Aşı Karşıtlığı Ölçeği

Özet

Aşı Karşıtlığı Ölçeği (AKÖ), Türk dilinde geçerli ve güvenilir bir şekilde aşı tereddüdü veya karşıtlığı düzeyini ölçmek amacıyla 2020 yılında geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, bireylerin aşıların etkinliği, güvenilirliği ve gerekliliği hakkındaki tutumlarını ve şüphelerini sistematik olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Geliştirme çalışmaları, toplumsal sağlık politikalarının anlaşılması ve aşılamaya karşı oluşan direncin psikolojik boyutlarının belirlenmesi açısından kritik öneme sahiptir. AKÖ, bu alandaki araştırmacılara ve sağlık profesyonellerine kullanışlı bir değerlendirme aracı sunmaktadır.

Ölçeğin geliştirilme süreci, kapsamlı literatür taraması ve psikometrik analizleri içermiş olup, sonuçlar ölçeğin Türkiye bağlamında aşıya yönelik olumsuz tutumları başarıyla ölçtüğünü göstermektedir. Ölçek, genellikle 5’li Likert Ölçeği formatında yanıtlanmaktadır, bu da yanıtlayanların görüşlerini derecelendirmesine olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Aşı, Aşı Karşıtlığı, Aşı Tereddüdü, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler, Türkiye, Halk Sağlığı.

Yazarlar

Kılınçarslan, M.G., Sarıgül, B., Toraman, Ç., Şahin, E. M.

Amaç

Aşı Karşıtlığı Ölçeği’nin temel amacı, Türkiye’deki bireylerin aşılar hakkındaki tereddütlerini ve olumsuz inançlarını ölçmek için psikometrik açıdan sağlam bir araç sağlamaktır. Dünya Sağlık Örgütü tarafından küresel bir tehdit olarak tanımlanan aşı tereddüdü, halk sağlığı kampanyalarının başarısını doğrudan etkilemektedir.

Bu ölçek, sağlık otoritelerinin aşı karşıtı tutumların altında yatan nedenleri (güvensizlik, risk algısı, komplo teorileri vb.) daha iyi anlamasına yardımcı olarak, hedefe yönelik müdahale stratejileri geliştirmesine olanak tanır. Ölçeğin geliştirilmesi, yerel kültürel ve sosyal dinamikleri hesaba katarak uluslararası literatüre katkıda bulunmuştur.

Yapı

Ölçek, literatürde geniş kabul gören “Aşı Tereddüdü” (Vaccine Hesitancy) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, aşılamayı kabul etme isteği ile aşılamayı tamamen reddetme arasındaki bir spektrumu temsil eder. Aşı tereddüdü genellikle üç ana bileşen etrafında şekillenir: güven (aşı üreticilerine, sağlık sistemine ve hükümete güven), algılanan risk (hastalık riskine karşı aşının yan etki riski) ve gerekli görme (aşıların gerekliliği ve önemi hakkındaki inançlar).

Ölçek maddeleri, bireylerin aşıların potansiyel yan etkilerine dair endişelerini, aşılamanın toplumsal faydalarına olan inançlarını ve aşılamayı erteleme veya reddetme eğilimlerini yansıtacak şekilde tasarlanmıştır. Bu yapı, aşı karşıtlığının sadece bilgi eksikliğinden değil, aynı zamanda derin köklü inanç ve tutumlardan kaynaklandığını varsayar.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirme makalesi olan Kılınçarslan ve arkadaşları (2020) tarafından detaylı olarak sunulmuştur. Geliştirme sürecinde, ölçeğin ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçtüğünü kanıtlamak için çeşitli geçerlik yöntemleri kullanılmıştır.

Genellikle, bu tür geliştirme çalışmalarında yapı geçerliği (faktör analizi ile), içerik geçerliği (uzman görüşleri ile) ve ölçüt bağımlı geçerlik (benzer veya zıt yapılarla korelasyon) incelenir. Makalede, AKÖ’nün Türk kültürüne uygun bir şekilde aşı karşıtlığı yapısını doğru ve anlamlı bir şekilde temsil ettiğine dair güçlü kanıtlar sağlandığı belirtilmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği ile ilgili detaylı istatistiksel sonuçlar, orijinal bilimsel yayında yer almaktadır. Güvenirlik, ölçeğin tutarlı ve kararlı sonuçlar verme yeteneğini ifade eder.

Tipik olarak, ölçek geliştirme çalışmalarında iç tutarlılık güvenilirliği (Cronbach alfa katsayısı) hesaplanır. Yüksek bir alfa katsayısı, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Kılınçarslan ve arkadaşları (2020) makalesinde, AKÖ’nün yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir, bu da ölçeğin farklı uygulamalarda istikrarlı sonuçlar verebileceğine işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Aşı Karşıtlığı Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü ortaya koymak amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Ölçek geliştirme aşamasında, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile maddelerin gruplanma şekli incelenir ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile ortaya çıkan faktör yapısının teorik modele uygunluğu test edilir.

Bu analizler, aşı karşıtlığının tek bir boyuttan mı yoksa birden fazla ilişkili alt boyuttan (örneğin, aşı güvenliğine yönelik şüpheler, aşı gerekliliğine yönelik şüpheler) mı oluştuğunu belirlemek için hayati öneme sahiptir. Orijinal çalışmada, ölçeğin yapısını oluşturan faktörlerin ve bu faktörlerin yüklerinin detaylı bilgileri sunulmuştur.

Araç Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Development)

Format: 5’li Likert Ölçeği (Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a kadar derecelendirme.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyonu (Aşı kararı verme yetkinliğine sahip bireyler, özellikle ebeveynler)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Ölçeğin geliştirilmesi sırasında kullanılan örneklem, aşı tereddüdünün gözlemlendiği geniş bir Türk popülasyon kesimini temsil etmektedir.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli psikometrik ölçek. Analizler, psikometrik geçerlik ve güvenirlik standartlarına uygun olarak gerçekleştirilmiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Mehmet Göktuğ Kılınçarslan ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle izin talep etmek yeterlidir.

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Kaynaklar

Kılınçarslan, M.G., Sarıgül, B., Toraman, Ç., & Şahin, E. M. (2020). Development of valid and reliable Scale of Vaccine Hesitancy in Turkish language. Konuralp Medical Journal, 12(3), 420-429. doi: 10.18521/ktd.693711.

Makalenin tam metnine DergiPark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi burada mevcuttur: asi-karsitligi-olcegi-scale-of-vaccine-hesitancy-toad.pdf

Ayrıca, ölçeğin DOCX formatındaki dosyasına bu bağlantıdan ulaşılabilir: asi-karsitligi-olcegi-scale-of-vaccine-hesitancy-toad.docx

Aşı Karşıtlığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Devlet tarafından önerilen aşılara güvenirim.
• Diğer çocuklar aşılandığı için benim çocuğumun aşılanmasına gerek yok.
• Bulaşıcı hastalıklar az görüldüğü için aşılanmak gereksizdir.