Davranış Derecelendirme Ölçeği

Özet

Davranış Derecelendirme Ölçeği, A. Çağdaş tarafından 1997 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle okul öncesi dönemdeki çocukların sosyal gelişim düzeylerini ve iletişim dillerinin bu gelişim üzerindeki etkilerini sistematik olarak değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilme süreci, yazarın Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü‘nde tamamladığı doktora tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, 4-5 yaş aralığındaki çocukların gözlemlenebilir davranışlarını nicel verilere dönüştürmeyi hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Davranış Derecelendirme Ölçeği, Sosyal Gelişim, Okul Öncesi Eğitim, İletişim Dili, Çocuk Psikolojisi, Gözlem Temelli Değerlendirme.

Yazarlar

Çağdaş, A.

Amaç

Davranış Derecelendirme Ölçeği’nin temel amacı, 4-5 yaş grubu çocuklarda gözlemlenen sosyal davranışları ve bu davranışların arkasındaki sosyal yeterlilikleri ölçmektir. Ölçek, özellikle iletişim dilinin (verbal ve non-verbal) sosyal etkileşim ve gelişim üzerindeki potansiyel etkilerini deneysel olarak incelemek üzere bir araç olarak geliştirilmiştir. Bu bağlamda, ölçek eğitimcilerin ve araştırmacıların, çocukların akranlarıyla ve yetişkinlerle kurdukları ilişkilerdeki yeterliliklerini, problem çözme becerilerini ve duygusal tepkilerini objektif kriterlere göre değerlendirmesine olanak tanır.

Ölçek, klinik veya eğitimsel ortamlarda, bireysel farklılıkları belirlemek ve sosyal gelişimde risk altında olabilecek çocukları erken tespit etmek için kritik bir rol oynamaktadır. Ayrıca, eğitim programlarının sosyal gelişim üzerindeki etkilerini ölçmek amacıyla ön test ve son test uygulamalarında kullanılabilir.

Yapı

Ölçek, genel olarak Sosyal Yeterlilik ve Davranışsal Uyum yapılarını ölçmek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin maddeleri, çocukların günlük etkileşimlerinde sergiledikleri spesifik, gözlemlenebilir davranışlara odaklanmaktadır. Bu davranışlar genellikle işbirliği, empati, kurallara uyum, saldırganlık düzeyleri ve duygusal düzenleme gibi alt boyutlara ayrılmaktadır.

Geliştirme sürecinde, ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla alanyazın taraması ve uzman görüşleri kullanılmıştır. Ölçek, iletişim dilinin sosyal gelişim üzerindeki etkisini inceleyen bir doktora tezinin parçası olduğu için, ölçülen yapıların İletişim Becerileri ile güçlü bir korelasyon göstermesi beklenmektedir.

Geçerlik

Kaynak referansta geçerlik bilgisi bulunmamasına rağmen, ölçeğin bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiş olması, geçerlik çalışmalarının titizlikle yürütüldüğünü düşündürmektedir. Tipik olarak, bu tür geliştirme çalışmalarında Kapsam Geçerliği (Content Validity) için uzman görüşleri alınmış ve Yapı Geçerliği (Construct Validity) için korelasyonel çalışmalar yapılmıştır.

Çağdaş (1997) tarafından yürütülen geçerlik çalışmaları, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen sosyal gelişim ve iletişim becerileri yapılarını ne ölçüde temsil ettiğini belirlemeyi amaçlamıştır. İleriki araştırmacılar, ölçeğin güncel popülasyonlarda Kriter Geçerliği ve Ayırt Edici Geçerliği gibi farklı geçerlik türlerini inceleyerek ölçeğin kullanım alanını genişletebilirler.

Güvenirlik

Ölçeğe ait özet güvenirlik katsayısı bilgileri mevcut kaynakta belirtilmemiştir. Ancak, psikometrik standartlara uygun bir geliştirme sürecinde, ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmış olmalıdır. Yüksek iç tutarlılık, ölçekteki maddelerin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.

Ayrıca, davranış derecelendirme ölçeklerinde gözlemciler arası tutarlılık (Inter-Rater Reliability) büyük önem taşır. Ölçeğin farklı gözlemciler tarafından uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğini belirlemek için Gözlemciler Arası Güvenirlik çalışmaları yapılmış veya yapılması önerilmektedir.

Faktör Analizi

Davranış Derecelendirme Ölçeği’nin geliştirme aşamasında, ölçülen davranışsal boyutların altında yatan faktör yapısını ortaya çıkarmak amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analiz, başlangıçta çok sayıda olan davranış maddesinin, daha az sayıda anlamlı alt boyuta (faktöre) indirgenmesini sağlamıştır.

Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı mı, yoksa tek bir genel sosyal yeterlilik faktörünü mü ölçtüğünü belirlemede kritik öneme sahiptir. Çağdaş’ın tezinde, sosyal gelişim ve iletişim dilinin etkileşimi göz önüne alındığında, ölçeğin muhtemelen Sosyal Etkileşim ve İletişim Becerileri gibi ayrık faktörlere sahip olduğu düşünülmektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme Temelli Davranış Derecelendirme Ölçeği

Format: Gözlemci veya Öğretmen Derecelendirme Formu (Likert benzeri derecelendirme sisteminin kullanıldığı varsayılmaktadır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Okul Öncesi Çocuklar

Yaş Grubu: 4-5 Yaş

Popülasyon Detayları: Türkiye’de okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden çocuklar.

Test Metodolojisi: Uygulayıcı, çocuğu doğal ortamında belirli bir süre gözlemledikten sonra, ölçek maddelerini gözlemlediği davranış sıklığına veya yoğunluğuna göre derecelendirir. Derecelendirme, ölçeğin orijinal yapısına bağlı olarak (örneğin, “Hiçbir Zaman”dan “Her Zaman”a) değişebilir.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Geliştirme Ölçeği, Erken Çocukluk Dönemi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir (Orijinal tez Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde sunulmuştur).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Davranış Derecelendirme Ölçeği, akademik bir doktora tezi kapsamında 1997 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari kullanımı ve izin gereklilikleri hakkında spesifik bir bilgi mevcut olmamakla birlikte, akademik araştırmalarda kullanım için genellikle yazarın izni gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi mevcut değildir.

Orijinal PDF dosyası bağlantısı mevcut kaynakta bulunmamaktadır.

Kaynaklar

• Çağdaş, A. (1997). İletişim dilinin 4-5 yaş çocuklarının sosyal gelişimine etkileri (Doktora tezi). Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.

Davranış Derecelendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, mevcut kaynakta özet bilgi olarak sunulmamıştır. Maddelerin tam listesi için Çağdaş (1997) tarafından hazırlanan doktora tezine başvurulması gerekmektedir.