COVID-19 Aşı Kararsızlığı Ölçeği

Özet

COVID-19 Aşı Kararsızlığı Ölçeği, bireylerin COVID-19 aşısına yönelik taşıdıkları tereddütleri, güvensizlikleri ve kararsızlık düzeylerini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle pandemi döneminde aşı kabulünü etkileyen psikososyal faktörleri belirlemek ve halk sağlığı stratejilerine ışık tutmak üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin Türkçe geçerlilik ve güvenirlik çalışması Yeşilçiçek Çalık ve arkadaşları tarafından 2022 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türk kültürüne ve dil yapısına uygun, bilimsel olarak geçerli ve güvenilir bir versiyonunu sağlamayı amaçlamıştır.

Ölçek, sağlık profesyonelleri ve araştırmacılar için, aşı kararsızlığının yaygınlığını belirlemede ve bu kararsızlığı azaltmaya yönelik hedeflenmiş müdahaleler geliştirmede önemli bir rol oynamaktadır. Ölçeğin sonuçları, bireylerin aşıya olan tutumlarını ve bu tutumların altında yatan nedenleri derinlemesine anlamaya yardımcı olmaktadır.

Anahtar Kelimeler

COVID-19, Aşı Kararsızlığı, Psikometrik Ölçek, Geçerlilik, Güvenirlik, Halk Sağlığı, Aşı Kabulü, Adaptasyon.

Yazarlar

Yeşilçiçek Çalık, K., Erkaya, R., Küçük, E., Kanbay, Y.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, COVID-19 aşılarına karşı bireylerin sergilediği kararsızlık düzeyini ve bu kararsızlığın altında yatan olumsuz tutumları, inançları ve algılanan riskleri ölçmektir. Bu araç, aşı karşıtlığından ziyade, henüz karar verme aşamasında olan veya aşıya şüpheyle yaklaşan bireyleri tanımlamak için kritik öneme sahiptir.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve dil yapısına uygunluğunu test ederek, Türkiye’deki araştırmacılara ve sağlık politikası yapıcılara geçerli bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir. Ölçek, özellikle hemşirelik ve halk sağlığı alanlarında aşı tereddüdü nedenlerini araştırmada kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından da önemli bir halk sağlığı sorunu olarak tanımlanan aşı kararsızlığı (vaccine hesitancy) yapısını temel alır. Bu yapı, aşı hizmetlerinin bulunabilirliğine ve erişilebilirliğine rağmen, aşı kabulünü geciktirme veya tamamen reddetme davranışını içerir. COVID-19 bağlamında, bu kararsızlık genellikle aşının güvenilirliğine dair şüpheler, potansiyel yan etkiler hakkındaki endişeler, komplo teorilerine inanma eğilimi ve aşıların hızlı geliştirilme sürecine duyulan güvensizlik gibi boyutları kapsar.

COVID-19 Aşı Kararsızlığı Ölçeği, muhtemelen bireysel inançları, sosyal etkileri ve kurumsal güveni içeren çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek maddeleri, bireyin aşıya ilişkin bilgi düzeyini değil, duygusal ve bilişsel tereddütlerini hedef almaktadır. Bu, psikolojik müdahalelerin nerede yoğunlaşması gerektiğini belirlemek açısından önemlidir.

Geçerlilik

Ölçeğin geçerlilik çalışması, araçsal yapının Türkçe konuşan popülasyonda amaçlanan psikolojik yapıyı ölçüp ölçmediğini incelemiştir. Uyarlama çalışması kapsamında yapı geçerliliğini (Construct Validity) belirlemek amacıyla muhtemelen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin teorik olarak beklenen faktör yapısını desteklediğini göstermeyi amaçlar.

