COVID-19’un Kontrolü Algısı Ölçeği

Özet

COVID-19’un Kontrolü Algısı Ölçeği, Geniş ve arkadaşları tarafından 2020 yılında gerçekleştirilen bir çalışmanın parçası olarak geliştirilmiştir. Bu ölçek, bireylerin
COVID-19 pandemisi sürecinde hastalığın yayılması, etkileri ve kişisel sonuçları üzerindeki algılanan kontrol düzeylerini ölçmeyi amaçlamaktadır.

Ölçek, bireylerin salgınla ilgili riskleri ve alınması gereken önlemleri ne ölçüde yönetebileceklerine dair inançlarını değerlendiren önemli bir psikometrik araçtır. Bu tür bir kontrol algısı, bireylerin stresle başa çıkma mekanizmalarını ve halk sağlığı tavsiyelerine uyum düzeylerini anlamak için kritik bir psikolojik yapı sunar.

Anahtar Kelimeler

COVID-19, Kontrol Algısı, Pandemi, Psikometrik Ölçek, Sağlık Psikolojisi, Algılanan Risk.

Yazarlar

Bahadır Geniş, Nur Gürhan, Mehmet Koç, Çiğdem Geniş, Büşra Şirin, O. Can Çırakoğlu, Burhan Coşar.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin küresel pandemi koşullarında kendilerini ve çevrelerini **COVID-19** tehdidine karşı koruma yeteneklerine dair sahip oldukları öznel inançları ve kontrol düzeylerini nicel olarak belirlemektir. Bu ölçüm, psikolojik müdahale programlarının geliştirilmesi ve salgın döneminde kamuoyu davranışlarının tahmin edilmesi açısından önem taşımaktadır.

Ölçek, özellikle bireysel sorumluluk ve toplumsal önlemlere uyum arasındaki ilişkiyi incelemek için tasarlanmıştır. Yüksek kontrol algısına sahip bireylerin, önleyici davranışlara daha fazla katılım göstermesi beklenirken, düşük algıya sahip bireylerde çaresizlik ve kaygı düzeylerinin artabileceği varsayılmaktadır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, **Algılanan Kontrol**dür (Perception of Control). Bu yapı, bireyin dış olayların sonuçlarını kendi eylemleriyle ne ölçüde etkileyebileceğine dair inancını ifade eder. COVID-19 bağlamında, bu algı; virüse yakalanma riskini azaltma, hastalığın seyrini yönetme veya salgının toplumsal etkileri üzerinde söz sahibi olma inancını kapsar.

Kontrol algısı, **Stres ve Başa Çıkma** teorileri içinde merkezi bir rol oynar ve salgın gibi belirsizlik dönemlerinde psikolojik sağlığın korunmasında kilit bir faktördür. Ölçek, bu genel yapıyı **COVID-19** tehlikesi özelinde operasyonelleştirmektedir.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmalarında geçerlik (validity), aracın gerçekten ölçmek istediği yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü gösterir. Sağlanan özet verilerde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir.

Ancak, ölçeğin geliştirildiği orijinal çalışma (Geniş et al., 2020), ölçeğin **yapı geçerliğini** (construct validity) test etmek için uygun istatistiksel yöntemleri kullanmış olmalıdır. Bu, maddelerin teorik yapıya uygunluğunu ve COVID-19’un Kontrolü Algısı Ölçeği’nin diğer ilgili yapılarla (örneğin, kaygı veya risk algısı) beklenen ilişkileri sergileyip sergilemediğini kontrol etmeyi içerir. Detaylı geçerlik bilgileri için okuyucunun orijinal makaleye başvurması gerekmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik (reliability), bir ölçüm aracının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Sağlanan özet verilerde spesifik güvenirlik katsayıları yer almamaktadır.

Ölçeğin psikometrik özelliklerinin değerlendirilmesi sürecinde, iç tutarlılığın ölçülmesi amacıyla genellikle **Cronbach Alfa** katsayısı kullanılmıştır. Ayrıca, ölçeğin zaman içindeki kararlılığını (test-tekrar test güvenirliği) belirlemek için ek analizler yapılmış olabilir. Bu ölçeğin güvenirlik düzeylerine dair kesin verilere ulaşmak için orijinal Geniş et al. (2020) makalesine bakılmalıdır.

Faktör Analizi

COVID-19’un Kontrolü Algısı Ölçeği, bir geliştirme/uyarlama çalışması olduğu için, ölçeğin alt boyutlarını ve yapısal bütünlüğünü belirlemek amacıyla **Faktör Analizi** yöntemleri kullanılmıştır.

Bu analizler, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa kontrol algısının farklı yönlerini temsil eden alt boyutlardan mı oluştuğunu ortaya koyar. Orijinal çalışmada, büyük olasılıkla **Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA)** ile madde havuzu azaltılmış ve ardından **Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA)** ile elde edilen faktör yapısının teorik modele uygunluğu test edilmiştir. Bu analizler, bireylerin COVID-19 ile ilgili algılarını hangi temel faktörler üzerinden gruplandırdığını anlamak için temel teşkil eder.

Ölçüm Aracı Detayları

Test Türü: Uyarlama (Development of a new scale component within a larger study).

Format: Derecelendirme formatı (Orijinal makalede belirtilmemekle birlikte, standart psikometrik uygulamalar gereği Likert Tipi Derecelendirme kullanıldığı varsayılmaktadır).

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyonu.

Yaş Grubu: Yetişkinler (2020 yılında pandeminin başlangıcında Türkiye’deki katılımcılar).

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türkiye’deki bireylerin COVID-19 salgınına yönelik algılarını incelemek üzere tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-report scale).

Anahtar Kelimeler

Algılanan Kontrol, Psikometrik Özellikler, Salgın Dönemi, İç Tutarlılık, Yapısal Eşitlik Modellemesi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Bahadır Geniş

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımına ilişkin detaylı izin ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Bahadır Geniş ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

**Erişim Kaynakları:**

• Orijinal makalenin bağlantısı: pearsonjournal.com

• Ölçeğin PDF kopyaları aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• PDF Kaynağı 1: covid-19un-kontrolu-algisi-olcegi-perception-of-control-of-covid-19-toad.pdf

• PDF Kaynağı 2: covid-19un-kontrolu-algisi-olcegi-perception-of-control-of-covid-19-toad.pdf

• PDF Kaynağı 3: covid-19un-kontrolu-algisi-olcegi-perception-of-control-of-covid-19-toad.pdf

Kaynaklar

Geniş, B., Gürhan, N., Koç, M., Geniş, Ç., Şirin, B., Çırakoğlu, O. C., & Coşar, B. (2020). Development of Perception and Attitude Scales Related with COVID-19 Pandemia. Pearson Journal of Social Sciences – Humanities, 5(7), 306-328. doi: 10.46872/pj.127

COVID-19’un Kontrolü Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek maddelerine ulaşmak için yukarıda belirtilen **Geniş et al. (2020)** akademik makalesine veya sağlanan PDF bağlantılarına başvurulması gerekmektedir.

Ölçek, katılımcıların **COVID-19** salgınına ilişkin kontrol algılarını yansıtan bir dizi ifade içermektedir ve katılımcılar bu ifadelere belirli bir derecelendirme sistemi üzerinden yanıt verirler.