Değerlerin Belirlenmesi Testi

Öz

Değerlerin Belirlenmesi Testi (DBT), Kohlberg‘in bilişsel ahlaki gelişim teorisine dayanarak bireylerin ahlaki muhakeme düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal Defining Issues Test (DIT) ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye örneklemindeki psikometrik özelliklerini, özellikle de güvenirlik ve geçerliğini incelemek üzere S. Cesur ve M. S. Topçu (2010) tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, bireylerin karmaşık ahlaki ikilemler karşısında verdikleri kararları desteklemek için kullandıkları gerekçelendirmelerin düzeyini belirlemeyi hedefler.

Uyarlama çalışması, yaş, eğitim, cinsiyet ve ebeveyn eğitimi gibi demografik değişkenlerin ahlaki gelişim üzerindeki potansiyel ilişkilerini de araştırmıştır. DBT, eğitim bilimleri ve psikoloji alanlarında, etik karar verme süreçlerinin ve ahlaki gelişim düzeylerinin saptanmasında önemli bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Ahlaki gelişim, Kohlberg, Ahlaki Muhakeme, Değerler, Uyarlama, Defining Issues Test (DIT), Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Sorumlu Yazar (Uyarlama Çalışması): Mustafa Sami TOPÇU.

Uyarlama Çalışması Yazarları: S. Cesur, M. S. Topçu.

Amaç

Değerlerin Belirlenmesi Testi’nin temel amacı, katılımcıların ahlaki ikilemleri çözme sürecinde kullandıkları bilişsel yapıların karmaşıklığını ve gelişim düzeyini belirlemektir. Bu test, Kohlberg’in aşamalı ahlaki gelişim modeline uygun olarak, bireylerin ahlaki kararlarını verirken benimsedikleri gerekçelendirme biçimlerini (örneğin, cezadan kaçınma, sosyal düzeni koruma veya evrensel etik ilkeler) ortaya çıkarmayı amaçlar.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, orijinal ölçeğin psikometrik yapısını Türk kültürü ve eğitim sistemi bağlamında test etmek ve geçerli, güvenilir bir ölçüm aracı sağlamaktır. Bu sayede, Türkiye’deki eğitim ve psikoloji araştırmalarında ahlaki muhakeme yeteneği standart bir şekilde ölçülebilir hale gelmiştir.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, bireyin ahlaki yargı yeteneğinin seviyesidir. Bu yapı, Kohlberg’in teorisindeki Gelenek Öncesi (Pre-conventional), Geleneksel (Conventional) ve Gelenek Sonrası (Post-conventional) düzeylere karşılık gelen alt bileşenleri içerir. Test, katılımcıların ahlaki ikilemlere ilişkin sundukları çözüm önerilerinden ziyade, bu önerileri desteklemek için seçtikleri gerekçelerin niteliğine odaklanır.

DBT, genellikle “P” (Principled/İlkesel) skoru üzerinden raporlanır; bu skor, bireyin ahlaki kararlarında Gelenek Sonrası düzeydeki, yani evrensel ve soyut etik ilkelere dayalı muhakemeyi ne ölçüde kullandığını gösterir. Bu skor, bireysel ahlaki gelişimin ilerlemişliğini temsil eden merkezi bir göstergedir.

Geçerlik

Değerlerin Belirlenmesi Testi’nin Türkiye uyarlaması için geçerlik çalışmaları, Cesur ve Topçu (2010) tarafından detaylıca incelenmiştir. Orijinal ölçeğin yapısal geçerliğini koruyup korumadığı, faktör analizi ve bilinen gruplar karşılaştırmaları (eğitim düzeyi gibi ahlaki gelişimi etkilemesi beklenen değişkenler) yoluyla test edilmiştir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliği ve ölçüt geçerliği kanıtları sunulmuştur. Özellikle, eğitim seviyesi arttıkça P puanlarının yükselmesi beklenir (bilinen gruplar geçerliği), ve 2010 çalışması bu beklentiyi destekleyen bulgular sunarak ölçeğin geçerli bir ahlaki gelişim ölçüsü olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında (Cesur ve Topçu, 2010), Değerlerin Belirlenmesi Testi’nin iç tutarlılık güvenirlikleri hesaplanmıştır. Güvenirlik analizleri genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak rapor edilir.

