Aşı Kararsızlığı Ölçeği

Özet

Aşı Kararsızlığı Ölçeği, bireylerin aşılar hakkındaki tutumlarını, tereddütlerini ve aşı olmayı erteleme eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe versiyonu, Önal ve arkadaşları tarafından Türk popülasyonunda kullanılmak üzere kültürel adaptasyon ve geçerlik-güvenilirlik çalışmaları yapılarak uyarlanmıştır. Ölçek, aşılamanın halk sağlığı açısından kritik öneme sahip olduğu durumlarda, aşı kararsızlığı düzeylerini sistematik olarak belirlemeyi ve bu kararsızlığın altında yatan faktörleri araştırmayı hedefler. Elde edilen bulgular, aşı karşıtlığından farklı olarak, aşıya yönelik belirsiz veya tereddütlü yaklaşımların anlaşılmasına olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Aşı Kararsızlığı, Aşı Tereddüdü, Halk Sağlığı, Psikometrik, Uyarlama, Güvenilirlik, Geçerlik, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Önal, Ö., Eroğlu, H. N., Evcil, F. Y., Kişioğlu, A. N., Uskun, E.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, aşı kararsızlığı fenomenini Türkçe konuşan popülasyonda geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin korunarak Türkiye’deki sosyal ve kültürel bağlama uygun hale getirilmesini sağlamıştır.

Ölçek, sağlık profesyonelleri, epidemiyologlar ve halk sağlığı araştırmacıları tarafından, aşı programlarının etkinliğini engelleyen temel psikolojik bariyerleri tespit etmek ve bu bariyerlere yönelik hedefli müdahale stratejileri geliştirmek için kullanılmaktadır.

Yapı (Construct)

Ölçek, bireyin aşı kabulü ile tamamen reddetme arasındaki gri alanda yer alan aşı kararsızlığı (Vaccine Hesitancy) yapısını ölçer. Bu yapı genellikle güven eksikliği, risk algısı, aşılamanın gerekliliği hakkındaki şüpheler ve bilgi eksikliği gibi alt boyutları içerir. Aşı kararsızlığı, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından küresel sağlık için en büyük tehditlerden biri olarak tanımlanmıştır.

Aşı Kararsızlığı Ölçeği, bu çok boyutlu yapıyı yakalayarak, bireylerin aşılamaya karşı duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimlerini 9 madde aracılığıyla derecelendirir.

Geçerlik (Validity)

Türkçe adaptasyon çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliği incelenmiştir. Yapılan analizler, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı başarıyla ölçtüğünü göstermiştir.

Yapı geçerliğini kanıtlamak amacıyla genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu ve maddelerin kararsızlık yapısına anlamlı katkılar sağladığını göstermiştir. İçerik geçerliği ise uzman görüşleri alınarak sağlanmıştır.

Güvenilirlik (Reliability)

Ölçeğin güvenilirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısının kabul edilebilir düzeyin üzerinde olduğu rapor edilmiştir, bu da ölçeğin farklı uygulamalarda tutarlı sonuçlar üretebileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısının incelenmesi amacıyla yapılan faktör analizi, ölçeğin 9 maddesinin tek bir genel faktör altında toplandığını veya çok boyutlu yapıyı desteklediğini ortaya koymuştur. Uyarlama çalışmasının sonuçları, ölçeğin Türk kültürüne özgü faktör yüklerini koruduğunu ve kararsızlık yapısını net bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir.

Ölçek (Instrument)

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Biçim: 9 maddeden oluşan öz bildirim ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinali farklı bir dilde olup Türkçeye uyarlanmıştır).

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, ebeveynler veya aşı kararı verme sürecinde olan bireyler.

Yaş Grubu: Çalışmanın bağlamına göre değişmekle birlikte, genellikle 18 yaş ve üstü.

Popülasyon Detayları: Orijinal uyarlama çalışması, Türkiye’deki farklı sosyo-demografik gruplardan katılımcılarla gerçekleştirilmiştir. Spesifik popülasyon detayları için referans makaleye başvurulmalıdır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5 seçenekli bir Likert Ölçeği kullanılarak puanlanmaktadır. Derecelendirme formatı: 1 (Kesinlikle Katılmıyorum) ile 5 (Kesinlikle Katılıyorum) arasında değişmektedir. Yüksek puanlar, yüksek düzeyde aşı kararsızlığına işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Aşı, Psikometri, Halk Sağlığı, Kültürel Uyarlama, Tereddüt, COVID-19, Epidemiyoloji.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Lütfen orijinal referans makalesine bakınız.

Kurum E-posta Adresleri: Sorumlu yazar için: [email protected]

Yazışma Adresi: Süleyman Demirel Üniversitesi (Uyarlama çalışmasının yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için izin durumu, sorumlu yazar Özgür Önal ile iletişime geçilerek teyit edilmelidir. Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenilirlik çalışması 2021 yılında yayımlanmıştır.

Orijinal PDF dokümanına buradan ulaşılabilir: asi-kararsizligi-olcegi-toad.pdf

Referanslar

1. Önal, Ö., Eroğlu, H. N., Evcil, F. Y., Kişioğlu, A. N., & Uskun, E. (2021). Validity and reliability of Turkish version of the vaccine hesitancy scale “Turkish version of the vaccine hesitancy scale”. Turk Arch Pediatr, 56(3), 230-5. doi: 10.5152/TurkArchPediatr.2021.20028.
2. Makaleye doğrudan erişim bağlantısı: turkarchpediatr.org

Aşı Kararsızlığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek, toplam 9 maddeden oluşmaktadır. Ölçek maddeleri, telif hakkı veya erişim kısıtlamaları nedeniyle bu metinde doğrudan sunulmamaktadır. Maddelerin tam içeriği için lütfen yukarıda belirtilen orijinal uyarlama çalışması referansına başvurunuz.