Değer Yönelimleri Ölçeği

Özet

Değer Yönelimleri Ölçeği (DYÖ), bireylerin temel değer yönelimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik araçtır. Bu ölçek, orijinal bir yapının Türkçe’ye uyarlanması çalışması olarak H. Çalışkan ve Ç. Karademir tarafından 2014 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, özellikle ergen ve genç yetişkin popülasyonlarında değer algılarını, iki temel alt boyut üzerinden incelemektedir: İyi Oluş Değer Yönelimi ve Başarı Değer Yönelimi. Ölçeğin psikometrik özellikleri, farklı öğrenci örneklemleri üzerinde geçerlik ve güvenirlik analizleri ile detaylı olarak incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Değer yönelimleri, psikolojik ölçek, uyarlama, gençlik değerleri, başarı yönelimi, iyi oluş, faktör analizi, Likert.

Yazarlar

Hüseyin Çalışkan, Çiğdem Karademir.

Amaç

Değer Yönelimleri Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin değerler sistemi içerisindeki yönelimlerini, özellikle İyi Oluş ve Başarı eksenlerinde, Türk kültürüne uygun bir şekilde geçerli ve güvenilir olarak ölçmektir. Ölçeğin uyarlaması, uluslararası alanda kullanılan bir yapının Türkiye’deki öğrencilerin değer yönelimlerini saptamada kullanılabilirliğini ortaya koymayı hedeflemiştir. Bu sayede eğitim ve psikoloji alanlarında değerler eğitimi ve motivasyon konularında araştırmalar yürütülmesine olanak sağlanmıştır.

Yapı

Değer Yönelimleri Ölçeği (DYÖ), toplam 4 maddeden oluşmakta olup, iki farklı alt boyutu ölçmektedir. Ölçeğin kısa yapısı, uygulamada pratiklik sağlarken, odaklandığı değer yönelimlerini net bir şekilde ayırmayı amaçlamaktadır.

Ölçek tarafından ölçülen yapılar şunlardır:

• İyi Oluş Değer Yönelimi: Bireyin kendini iyi hissetme, mutluluk ve kişisel tatmin gibi içsel değerlere verdiği önemi ölçer. Bu alt boyut 2 maddeden oluşmaktadır.
• Başarı Değer Yönelimi: Bireyin akademik, mesleki veya sosyal başarıya, dışsal tanınırlığa ve yüksek performansa verdiği değeri ölçer. Bu alt boyut da 2 maddeden oluşmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, farklı örneklemler üzerinde hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak varsayılan iki faktörlü yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

AFA, yaşları 14 ile 18 arasında değişen (ortalama yaş 15,69) ve 9. ile 11. sınıflar arasında yer alan (N=400) öğrenciler üzerinde yürütülmüştür. Bu örneklemin %68’i erkek, %32’si kız öğrencilerden oluşmaktadır. DFA ise, yaş ortalaması 16,08 olan (yaş aralığı 14-19) ve yine 9. ile 11. sınıflarda öğrenim gören (N=203) daha küçük bir örneklemde gerçekleştirilmiştir. DFA örnekleminin %54.5’i erkek, %45.5’i kız öğrencilerden oluşmuştur. Her iki analiz de, ölçeğin yapısal uygunluğunu değerlendirmek için kritik adımlardır.

Güvenirlik

DYÖ’nün güvenirlik çalışmaları, test-tekrar test katsayısı, iç tutarlık katsayısı (Cronbach Alfa) ve iki yarı test güvenirlik katsayıları üzerinden raporlanmıştır.

• İyi Oluş Değer Yönelimi Boyutu:
  • Test-tekrar test güvenirlik katsayısı: .86
  • İç tutarlık katsayısı: .73
  • İki yarı test güvenirlik katsayısı: .73
• Başarı Değer Yönelimi Boyutu:
  • Test-tekrar test güvenirlik katsayısı: .83
  • İç tutarlık katsayısı: .56
  • İki yarı test güvenirlik katsayısı: .58

Elde edilen sonuçlara göre, İyi Oluş Değer Yönelimi boyutu yüksek düzeyde güvenilirliğe sahipken, Başarı Değer Yönelimi boyutunun iç tutarlık (.56) ve iki yarı test güvenirlik katsayılarının (.58) nispeten düşük güvenirlik değerleri sergilediği belirtilmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını incelemek üzere iki aşamalı bir analiz süreci izlenmiştir. İlk olarak, 400 öğrenciden oluşan bir keşif örneklemi üzerinde Açımlayıcı Faktör Analizleri (AFA) gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, maddelerin beklendiği gibi iki ayrı faktör altında toplandığını göstermiştir. İkinci olarak, 203 öğrenciden oluşan ayrı bir örneklem üzerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılarak, AFA sonucu elde edilen iki faktörlü yapının model uyumu test edilmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin iki alt boyuttan (İyi Oluş ve Başarı) oluştuğunu destekler niteliktedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ortaöğretim ve Lise Öğrencileri

Yaş Grubu: 14-19 yaş arası

Popülasyon Detayları: Geçerlik çalışmaları için kullanılan ilk örneklem (AFA) 400 öğrenciden (9. ve 11. sınıf), ikinci örneklem (DFA) ise 203 öğrenciden (9. ve 11. sınıf) oluşmaktadır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 6’lı Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanır. Katılımcılar, kendilerini ne kadar benzettiklerine göre yanıt vermektedirler.

Anahtar Kelimeler

Değerler eğitimi, psikometri, ergenlik, öğrenci motivasyonu, iç tutarlık, test-tekrar test, AFA, DFA.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hüseyin Çalışkan

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2014 yılında yayınlanan akademik bir makale kapsamında uyarlanmıştır. Akademik amaçlı kullanımlar için makale referans gösterilmelidir. Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: deger-yonelimleri-olcegi-toad.pdf. Ek olarak, makalenin yayınlandığı dergiye ait link de mevcuttur: ded.dem.org.tr.

Kaynaklar

Çalışkan, H. ve Karademir, Ç. (2014). Değer Yönelimleri Ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması. Değerler Eğitimi Dergisi, 12(28), 47-68.

[quads id=5]

Değer Yönelimleri Ölçeği Maddeleri

Ölçek, 6’lı Likert tipi derecelendirme ile yanıtlanmaktadır (1=bana çok benziyor – 6=bana hiç benzemiyor).

Ölçek toplam 4 madde ve 2 alt boyuttan oluşmaktadır:

• İyi Oluş Değer Yönelimi (2 Madde): “A öğrencisi” ile sen ne kadar benziyorsun?
• Başarı Değer Yönelimi (2 Madde): “B öğrencisi” ile sen ne kadar benziyorsun?