Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği- 21

Özet

Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği- 21 (DASS-21), bireylerdeki depresyon, anksiyete ve stres düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş 42 maddelik orijinal ölçeğin kısaltılmış, 21 maddelik formudur. Bu ölçek, özellikle klinik ve topluluk örneklemlerinde yüksek düzeyde psikolojik sıkıntıyı hızlı ve güvenilir bir şekilde taramak için tasarlanmıştır. Türkiye’deki psikometrik özellikleri, Hakan Sarıçam tarafından 2018 yılında yapılan kapsamlı bir uyarlama çalışmasıyla incelenmiş ve Türk kültürüne uygunluğu kanıtlanmıştır. Sarıçam’ın çalışması, DASS-21’in Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirlik açısından orijinal üç faktörlü yapıyı başarılı bir şekilde koruduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Depresyon, Anksiyete, Stres, Psikometrik Özellikler, DASS-21, Ölçek Uyarlaması, Duygudurum Bozuklukları.

Yazarlar

Hakan Sarıçam (Türkçe Uyarlama)

Amaç

DASS-21‘in temel amacı, depresif, anksiyöz ve stresli duygudurum durumlarını birbirinden bağımsız ancak ilişkili üç ayrı alt ölçek kullanarak ölçmektir. Bu ayrım, klinik uygulamada ve araştırmalarda, bireyin yaşadığı sıkıntının doğasını daha net anlamayı ve uygun müdahaleleri planlamayı sağlar.

Ölçek, hızlı tarama ve değerlendirme amacıyla tasarlanmıştır. Her bir alt ölçek (Depresyon, Anksiyete, Stres) yedi maddeden oluşur ve bireyin son bir hafta içinde yaşadığı duygusal durumların şiddetini belirlemeye odaklanır. Bu sayede, hem genel popülasyonda hem de klinik ortamda psikolojik sıkıntı düzeylerinin takibi kolaylaşır.

Yapı

DASS-21, teorik olarak birbirinden farklı kabul edilen üç temel olumsuz duygusal durumu ölçen, üç faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu faktörler şunlardır:

• Depresyon Alt Ölçeği: Umutsuzluk, hayatın anlamını yitirme, değersizlik ve düşük özsaygı gibi disforik duygudurum belirtilerini içerir.
• Anksiyete Alt Ölçeği: Otonom uyarılma, iskelet kası etkileri, durumsal anksiyete deneyimi ve panik/korku gibi fizyolojik ve bilişsel belirtileri ölçer.
• Stres Alt Ölçeği: Sürekli uyarılma, gerginlik, kolay sinirlenme/huzursuzluk, aşırı tepki verme ve rahatlayamama zorluğu gibi belirtileri kapsar.

Bu üç yapı, Sarıçam’ın (2018) çalışmasında da Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiş ve Türkçe formun, orijinal ölçeğin ayrık üç boyutlu yapısını koruduğu gösterilmiştir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiştir; ancak Sarıçam (2018) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, ölçeğin yapı geçerliğini güçlü bir şekilde desteklemektedir. Yapılan doğrulayıcı faktör analizi, Türkçe formun depresyon, anksiyete ve stres faktörlerinden oluşan üç boyutlu yapısının klinik ve topluluk örneklemlerinde iyi uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir.

Bu sonuçlar, DASS-21’in Türkçe versiyonunun, ölçmeyi amaçladığı teorik yapıları (ayrışık negatif duygulanımları) başarıyla ölçtüğünü kanıtlamaktadır. Ayrıca, eş zamanlı geçerlik çalışmaları, ölçeğin alt boyutlarının diğer ilgili psikopatoloji ölçümleriyle beklenen düzeyde korelasyon gösterdiğini ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Kaynakta spesifik güvenirlik değerleri belirtilmemesine rağmen, Sarıçam’ın (2018) çalışması, Türkçe DASS-21’in alt ölçeklerinin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu rapor etmiştir. Güvenirlik analizleri sonucunda elde edilen Cronbach Alfa katsayıları, hem topluluk hem de klinik örneklemlerde tüm alt ölçekler için kabul edilebilir ve güçlü düzeyde bulunmuştur.

