Sınıfta Motivasyon Yönelimleri Ölçeği

Özet

Sınıfta Motivasyon Yönelimleri Ölçeği (SMYÖ), öğrencilerin akademik bağlamda sergiledikleri güdülenme türlerini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlama çalışması yapılmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, öğrencilerin öğrenme süreçlerine katılımını sağlayan temel itici güçleri, yani hem içsel hem de dışsal motivasyon eğilimlerini değerlendirir. Öznur Tulunay-Ateş ve Burak Buluç tarafından 2015 yılında gerçekleştirilen geçerlik ve güvenirlik çalışması sonucunda, ölçeğin Türkiye örnekleminde kullanılabilirliği kanıtlanmıştır.

Toplam 30 maddeden oluşan bu ölçek, iki ana faktörü barındırır: İçsel Motivasyon ve Dışsal Motivasyon. Yanıtlar, katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldığını belirten 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi üzerinden toplanır. Ölçek, eğitim araştırmacıları ve uygulayıcıları için öğrencilerin sınıf içi motivasyon profillerini derinlemesine anlamalarına olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Öğrenci motivasyonu, motivasyon yönelimleri, içsel motivasyon, dışsal motivasyon, sınıf ortamı, akademik başarı, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Öznur Tulunay Ateş, Burak Buluç

Amaç

Sınıfta Motivasyon Yönelimleri Ölçeği’nin temel amacı, öğrencilerin öğrenme faaliyetlerine yönelik sahip oldukları motivasyon kaynaklarını ve düzeylerini bilimsel yöntemlerle belirlemektir. Ölçek, öğrencilerin bir aktiviteyi kendi isteğiyle mi (içsel) yoksa dışsal ödüller veya baskılar nedeniyle mi (dışsal) gerçekleştirdiğini ayrıştırmayı hedefler.

Bu uyarlama çalışması, uluslararası alanda kabul görmüş motivasyon yapılarını Türk kültür ve eğitim sistemine uygun hale getirerek, yerel araştırmalarda kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sağlamayı amaçlamıştır. Bu sayede eğitimciler, öğrencilerin güdülenme profillerine göre daha etkili öğretim stratejileri geliştirebilirler.

Yapı

Ölçek, motivasyon literatürünün temelini oluşturan iki ana psikolojik yapı üzerine kurulmuştur: İçsel Motivasyon ve Dışsal Motivasyon. Bu yapılar, öğrencilerin öğrenme eylemine yükledikleri anlam ve amaçları temsil eder.

• İçsel Motivasyon: Bu faktör, öğrencinin öğrenme sürecinden doğrudan zevk almasını, merakını gidermesini ve kişisel gelişimini amaçlamasını ifade eder. Ölçekte bu yapıyı ölçen 17 madde bulunmaktadır.
• Dışsal Motivasyon: Bu faktör, öğrencinin dışarıdan gelen sonuçlar (iyi notlar, ebeveyn onayı, ödüller veya cezadan kaçınma) için öğrenme eylemini gerçekleştirmesini ifade eder. Ölçekte bu yapıyı ölçen 13 madde bulunmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçeye uyarlanması sürecinde yapı geçerliği analizleri öncelikli olarak yürütülmüştür. Yapılan analizler, orijinal ölçeğin teorik yapısının, Türk örnekleminde de korunduğunu ve ölçeğin gerçekten de içsel ve dışsal motivasyon yapılarını ölçtüğünü göstermiştir.

Tulunay-Ateş ve Buluç (2015) çalışmasında, faktör yükleri ve model uyum indeksleri incelenerek ölçeğin yapısal doğruluğu test edilmiştir. Bu bulgular, Sınıfta Motivasyon Yönelimleri Ölçeği’nin ilgili psikolojik yapıları doğru ve anlamlı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlılık düzeyini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamalarını içerir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda homojen olduğunu ve ölçüm hatasının düşük olduğunu gösterir.

Uyarlama çalışmasında elde edilen güvenirlik katsayıları, hem İçsel Motivasyon hem de Dışsal Motivasyon alt boyutları için kabul edilebilir veya üstün düzeyde bir iç tutarlılığa işaret etmiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin öğrencilerin motivasyon düzeylerini zaman içinde ve farklı durumlarda istikrarlı bir biçimde ölçebildiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını ortaya koymak amacıyla yürütülen analizler, ölçeğin teorik beklentilere uygun olarak iki faktörlü bir yapı sergilediğini doğrulamıştır. Bu analizler, 30 maddenin net bir şekilde iki ayrı boyuta dağıldığını göstermiştir.

Faktör dağılımı şu şekildedir: 17 madde İçsel Motivasyon faktörüne, 13 madde ise Dışsal Motivasyon faktörüne yüklenmiştir. Bu net ayrım, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam olduğunu ve içsel ve dışsal motivasyon kavramlarını birbirinden ayırabildiğini kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: 30 maddeden oluşan, iki faktörlü (İçsel ve Dışsal Motivasyon) beşli Likert tipi öz bildirim ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Grup: Okul çağındaki öğrenciler.

Yaş Grubu: Araştırma yapılan örnekleme göre ilköğretim veya ortaöğretim öğrencileri.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki eğitim kurumlarında öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, verilen ifadelere ne kadar katıldıklarını veya ifadelerin kendilerine ne kadar uygun olduğunu belirten beş seçenekten birini işaretler.

Anahtar Kelimeler

Eğitim psikolojisi, akademik motivasyon, ölçek geliştirme, psikometrik test, iç tutarlılık, yapı geçerliği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Öznur Tulunay Ateş)

Yazışma Adresi: Öznur Tulunay Ateş (Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2015

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin bilimsel ve akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari veya geniş çaplı uygulamalar için özel izinler talep edilebilir.

Ek Bilgi: Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: sinifta-motivasyon-yonelimleri-olcegi-toad.pdf. Ayrıca, uyarlama çalışmasının makalesine ait PDF dosyası bu bağlantıda mevcuttur: aceddergisi.com.

Referanslar

• Tulunay-Ateş, Ö. ve Buluç, B. (2015). Sınıfta Motivasyon Yönelimleri Ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Anne Çocuk ve Eğitim Dergisi (ACED), 6, 103-124.

Sınıfta Motivasyon Yönelimleri Ölçeği Maddeleri

Ölçek, 1 ile 5 arasında değer alan maddelerden oluşan beşli Likert tipi bir ölçektir. Uygulayıcılar için cevap seçenekleri şunlardır:

• Hiç bana uygun değil
• Biraz bana uygun
• Bana uygun
• Çoğunlukla bana uygun
• Kesinlikle bana uygun

Faktör Dağılımı:

• İçsel Motivasyon Faktörü (17 Madde): 1, 3, 4, 7, 9, 10, 12, 15, 17, 18, 21, 22, 24, 25, 28, 29, 30
• Dışsal Motivasyon Faktörü (13 Madde): 2, 5, 6, 8, 11, 13, 14, 16, 19, 20, 23, 26, 27