COVID-19’un Nedenleri Algısı Ölçeği

Özet

COVID-19 pandemisi‘nin küresel çapta yayılması, hem davranışsal hem de bilişsel süreçlerin incelenmesini zorunlu kılmıştır. COVID-19’un Nedenleri Algısı Ölçeği, bireylerin bu pandeminin ortaya çıkış nedenlerine ilişkin atıflarını ve algılarını sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, Geniş ve arkadaşları (2020) tarafından yürütülen kapsamlı bir çalışma kapsamında, pandemiye yönelik tutum ve algıların değerlendirilmesi amacıyla oluşturulmuştur. Bu ölçme aracı, toplumsal düzeyde kabul gören veya reddedilen nedensel açıklamaları (doğal olaylar, biyolojik savaş, komplo teorileri vb.) ortaya koyarak, halk sağlığı iletişim stratejilerine ve psikososyal müdahalelere zemin hazırlamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

COVID-19, Algı, Nedensel Atıf, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Pandemi, Halk Sağlığı, Tutum.

Yazarlar

Bahadır Geniş, Nermin Gürhan, Murat Koç, Çiğdem Geniş, Büşra Şirin, O. Can Çırakoğlu, Bora Coşar.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin COVID-19 pandemisinin ortaya çıkışına dair algıladıkları nedenleri ve bu nedenlere yükledikleri önem düzeylerini belirlemektir. Bu ölçme, salgının nedenlerine yönelik inançların, bireylerin koruyucu sağlık davranışlarını ve genel kaygı seviyelerini nasıl etkilediğini anlamak için kritik öneme sahiptir. Araştırmacılar, elde edilen verilerle, farklı sosyo-demografik grupların pandeminin nedenlerine dair hangi atıf biçimlerini (içsel, dışsal, kontrol edilebilir, kontrol edilemez) benimsediğini analiz etmeyi hedeflemiştir.

Yapı

COVID-19’un Nedenleri Algısı Ölçeği, psikolojideki nedensel atıf teorisi ve sosyal bilişsel yaklaşımlar çerçevesinde yapılandırılmıştır. Ölçek, bireylerin karmaşık küresel olayları anlamlandırma çabasını yansıtan bilişsel algı yapılarını ölçer. Bu yapı genellikle, doğal/biyolojik nedenler, insan kaynaklı hatalar, ekonomik/politik komplo teorileri ve metafizik/ilahi nedenler gibi alt boyutlardan oluşur. Ölçeğin, bu farklı nedensel alanlardaki inançların gücünü tespit eden çok boyutlu bir yapıya sahip olduğu varsayılmaktadır.

Geçerlik

Geniş ve arkadaşları (2020) tarafından yürütülen ölçek geliştirme çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. İçerik geçerliği, uzman görüşleri alınarak sağlanmıştır. Yapı geçerliği bağlamında, ölçeğin teorik olarak ilgili olduğu diğer yapılarla (örneğin, komplo teorilerine eğilim veya sağlık kaygısı) ilişkisi incelenmiş ve beklenen korelasyon paternlerini gösterdiği tespit edilmiştir. Spesifik geçerlik katsayıları (örneğin, KMO ve Bartlett test sonuçları) ilgili referans makalesinde detaylandırılmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılığın değerlendirilmesi üzerine odaklanmıştır. Bu amaçla, Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmede homojen olduğunu göstermektedir. Geliştirme çalışmasında, ölçeğin genel ve alt boyutlarının Cronbach Alfa değerlerinin kabul edilebilir düzeylerin (genellikle 0.70 ve üzeri) üzerinde olduğu rapor edilmiştir, bu da ölçeğin güvenilir bir ölçme aracı olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal modelini belirlemek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin COVID-19 nedenlerine yönelik algıları temsil eden birden fazla faktörden oluştuğunu ortaya koymuştur. Bu faktörler, bireylerin atıflarını kategorize etmeye yardımcı olmuştur. DFA ise, elde edilen faktör yapısının veriyle uyumunu test etmiş ve model uyum indekslerinin (CFI, TLI, RMSEA) kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstererek, çok boyutlu yapıyı desteklemiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Ölçek Geliştirme/Uyarlama (Perception Scale Development)

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme formatı kullanılmıştır (Kesin bilgi için referans makalesine bakılmalıdır).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türkiye genelinde farklı sosyo-demografik özelliklere sahip bireylerden oluşan örneklem.

Test Metodolojisi: Çevrimiçi anketler aracılığıyla veri toplanmıştır. Psikometrik analizler (AFA, DFA, Güvenirlik analizi) kullanılmıştır.

İletişim ve Sorumlu Yazar

Sorumlu Yazar: Bahadır Geniş

Sorumlu Yazar E-posta Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için yazarın iznine tabi olabilir. Ticari kullanım koşulları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı: 2020

Kaynaklar

1. Geniş, B., Gürhan, N., Koç, M., Geniş, Ç., Şirin, B., Çırakoğlu, O. C., & Coşar, B. (2020). Development of Perception and Attitude Scales Related with COVID-19 Pandemia. Pearson Journal of Social Sciences – Humanities, 5(7), 306-328. doi: 10.46872/pj.127.
2. Makalenin orijinal bağlantısı: pearsonjournal.com

Ölçeğin PDF kopyaları aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• covid-19un-nedenleri-algisi-olcegi-perception-of-causes-of-covid-19-toad.pdf
• covid-19un-nedenleri-algisi-olcegi-perception-of-causes-of-covid-19-toad.pdf
• covid-19un-nedenleri-algisi-olcegi-perception-of-causes-of-covid-19-toad.pdf

COVID-19’un Nedenleri Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir. Maddeler, kaynak metinde doğrudan sağlanmamıştır. Maddeler için lütfen Geniş et al. (2020) referans makalesine başvurunuz.