COVID-19’un Yaşam Kalitesine Etkisi Ölçeği

Özet

COVID-19’un Yaşam Kalitesine Etkisi Ölçeği (COV19-QoL), COVID-19 pandemisinin bireylerin algılanan yaşam kalitesi üzerindeki olumsuz etkilerini sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, Sümen ve Adibelli (2021) tarafından orijinal formundan alınarak Türk kültürüne başarıyla uyarlanmıştır. Bu uyarlama çalışması, hem COVID-19 tanısı almış hem de almamış bireylerin yaşadığı psikolojik ve fiziksel sıkıntıları değerlendirerek ölçeğin Türk popülasyonundaki psikometrik özelliklerini incelemeyi amaçlamıştır.

Ölçek, salgının neden olduğu kaygı, depresyon, fiziksel sağlık endişeleri ve kişisel güvenlik algısındaki düşüş gibi temel yaşam kalitesi boyutlarındaki değişiklikleri tespit etmek için tasarlanmıştır. Türkçeye çevrilen ve kültürel geçerliliği sağlanan bu form, salgının Türkiye’deki bireyler üzerindeki spesifik psikososyal yükünü bilimsel araştırmalarla ölçme imkanı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

COVID-19, Yaşam Kalitesi, Pandemi, Ölçek Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Ruh Sağlığı, Türkiye.

Yazarlar

Adem Sümen, Dilara Adibelli

Amaç

Bu ölçeğin birincil amacı, COVID-19 salgınının yarattığı kriz ortamında bireylerin fiziksel, zihinsel ve sosyal yaşam kalitesi boyutlarında ne derecede olumsuz etkilenme yaşadığını belirlemektir. Ölçek, özellikle bireylerin kendilerini güvende hissetme düzeyleri, akıl sağlığı (gerginlik ve depresif hissetme) ve genel sağlık algılarındaki bozulmaları nicel olarak ölçmeye odaklanmıştır.

Ölçeğin Türkçeye uyarlanması, uluslararası alanda kullanılan bu aracın Türk kültür ve dil bağlamında da geçerli ve güvenilir sonuçlar üretmesini sağlamıştır. Bu sayede, salgın yönetimi ve halk sağlığı müdahaleleri için kritik önem taşıyan verilerin toplanmasına zemin hazırlanmıştır.

Yapı

COV19-QoL Ölçeği, yaşam kalitesi algısının pandemiden kaynaklanan stresörler nedeniyle bozulmasını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bu yapı, bilişsel ve duygusal tepkileri kapsayan temel bileşenlerden oluşur. Maddeler, bireyin genel iyilik halini, kaygı düzeyini, depresif semptomları ve fiziksel/kişisel güvenlik endişelerini içerir.

Ölçek, bireylerin kendi yaşam standartlarının düşüşüne dair sübjektif değerlendirmelerini temel alarak, COVID-19’un akut ve potansiyel uzun vadeli psikososyal etkilerini değerlendirmede güçlü bir araç olarak hizmet vermektedir.

Geçerlik

Sümen ve Adibelli (2021) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, ölçeğin yapı geçerliği ve kültürel geçerliğini detaylı olarak incelemiştir. Çalışmada, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin orijinal faktör yapısının Türk örnekleminde de korunduğu veya kültürel bağlama uygun, kabul edilebilir bir uyum sergilediği tespit edilmiştir.

Geçerlik çalışmaları, ölçek maddelerinin COVID-19’un yaşam kalitesi üzerindeki etkisini ölçme yeterliliğini doğrulamış ve ölçeğin Türk popülasyonunda ilgili yapıyı tutarlı bir şekilde ölçebileceğini göstermiştir. Bu, ölçeğin klinik ve araştırma amaçlı kullanımının bilimsel olarak desteklendiği anlamına gelmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, özellikle iç tutarlılık yöntemi (Cronbach Alfa katsayısı) kullanılarak değerlendirilmiştir. Uyarlama çalışmasında, COV19-QoL Ölçeği’nin toplam puanları için yüksek düzeyde bir iç tutarlılık katsayısı elde edilmiştir. Bu sonuç, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı ölçme konusunda birbiriyle tutarlı olduğunu kanıtlamaktadır.

Elde edilen yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin farklı zamanlarda ve farklı yetişkin gruplarında uygulandığında tutarlı ve kararlı sonuçlar üretme kapasitesine sahip olduğunu göstermektedir. Güvenirlik, ölçeğin psikometrik kalitesinin temel göstergelerinden biridir.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama sürecinde, ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla faktör analizleri uygulanmıştır. Yapılan analizler, COVID-19’un yaşam kalitesine etkisini ölçen temel boyutları ortaya koyan bir faktör yapısını desteklemiştir. Bu yapı, genellikle bireyin yaşadığı genel stres, fiziksel endişeler ve psikolojik rahatsızlıklar gibi alt boyutlara ayrılmaktadır.

Faktör analizleri, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı ölçtüğünü ve her bir maddenin ilgili faktöre güçlü bir şekilde yüklendiğini göstermiştir. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin hem teşhis hem de araştırma bağlamlarında kullanımının yapısal olarak sağlam olduğunu teyit etmektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Bireyin kendi raporuna dayalı (Self-report) bir değerlendirme aracıdır. Cevaplar, 5’li Likert Ölçeği formatında toplanır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri bireyler

Population Details: Çalışma, hem COVID-19 tanısı almış bireyleri hem de tanısı olmayan genel popülasyon üyelerini kapsamıştır. Bu geniş örneklem, ölçeğin farklı risk gruplarında kullanılabilirliğini artırmaktadır.

Test Methodology: Maddeler, 5 dereceli Likert Ölçeği kullanılarak değerlendirilir (1=kesinlikle katılmıyorum, 5=kesinlikle katılıyorum). Yüksek toplam puanlar, bireyin yaşam kalitesinin COVID-19 pandemisinden daha fazla olumsuz etkilendiğini işaret eder.

Anahtar Kelimeler

COV19-QoL, Psikometrik Özellikler, Halk Sağlığı, Pandemi Stresi, COVID-19 Etkisi, Uyarlama.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Çalışmanın orijinal referansında belirtilen ilgili akademik kurum adresleri mevcuttur. Sorumlu yazar Adem Sümen’dir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2021 yılında Sümen ve Adibelli tarafından Türkçeye uyarlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve çoğaltılması için izinler, sorumlu yazar Adem Sümen ile iletişime geçilerek alınmalıdır. İletişim e-posta adresi: [email protected]. Akademik araştırmalarda kullanım için genellikle izin alınması yeterli olmakla birlikte, ticari kullanımlar için özel düzenlemeler gerekebilir.

Kaynaklar

Sümen, A., & Adibelli, D. (2021). Adaptation of the COV19-QoL Scale to Turkish culture: Its psychometric properties in diagnosed and undiagnosed individuals. Death Studies. https://doi.org/10.1080/07481187.2021.1925376

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantı üzerinden erişim sağlanabilmektedir: tandfonline.com

Ölçeğin orijinal Word belgesi (DOCX) formatındaki içeriği buradan indirilebilir: covid-19un-yasam-kalitesine-etkisi-olcegi-toad.docx

COVID-19’un Yaşam Kalitesine Etkisi Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

• Yaşam kalitemin eskisinden daha düşük olduğunu düşünüyorum.
• Akıl sağlığımın kötüleştiğini düşünüyorum.
• Fiziksel sağlığımın bozulabileceğini düşünüyorum.
• Eskisinden daha gergin hissediyorum.
• Eskisinden daha depresif hissediyorum.
• Kişisel güvenliğimin risk altında olduğunu hissediyorum.