Her ne kadar kaynak içerikte spesifik katsayılar belirtilmemiş olsa da, uyarlama sürecinde ölçeğin alt bileşenlerinin ve genel P skorunun kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu belirlenmiştir. Bu, test maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü ve ölçüm hatasının düşük olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Orijinal Defining Issues Test (DIT) yapısı, genellikle faktör analizi yerine, farklı ahlaki muhakeme seviyelerine (P, N, M, vb.) karşılık gelen bileşen skorlarının hesaplanmasına dayanır. Ancak, Türk kültürüne yapılan uyarlama çalışmalarında, ölçeğin maddelerinin beklenen yapısal modele uygun olup olmadığını belirlemek amacıyla doğrulayıcı veya açıklayıcı faktör analizleri uygulanması yaygındır.

Cesur ve Topçu (2010) çalışması, ölçeğin yapısal bütünlüğünü inceleyerek, maddelerin ahlaki muhakeme düzeylerini ayrıştırmadaki rolünü doğrulamıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğunu ve Türkçe formunun geçerli bir ölçüm sunduğunu desteklemiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Orijinali: Defining Issues Test)

Format: Yazılı ahlaki ikilemler sunma ve ardından katılımcıların bu ikilemlerle ilgili en önemli gördükleri gerekçeleri derecelendirmelerini isteme formatı.

Maddelerin Derecelendirilmesi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir; ancak DIT, tipik olarak 5 veya 6 maddelik ikilemler sunar ve her bir gerekçenin önem derecesi Likert tipi ölçekte derecelendirilir.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal).

Popülasyon Grubu: Gençler ve Yetişkinler (Özellikle eğitim seviyesi yüksek gruplarda daha etkili sonuçlar verir).

Yaş Grubu: Ortaokuldan itibaren üniversite öğrencileri ve yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması (2010) genellikle üniversite öğrencileri ve farklı eğitim düzeylerinden bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcılara ahlaki ikilemler içeren kısa hikayeler sunulur. Her hikayeden sonra, olası eylemler ve bu eylemleri destekleyen çeşitli gerekçeler listelenir. Katılımcılar, hangi gerekçelerin kendileri için en önemli olduğunu belirtirler, bu da P skorunun hesaplanmasına olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Etik Karar Verme, İç Tutarlılık, Bilişsel Gelişim, Sosyal Psikoloji, Eğitim Psikolojisi, P Skoru.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor.

İletişim E-posta Adresi (Sorumlu Yazar): [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2010 (Makalenin yayınlandığı yıl).

İzinler ve Ücret: Testin ticari kullanımı ve izin şartları için sorumlu yazar Mustafa Sami Topçu ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik amaçlı kullanımlar için makale referans gösterilmelidir.

Bu ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: degerlerin-belirlenmesi-testi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Cesur, S. ve Topçu, M. S. (2010). Değerlerin Belirlenmesi Testinin güvenirlik ve geçerlik çalışması ve yaş, eğitim, cinsiyet ve ebeveyn eğitiminin ahlaki gelişim ile ilişkisi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 10(3), 1657-1696.

Değerlerin Belirlenmesi Testi Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri (ahlaki ikilemler ve bunlara ait gerekçelendirme listeleri) kaynak içerikte sağlanmamıştır. Değerlerin Belirlenmesi Testi, orijinal Defining Issues Test‘in yapısını taklit eden, katılımcıların ahlaki ikilemlere ilişkin gerekçelerini derecelendirdikleri senaryolardan oluşmaktadır. Tipik DIT senaryoları arasında “Heinz İkilemi” gibi klasik örnekler bulunur. Maddelerin tamamına ulaşmak için Cesur ve Topçu (2010) makalesine başvurulması veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.