Danışman Öz Yeterlilik Ölçeği

Öz

Danışman Öz Yeterlilik Ölçeği, Merve Nur Bozkurt Karalı tarafından 2019 yılında Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında Türkiye örneklemine uyarlanan psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, özellikle aile danışmanları başta olmak üzere, profesyonel danışmanlık hizmeti veren bireylerin, mesleki süreçler, beceriler ve karşılaşılan sorunlarla başa çıkma konularındaki algılanan öz yeterlilik düzeylerini ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, danışmanların kendi yetkinliklerine olan inançlarını standardize edilmiş bir şekilde değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Bu uyarlama çalışması, alanda çalışan profesyonellerin öz yeterlilik algılarının belirlenmesinin, mesleki gelişim ve eğitim ihtiyaçlarının saptanmasında kritik bir rol oynadığı varsayımına dayanmaktadır. Ölçeğin orijinal kaynağı ve yapısı hakkında detaylı bilgiler tezin kendisinde yer almakta olup, çalışmanın temel çıktılarından biri, danışmanlık alanında Türk kültürüne uygun geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı kazandırmaktır.

Anahtar Kelimeler

Danışmanlık, Öz yeterlilik, Aile danışmanlığı, Psikometrik araç, Ölçek uyarlaması, Mesleki yeterlilik, Psikolojik değerlendirme.

Yazarlar

Merve Nur Bozkurt Karalı

[quads id=5]

Amaç

Danışman Öz Yeterlilik Ölçeği’nin temel amacı, danışmanların, danışmanlık süreci boyunca sergilemeleri gereken bilişsel, davranışsal ve duygusal becerilere ne kadar yetkin olduklarına dair kişisel inançlarını nicel olarak ölçmektir. Bu, Albert Bandura’nın sosyal öğrenme teorisine dayanan öz yeterlilik kavramının, danışmanlık bağlamında spesifik olarak değerlendirilmesini sağlar.

Ölçek, danışmanların sadece bilgi veya beceri düzeylerini değil, aynı zamanda bu becerileri başarılı bir şekilde uygulama yeteneklerine olan güvenlerini de kaydetmeyi hedefler. Elde edilen veriler, danışman eğitim programlarının etkililiğini değerlendirmek, süpervizyon ihtiyaçlarını belirlemek ve mesleki tükenmişlik riskini azaltmaya yönelik müdahaleleri planlamak için kullanılabilir.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, Danışman Öz Yeterliliği (Counselor Self-Efficacy) kavramıdır. Bu yapı, bir danışmanın zorlu danışmanlık görevlerini başarıyla gerçekleştirebileceğine dair sahip olduğu yargılara veya inançlara karşılık gelir. Öz yeterlilik, Bandura’ya göre, performansı etkileyen en güçlü psikolojik faktörlerden biridir.

Danışman Öz Yeterliliği, genellikle danışma ilişkisini başlatma, hedefleri belirleme, müdahale stratejilerini uygulama, dirençle başa çıkma ve etik sorunları çözme gibi alt boyutları içerir. Ölçeğin uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin bu alt boyutlarının Türk kültüründe çalışan aile danışmanları için ne ölçüde geçerli ve anlamlı olduğu incelenmiştir.

Geçerlik

Kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, bir yüksek lisans tezi kapsamında yapılan uyarlama çalışması, yapısal geçerliği kanıtlama ihtiyacını beraberinde getirir. Bu bağlamda, ölçeğin kavramsal yapısının teorik beklentilerle uyumlu olup olmadığını test etmek amacıyla çeşitli geçerlik analizlerinin gerçekleştirildiği varsayılmaktadır.

Uyarlama sürecinde, ölçeğin maddelerinin Türkçeye kültürel ve dilbilimsel açıdan uygunluğunu sağlamak için kapsam geçerliği analizleri yapılmış olmalıdır. Bu analizler genellikle alan uzmanlarının görüşlerinin alınması ve istatistiksel yöntemlerle (örneğin, faktör analizi) ölçeğin ölçtüğü yapının doğrulanması yoluyla gerçekleştirilir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte spesifik güvenirlik değerleri sunulmamıştır. Ancak, bir psikometrik aracın güvenilirliği, aynı koşullar altında tekrarlandığında tutarlı sonuçlar verme yeteneğini gösterir. Danışman Öz Yeterlilik Ölçeği’nin uyarlamasında, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmış olmalıdır.

Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı (Danışman Öz Yeterliliği) ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği gibi diğer yöntemler de ölçeğin zaman içindeki kararlılığını değerlendirmek için kullanılmış olabilir. Detaylı güvenirlik bilgileri, tezin tam metninde yer almaktadır.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarının olmazsa olmaz adımlarından biri, ölçeğin orijinal faktör yapısının yeni kültürel bağlamda korunup korunmadığını incelemektir. Bu nedenle, Danışman Öz Yeterlilik Ölçeği’nin Türk örnekleminde geçerli bir yapıya sahip olduğunu kanıtlamak için Faktör Analizi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) kullanıldığı tahmin edilmektedir.

Faktör analizi sonuçları, ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğunu ve bu boyutların, teorik olarak ölçülmesi beklenen öz yeterlilik bileşenlerini doğru bir şekilde temsil edip etmediğini gösterir. Bu analiz, ölçeğin yapı geçerliğinin temelini oluşturur.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Derecelendirme Ölçeği (Likert tipi ölçek olduğu varsayılmaktadır)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Profesyonel Danışmanlar ve Aile Danışmanları

Yaş Grubu: Yetişkin (Meslek sahibi bireyler)

Popülasyon Detayları: Aile danışmanlığı alanında çalışan veya ilgili eğitimleri alan yüksek lisans öğrencileri/profesyoneller.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim (Self-Report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik ölçüm, Cronbach Alfa, Faktör yapısı, Geçerlik, Güvenirlik, Aile terapisi.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü (2019 tezi bağlamında)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Merve Nur Bozkurt Karalı’nın 2019 yılında yayımladığı yüksek lisans tezinde yer almaktadır. Kullanım izinleri ve detaylı bilgi için sorumlu yazar ile doğrudan e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir: [email protected]. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle YÖK tezleri üzerinden mümkündür, ancak ticari kullanım için yazardan izin alınması zorunludur.

Kaynaklar

1. Bozkurt-Karalı, M. N. (2019). Aile danışmanlarının danışmanlık süreçleri, becerileri, karşılaştıkları sorunlar ve öz-yeterlilik düzeylerinin belirlenmesi (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Tezin tam metnine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: danisman-oz-yeterlilik-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Danışman Öz Yeterlilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte yer almadığından, bu kısımda sunulamamaktadır. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.