Yüksek iç tutarlılık, ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçekten elde edilen puanların güvenilir olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, DASS-21’in Türkçe versiyonunun araştırmalarda ve klinik değerlendirmelerde tutarlı sonuçlar verebileceğini destekler.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama çalışmasında (Sarıçam, 2018), ölçeğin faktör yapısını incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, DASS-21’in orijinal geliştiricileri tarafından önerilen üç faktörlü modelin (Depresyon, Anksiyete, Stres) Türk örnekleminde ne kadar iyi temsil edildiğini test etmiştir.

Analiz sonuçları, üç faktörlü yapının model uyum indekslerinin (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) mükemmel veya kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstermiştir. Bu, her bir maddenin kendi faktörüne yüklenmede güçlü olduğunu ve faktörlerin birbirlerinden yeterince ayrıştığını teyit etmektedir. Bu sonuç, DASS-21’in Türkçeye uyarlanmasının başarılı olduğunu ve ölçeğin kültürel bağlamda da teorik yapısını koruduğunu kanıtlamaktadır.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Orijinal ölçek Lovibond & Lovibond, 1995 tarafından geliştirilmiştir.)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Likert Tipi Derecelendirme)

Kullanılabilir Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal), ve diğer pek çok dil.

Popülasyon Grubu: Genel ve Klinik Popülasyon

Yaş Grubu: Ergenler ve Yetişkinler (Genellikle 17 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Sarıçam (2018) çalışması hem toplum örneklemi hem de çeşitli klinik tanılara sahip bireyleri içeren bir örneklem üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, son bir hafta içindeki deneyimlerini 4’lü Likert tipi bir ölçekte derecelendirirler (0: Hiç uymuyor – 3: Tamamen uyuyor veya çoğu zaman uymaktadır). Puanlar toplanır ve her alt ölçek puanı 2 ile çarpılarak orijinal DASS-42 puan aralığına standardize edilir.

Anahtar Kelimeler

DASS-21, Psikolojik Sıkıntı, Duygudurum Tarama, Üç Faktörlü Model, Hakan Sarıçam, Türk Uyarlaması, Klinik Değerlendirme, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Bağlantılı Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

İletişim Adresi: Hakan Sarıçam (Detaylı Kurum Bilgisi Kaynakta Belirtilmemiştir)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

DASS-21 ölçeğinin orijinal geliştiricileri (Lovibond & Lovibond) tarafından ticari olmayan amaçlar için ücretsiz kullanımı genellikle teşvik edilmektedir. Ancak, Türkçe uyarlamayı kullanırken sorumlu yazar (Hakan Sarıçam) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Türkçe uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl: 2018.

Ölçeğin orijinal PDF materyaline aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: depression-anxiety-stress-scale-21-dass-21-toad.pdf

Kaynaklar

Sarıçam, H. (2018). The psychometric properties of Turkish version of Depression Anxiety Stress Scale-21 (DASS-21) in community and clinical samples. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 7, 19-30. doi: 10.5455/JCBPR.274847

Lovibond, S. H., & Lovibond, P. F. (1995). Manual for the Depression Anxiety Stress Scales (2nd ed.). Sydney: Psychology Foundation.

Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği- 21 Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri orijinal kaynak metinde sağlanmamıştır. Ancak, DASS-21 toplamda 21 maddeden oluşmaktadır. Her bir alt ölçek (Depresyon, Anksiyete, Stres) 7 madde içerir.

Örnek Maddeler (Genel İçerik):

• Hiçbir şey beni heyecanlandırmıyordu. (Depresyon)
• Kuru bir ağız hissi yaşadım. (Anksiyete)
• Kolayca sinirleniyordum. (Stres)