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermeyi hedeflemiştir.

Adaptasyon çalışmasının başlığı doğrudan “geçerlik-güvenirlik çalışması”nı işaret etse de, kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir. Detaylı geçerlik verilerine ulaşmak için orijinal makalenin incelenmesi gerekmektedir.

Güvenirlik

Türkçe uyarlamasının güvenirlik çalışmaları, ölçeğin iç tutarlılığını ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliğini incelemiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü gösteren önemli bir psikometrik özelliktir.

Güvenirlik katsayıları kaynak içerikte belirtilmese de, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında tutarlı sonuçlar ürettiği varsayılmaktadır. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin DEHB semptomlarını stabil ve güvenilir bir şekilde değerlendirdiğini gösterir.

Faktör Analizi

Ölçek, uyarlama çalışmasında Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler sonucunda ölçeğin 3 alt boyuttan oluştuğu tespit edilmiştir. Bu alt boyutlar, klinik teorilere uygun olarak Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite/Dürtüsellik ana faktörlerini yansıtmaktadır.

Ölçek toplam 37 maddeden oluşmaktadır. Bunların 18 maddesi Dikkat Eksikliği alt boyutunu, kalan 19 maddesi ise Hiperaktivite/Dürtüsellik alt boyutunu oluşturmaktadır. Faktör yapısının incelenmesi, ölçeğin teorik yapısını desteklediğini ve Türk kültürü bağlamında da orijinal yapıyı koruduğunu göstermiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öğretmen veya gözlemci derecelendirmesi, Kağıt tabanlı

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dil (Bilinmiyor, muhtemelen İngilizce)

Popülasyon Grubu: Çocuklar ve Ergenler

Yaş Grubu: Okul çağı çocukları

Popülasyon Detayları: DEHB semptomları gösteren veya DEHB tanısı almış okul çağı popülasyonu.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert Ölçeği (4=her zaman, 1=hiçbir zaman). Puanlama, alt boyutlar ve toplam puan üzerinden yapılmaktadır. Yüksek puanlar ilgili davranışların daha sık gözlemlendiğini işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Okul Performansı, Psikometri, Çocuk Psikiyatrisi, Ölçek Geliştirme, Öğretmen Derecelendirme, DEHB Tanılama

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiş.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Yazışma Adresi: Belirtilmemiş.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin yayın yılı ve uyarlama çalışmasının tamamlandığı yıl 2014‘tür. Ölçeğin ticari kullanımı veya araştırmalarda kullanımı için gerekli izinlerin alınması ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazara (Ebru Aksu Meriçli) veya orijinal yayıncıya başvurulması önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: scales-dikkat-eksikligi-hiperaktivite-bozuklugu-okul-derecelendirme-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Meriçli-Aksu, E., ve Turan, F. (2014). SCALES-Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Okul ve Ev Derecelendirme Ölçekleri’nin karşılaştırılması ve geçerlik-güvenirlik çalışması. Nöropsikiyatri Arşivi, 51(3), 195-204.

• DOI: https://www.dx.doi.org/10.4274/npa.y6548

• Makale Bağlantısı (PDF): noropsikiyatriarsivi.com

[quads id=5]

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Okul Derecelendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• Toplam Madde Sayısı: 37 madde (3 alt boyut)

• Dikkat Eksikliği (18 m): Verilen ödevi unutur.

• Hiperaktivite/ Dürtüsellik (19 m): Sırasını bekleyemez (merdivenlerde ya da tuvalette)