İçerik geçerliliği (Content Validity) için ise uzman görüşlerine başvurulmuş ve maddelerin COVID-19 aşı kararsızlığı kavramını yeterince temsil edip etmediği değerlendirilmiştir. Yapılan analizler, ölçeğin Türk kültürüne özgü bağlamda geçerli bir ölçüm sunduğunu, faktör yüklerinin yüksek olduğunu ve model uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde bulunduğunu ortaya koymuştur (Kaynak: Yeşilçiçek Çalık et al., 2022).

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler yapma yeteneğini değerlendirmiştir. En yaygın kullanılan yöntem olan iç tutarlılık (Internal Consistency) katsayısı, yani Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin toplam puanı ve varsa alt boyut puanları için kabul edilebilir düzeyde güvenirlik katsayıları elde edilmiştir. Bu, ölçeğin tekrarlanan uygulamalarda benzer sonuçlar vereceğine ve ölçüm hatasının düşük olduğuna işaret etmektedir. Ayrıca, bazı uyarlama çalışmalarında test-tekrar test güvenirliği de incelenerek ölçeğin zamana karşı kararlılığı değerlendirilmiş olabilir.

Faktör Analizi

Yeşilçiçek Çalık ve arkadaşlarının 2022 yılında yayımlanan çalışmasında, ölçeğin Türkçe formunun faktör yapısını incelemek üzere Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Orijinal ölçeğin faktör yapısının korunup korunmadığını kontrol etmek amacıyla genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA, maddelerin önceden belirlenmiş faktörlere yüklenip yüklenmediğini test eder.

Analiz sonuçları, ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğunu (örneğin, Aşı Güvenliğine Dair Endişeler, Hükümete Güvensizlik) ve her bir maddenin hangi faktöre yüklendiğini ortaya koyar. Çalışmada elde edilen faktör yükleri ve uyum indeksleri (RMSEA, CFI, TLI vb.), ölçeğin yapısal modelinin veri ile uyumlu olduğunu ve COVID-19 aşı kararsızlığı yapısını başarıyla temsil ettiğini doğrulamıştır. Bu, ölçeğin kavramsal olarak sağlam bir temele sahip olduğunu gösterir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Ölçek maddeleri, genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme skalası kullanılarak yanıtlanır (Örn: 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum). Yüksek puanlar, yüksek düzeyde aşı kararsızlığına işaret eder.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: COVID-19 aşısı hakkında karar verme sürecindeki Yetişkin Bireyler ve Genel Popülasyon.

Age Group: Yetişkinler (18 yaş ve üstü).

Population Details: Türkiye’deki farklı sosyo-demografik özelliklere sahip bireylerden oluşan örneklem üzerinde geçerlilik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Uygulama süresi kısadır.

Anahtar Kelimeler

Vaksinasyon, Aşı Tereddüdü, Psikometri, Sağlık Eğitimi, Güvensizlik, COVID-19 Aşı Kararsızlığı Ölçeği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Reyhan Erkaya

Author ORCID Identifier: Detaylı bilgi kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu yazar için: [email protected]

Correspondence Address: Detaylı bilgi kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2022 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için, telif hakları ve izinler açısından sorumlu yazar Reyhan Erkaya ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle izin alınması zorunludur. Ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Referanslar

• Yeşilçiçek Çalık, K., Erkaya, R., Küçük, E. ve Kanbay, Y. (2022). COVID-19 Aşı Kararsızlığı Ölçeği: Türkçe geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(1), 287-299.

Makalenin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: covid-19-asi-kararsizligi-olcegi-turkce-gecerlilik-ve-guvenirlik-calismasi-toad.pdf

Dergi bağlantısı: dergipark.org.tr

COVID-19 Aşı Kararsızlığı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğe ait maddeler, kaynak referansında (Yeşilçiçek Çalık et al., 2022) detaylı olarak sunulmaktadır. Bu meta veri kaydında ölçek maddeleri yer almamaktadır. Ölçek maddelerinin tamamına erişim için belirtilen akademik makalenin incelenmesi gerekmektedir.