COVID-19 ALGILANAN RİSK ÖLÇEĞİ

Özet

COVID-19 Algılanan Risk Ölçeği, tüketicilerin küresel COVID-19 pandemisine yönelik sahip oldukları risk algısını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, özellikle tüketicilerin algıladıkları riskin, stoklama davranışı üzerindeki etkisini Planlı Davranış Teorisi çerçevesinde değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Ölçek, hem bilişsel hem de duygusal risk algısı boyutlarını kapsayarak, algılanan tehdidin kapsamlı bir değerlendirmesini sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

COVID-19, Algılanan Risk, Tüketici Davranışı, Stoklama Davranışı, Psikometri, Bilişsel Risk Algısı.

Yazarlar

Alişan Baltacı

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin COVID-19 pandemisi sırasında karşılaştıkları durumlar karşısında geliştirdikleri algılanan risk düzeylerini belirlemektir. Bu ölçüm, özellikle risk algısının, tüketicilerin panik alımları ve stoklama gibi davranışsal tepkileri üzerindeki yordayıcı gücünü incelemek için kullanılmıştır.

Ölçek, sosyal psikoloji ve tüketici davranışları alanlarında, kriz dönemlerinde risk algısının davranışsal sonuçlarını anlamlandırmak için önemli bir araç sağlamaktadır.

Yapı

COVID-19 Algılanan Risk Ölçeği, algılanan riski iki temel boyutta ele almaktadır. Bu iki boyut, riskin hem rasyonel değerlendirmesini hem de duygusal tepkisel yönünü kapsamaktadır:

• Bilişsel Risk Algısı: Bireyin tehdidin olasılığını, ciddiyetini ve kişisel savunmasızlığını rasyonel olarak değerlendirmesi.
• Duyusal Risk Algısı: Bireyin tehdide karşı hissettiği korku, endişe ve kaygı gibi duygusal tepkileri.

Ölçek toplamda 8 maddeden oluşmakta olup, her bir boyutta 4 madde yer almaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, COVID-19 ile ilgili risk algısına dair toplam varyansın %73,382’sini açıklayabildiğini göstermiştir. Bu yüksek açıklama oranı, ölçeğin ilgili yapıyı ölçmede güçlü bir kapasiteye sahip olduğunu işaret etmektedir.

Yapılan analizler neticesinde ölçeğin yapı geçerliliğine sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, ölçek maddelerinin, teorik olarak ölçülmesi hedeflenen Bilişsel ve Duyusal Risk Algısı boyutlarına uygun bir şekilde yüklendiğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirlik düzeyi, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach’s Alpha değeri ile belirlenmiştir. Ölçeğin güvenilirlik katsayısı 0,911 olarak bulunmuştur.

0,911 değeri, ölçeğin akademik standartlara göre oldukça yüksek ve kabul edilebilir bir güvenilirlik düzeyine sahip olduğunu göstermekte olup, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü teyit etmektedir.

Faktör Analizi

COVID-19 Algılanan Risk Ölçeği, keşfedici veya doğrulayıcı faktör analizleri sonucunda iki faktörlü bir yapı sergilemektedir. Bu faktörler, ölçeğin teorik çerçevesini oluşturan Bilişsel Risk Algısı ve Duyusal Risk Algısı boyutlarıdır.

Her bir faktör (boyut) 4 madde içermektedir. Bu faktör yapısı, ölçeğin hem rasyonel değerlendirme hem de duygusal tepki mekanizmalarını bağımsız ancak ilişkili yapılar olarak ölçtüğünü doğrulamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Yeni bir ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: 8 maddeden oluşan, iki boyutlu bir ölçektir.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Tüketiciler (Pandemi dönemindeki tüketici davranışlarını inceleyen araştırmalarda kullanılmıştır.)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genel yetişkin popülasyonu varsayılır.)

Popülasyon Detayları: Çalışma, tüketicilerin stoklama davranışlarını hedeflediği için, genel halktan veya alışveriş yapan bireylerden veri toplanmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanmaktadır. Derecelendirme sistemi şöyledir: (1= Kesinlikle Katılmıyorum – 5= Kesinlikle Katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

COVID-19, Algılanan Risk, Tüketici Davranışı, Stoklama Davranışı, Psikometri, Planlı Davranış Teorisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Mevcut Değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Alişan Baltacı tarafından 2021 yılında yayımlanan akademik bir çalışma kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımına ilişkin izin ve ücret bilgileri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı: 2021

Kaynaklar

Ölçeğin geliştirilmesi ve geçerlik/güvenirlik analizleri aşağıdaki akademik çalışmada detaylandırılmıştır:

Baltacı, A. (2021). The effect of consumers’ perceived risk from the COVID-19 pandemic on their stockpiling behaviour: An evaluation from the framework of planned behaviour theory. Business & Management Studies: An International Journal, 9(4), 1485-1503. https://doi.org/10.15295/bmij.v9i4.1934.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: bmij.org

Ölçek formlarına ait PDF dosyaları aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• covid-19-algilanan-risk-olcegi-toad.pdf
• covid-19-algilanan-risk-olcegi-toad.pdf
• covid-19-algilanan-risk-olcegi-toad.pdf

COVID-19 Algılanan Risk Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içeriğinde ölçek maddelerinin metinleri açıkça belirtilmemiştir; yalnızca ölçeğin yapısı ve madde sayısı (her boyutta 4 madde) hakkında bilgi verilmiştir. Maddelerin tam metinleri için kaynak makaleye başvurulması gerekmektedir.

• Boyut 1: Bilişsel Risk Algısı (4 madde)
• Boyut 2: Duyusal Risk Algısı (4 madde)