CRAIG Engellilik Değerlendirme ve Rapor Etme Tekniği- Kısa Formu

Özet

CRAIG Engellilik Değerlendirme ve Rapor Etme Tekniği- Kısa Formu (CHART-SF), engelliliğin ve günlük yaşamdaki kısıtlamaların kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesi amacıyla tasarlanmış bir ölçektir. Bu ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması, özellikle inme (stroke) geçirmiş Türk hastalarda geçerliliğini ve güvenilirliğini araştırmak üzere gerçekleştirilmiştir. CHART-SF, bireylerin toplumsal rollerini ve katılım düzeylerini değerlendirerek, rehabilitasyon süreçlerinin planlanması için kritik bilgiler sağlar. Bu kısa form, 19 madde ve 6 alt boyuttan oluşmaktadır ve yüksek iç tutarlılık sergilemektedir.

Anahtar Kelimeler

CHART-SF, CRAIG Engellilik Değerlendirme, İnme, Nörorehabilitasyon, Engellilik değerlendirme, Geçerlilik, Güvenilirlik.

Yazarlar

Uyarlayan Yazar: Vildan BİNAY SAFER

Amaç

Bu ölçek, bireylerin hastalık veya yaralanma sonrası yaşadığı engellilik düzeyini ve toplumsal katılım kısıtlamalarını ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Türkiye’deki uyarlama çalışmasının temel amacı, CHART-SF’nin inme geçirmiş Türk hastalar popülasyonunda kültürel ve dilsel olarak uygunluğunu sağlamak ve psikometrik özelliklerini belirlemektir.

Ölçek, hastaların sadece fiziksel kısıtlamalarını değil, aynı zamanda eğitim, meslek, sosyal entegrasyon ve ekonomik bağımsızlık gibi alanlardaki kısıtlılıklarını da rapor etmeyi hedefler. Bu kapsamlı değerlendirme, bireysel rehabilitasyon hedeflerinin belirlenmesinde önemli bir araçtır.

Yapı

CRAIG Engellilik Değerlendirme ve Rapor Etme Tekniği- Kısa Formu (CHART-SF), engellilik kavramını çok boyutlu olarak ele alır. Ölçek, toplam 19 maddeden ve bu maddeleri gruplandıran 6 farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, bireyin günlük yaşamdaki çeşitli rollerini ve bağımsızlık derecesini yansıtmaktadır.

Ölçülen temel yapı, bireyin sağlık durumu nedeniyle yaşadığı toplumsal kısıtlamalar ve dezavantajlardır. Bu yapı, Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) engellilik modeline paralel olarak, kişinin çevresiyle etkileşimini ve topluma katılımını ne ölçüde sürdürebildiğini değerlendirir.

Geçerlilik

Skalanın yapı geçerlilik araştırması, benzeşme geçerliliği (Convergent Validity) yöntemi kullanılarak test edilmiştir. Bu süreçte, CHART-SF skalasının sonuçları, engelli olguları değerlendirmede yaygın olarak kullanılan diğer geçerli ölçeklerle karşılaştırılmıştır.

Benzeşme geçerliliğinin değerlendirilmesinde, özellikle inme hastalarını değerlendirmede kullanılan FIM skalası (Functional Independence Measure) ve Nottingham Sağlık Profili (NHP) skorları ile CHART-SF skorları arasındaki korelasyonlar incelenmiştir. Bu korelasyonlar, Pearson korelasyon katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Yüksek korelasyonlar, CHART-SF’nin ölçtüğü yapının, diğer kabul görmüş engellilik ve yaşam kalitesi ölçütleriyle tutarlı olduğunu göstermiştir.

Güvenilirlik

CHART-SF skalasının güvenilirlik analizi, inme geçirmiş Türk hastalar örnekleminde yüksek düzeyde sonuçlar vermiştir. Yapılan analizlerde, korelasyon katsayılarının 0,76 ile 1,00 arasında değiştiği saptanmıştır. Bu değerler, ölçeğin tutarlı ve güvenilir olduğunu işaret etmektedir.

Ölçeğin iç tutarlılık düzeyi, Cronbach’s alfa katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. CHART-SF skalası için alfa katsayısı değeri 0,835 olarak rapor edilmiştir. Bu sonuç, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek düzeyde uyum sağladığını ve inme olgularında ölçeğin güvenilirliğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

CHART-SF, orijinal yapısında olduğu gibi, Türkçe uyarlamasında da çok boyutlu bir yapıyı korumaktadır. Ölçek, engelliliğin farklı yönlerini temsil eden toplam 6 alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlu yapı, bireyin fiziksel, sosyal ve ekonomik katılım alanlarındaki kısıtlılıklarını ayrı ayrı değerlendirme imkanı sunar.

Her bir alt boyut, ölçeğin toplam puanına katkıda bulunarak, engellilik raporunun detaylı ve nüanslı olmasını sağlar. Bu faktör yapısı, klinisyenlerin ve araştırmacıların, hastanın rehabilitasyon ihtiyaçlarını daha spesifik olarak hedeflemesine yardımcı olur.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Kendini Değerlendirme veya Yapılandırılmış Görüşme (Belirtilmemiş, ancak soru yapısı dolum formatını işaret eder)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: İnme (Stroke) Geçirmiş Hastalar

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan, inme nedeniyle engellilik yaşayan bireyler.

Test Metodolojisi: 19 maddelik kısa form; 6 alt boyutlu yapı. Cevaplar, genellikle geçirilen zaman veya kişi sayısı gibi nicel verilerle doldurulur.

Anahtar Kelimeler

CHART-SF, Engellilik Değerlendirme, İnme Rehabilitasyonu, Pearson korelasyon katsayısı, FIM skalası, NHP, Sosyal Katılım.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Sağlanmamıştır.

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi (Uyarlama çalışması tez bilgisine göre).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2010 (Tıpta uzmanlık tezi yayımlanma yılı).

Derecelendirme: Kaynakta derecelendirme bilgisi açıkça belirtilmemiştir. Maddelerin formatı nicel cevaplar gerektirmektedir.

PDF Erişimi: Ölçeğin tam metnine veya uyarlama çalışmasına ait orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: craig-engellilik-değerlendirme-ve-rapor-etme-teknigi-kisa-formu-toad.pdf

Referanslar

• Binay-Sefer, V. (2010). İnme geçirmiş Türk hastalarda craig engellilik değerlendirme ve rapor etme tekniği-kısa formunun (CHART-sf) geçerliliğinin ve güvenilirliğinin araştırılması (Tıpta uzmanlık tezi). Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Ankara.

• Tez Merkezi Linki: tez.yok.gov.tr

CRAIG Engellilik Değerlendirme ve Rapor Etme Tekniği- Kısa Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• 8. Haftada kaç saati mezun olacağınız bir okulda ya da kredisi olan bir teknik eğitim programında (sınıfta ve ders çalışarak geçirdiğiniz saatleri de dahil ederek) çalışarak geçiriyorsunuz? ________saat

• 12. Kaç kişiyle birlikte yaşıyorsunuz? _______