CP-QOL Teen Ölçeği

Özet

CP-QOL Teen Ölçeği, Serebral Palsi (Cerebral Palsy) tanısı almış ergenlerin algıladıkları yaşam kalitesi (Quality of Life) düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş kapsamlı bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, 2012 yılında Serpil Çelik tarafından yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu adaptasyon çalışması, ölçeğin Türk toplumunda serebral palsili ergenler popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini doğrulamayı amaçlamıştır.

Ölçek, 9’lu bir Likert ölçeği formatında puanlanmakta olup, bireyin yaşam memnuniyeti ve duygusal durumu gibi çeşitli boyutlarını değerlendirmektedir. Adaptasyon sürecinde, ölçeğin yapısal geçerliliği ve içsel tutarlılığı istatistiksel yöntemlerle detaylıca incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Serebral Palsi, ergen sağlığı, yaşam kalitesi, CP-QOL Teen, psikometri, yapısal geçerlilik, uyarlama, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Serpil Çelik (Uyarlama Çalışması Sorumlu Yazarı)

Amaç

CP-QOL Teen Ölçeği’nin temel amacı, serebral palsili ergenlerin kendi bakış açılarından algıladıkları yaşam kalitesi deneyimlerini standardize edilmiş ve kültürel olarak uygun bir şekilde ölçmektir. Ölçek, bu özel popülasyonun ihtiyaçlarını, zorluklarını ve memnuniyet düzeylerini belirleyerek, klinik müdahale programlarının ve rehabilitasyon stratejilerinin geliştirilmesine bilimsel bir temel sağlamayı hedefler.

Türkçe adaptasyon çalışmasının özel amacı ise, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve diline uygunluğunu test etmek ve böylece ulusal araştırmalarda kullanılabilecek geçerli bir araç sunmaktır. Bu sayede, Türkiye’deki Serebral Palsili ergenlerin yaşam kalitesi araştırmalarına katkıda bulunulması amaçlanmıştır.

Yapı

Ölçek, Serebral Palsi tanısı olan ergenlerdeki yaşam kalitesi yapısını çok boyutlu olarak ele alır. Orijinal ölçek genellikle fiziksel sağlık, duygusal iyilik hali, sosyal ilişkiler, okul yaşamı ve özerklik gibi çeşitli alt boyutlardan oluşur. Ölçeğin kullandığı 9’lu Likert ölçeği derecelendirme sistemi (1=çok mutsuz; 9=çok mutlu), ergenin subjektif deneyimlerinin geniş bir yelpazede yakalanmasına olanak tanır.

Ölçeğin ölçtüğü yapı, ergenlerin fiziksel sınırlamalarına rağmen sosyal ve duygusal alanlardaki tatmin düzeylerini ön plana çıkararak, sadece tıbbi durumu değil, aynı zamanda bireyin genel refahını da kapsamaktadır.

Geçerlilik

Geçerlilik çalışmaları, ölçeğin teorik olarak ölçmesi gereken yapıyı ne ölçüde doğru ölçtüğünü belirleyen yapısal geçerlilik (construct validity) yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ölçek sonuçlarının diğer ilgili klinik veya değerlendirme parametreleriyle beklenen yönde korelasyon gösterip göstermediğini incelemiştir.

Korelasyon analizleri için istatistiksel olarak güçlü bir yöntem olan Pearson sıra korelasyon katsayısı kullanılmıştır. Ayrıca, eşlik eden ek sorunların varlığına (örneğin, konuşma bozukluğu, epilepsi) göre oluşturulan ikili gruplar ve cinsiyet grupları arasındaki farkların karşılaştırılması amacıyla eşleştirilmiş t testi (paired t-test) uygulanmıştır. İstatistiksel anlamlılık sınırı, bilimsel standartlara uygun olarak p < 0.05 olarak kabul edilmiştir, bu da geçerlilik bulgularının güvenilir olduğunu teyit etmektedir.

Güvenilirlik

CP-QOL Teen Ölçeği’nin güvenilirlik değerlendirmesi, iki ana bileşen üzerinden yapılmıştır: zamana karşı kararlılık (test-tekrar test) ve içsel tutarlılık.

Test-Tekrar Test Güvenilirliği: Farklı zamanlarda uygulanan test sonuçları arasındaki tutarlılığı belirlemek için sınıf içi korelasyon katsayısı (IKK) hesaplanmıştır. Yüksek IKK değerleri, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini göstermektedir.

İçsel Tutarlılık: Ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar ölçtüğünü değerlendirmek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı kullanılmıştır. Adaptasyon çalışmasında, 0.7’nin üzerindeki Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin maddeleri arasında yüksek düzeyde içsel tutarlılık ve homojenlik bulunduğunun kanıtı olarak kabul edilmiştir.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama çalışmasının kaynak özetinde doğrudan Açımlayıcı (EFA) veya Doğrulayıcı (CFA) Faktör Analizi yöntemlerinin kullanıldığına dair spesifik bir bilgi verilmemiştir. Ancak, yapısal geçerlilik çalışmalarının korelasyon ve grup karşılaştırmaları üzerinden yürütülmüş olması, ölçeğin teorik yapısını destekleyen istatistiksel kanıtlar sunduğunu göstermektedir.

Çok boyutlu bir araç olan CP-QOL Teen Ölçeği’nin alt boyutlarının kültürel adaptasyon sonrasında da orijinal yapısını koruyup korumadığını kesinleştirmek için, gelecekteki çalışmalarda Türk örnekleminde faktör analizlerinin detaylıca raporlanması gerekmektedir. Bu, ölçeğin farklı yaşam kalitesi bileşenlerini doğru bir şekilde ayırıp ayırmadığını anlamak için önemlidir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Serebral Palsili Ergenler (Adolescents with Cerebral Palsy)

Age Group: Ergenlik dönemi (Adolescence)

Population Details: Türk toplumunda serebral palsi tanısı almış ergenler örneklemi üzerinde geçerlilik ve güvenilirlik değerlendirmesi yapılmıştır.

Test Methodology: Ölçek, 9 dereceli bir Likert ölçeği kullanılarak uygulanır. Derecelendirme, 1 (çok mutsuz) ile 9 (çok mutlu) arasında değişmekte olup, yüksek puanlar bireyin algıladığı yaşam kalitesi düzeyinin yüksek olduğunu ifade eder.

Anahtar Kelimeler

Serebral Palsi, yaşam kalitesi, psikometrik analiz, güvenilirlik, geçerlilik, Cronbach Alfa, t testi, korelasyon.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Serpil Çelik (Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi, 2012 Yüksek Lisans Tezi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması 2012 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin akademik veya klinik amaçlı kullanımı için orijinal ölçek sahiplerinden ve uyarlama çalışmasının sorumlu yazarı Serpil Çelik’ten izin alınması önerilir. Telif hakkı ve ücret bilgileri için ilgili kurumlara (Ege Üniversitesi) başvurulmalıdır.

Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışmasına ait orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: cp-qol-teen-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Çelik, S. (2012). Türk toplumunda serebral palsili ergenlerde CP-QOL Teen Ölçeğinin geçerlilik-güvenirlilik değerlendirilmesi (Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi, İzmir.

Tez referansına erişim bağlantısı: tez.yok.gov.tr

CP-QOL Teen Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçek maddelerinin tamamına ve uygulama talimatlarına erişim için Serpil Çelik’in 2012 tarihli yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.